Кіріспе

Ағылшын капері сэр Томас Кавендиш (1560 – 1592 мамыр) – ағылшын саяхатшысы және "Навигатор" атымен танымал капер, өйткені ол сэр Фрэнсис Дрейктің үлгісін алуға тырысып, Тынық мұхитындағы испан қалалары мен кемелеріне шабуыл жасап, әлемді айналып келген алғашқы адам болды. Магеллан, Лоаза, Дрейк және Лойола экспедициялары Кавендиштен бұрын әлемді айналып өтті. Оның алғашқы саяхаты және сәтті айналып өтуі оған Тынық мұхиты мен Филиппиндерден алынған испан алтыны, жібегі және қазынасынан байлық әкелді. Оның ең құнды олжасы – 600 тонналық "Манила галеоны Санта Ана" (кейде Санта Анна деп те аталады) желкенді кемесі болды. Ол Англия королевасы Елизавета I-нің бұйрығымен рыцарь атағына ие болды. Кейіннен ол екінші шабуыл және әлемді айналып саяхаттау үшін жолға шықты, бірақ бұл жолы сәттілікке жете алмады және 31 жасында теңізде қайтыс болды.

Ерте өмір

Кавендиш 1560 жылғы 19 қыркүйекте Саффолк графтығындағы Тримли Сент-Мартин шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Уильям Кавендиш пен Мэри Уэнтворттың үшінші ұлы болды. 1572 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Кавендиш мол мүлікті мұраға алды және Томас Вентворттың, 2-ші барон Вентворттың қамқорлығына берілді. Вентворттың міндеті баланың университет біліміне дайындалуын қамтамасыз ету болды. 1576 жылдың көктемінде, 15 жасқа толғанда ол Кембридж университетіндегі Корпус-Кристи колледжіне қабылданды, бірақ 1577 жылдың қарашасында дипломсыз оқуын тастап кетті. Содан кейін ол Лондонның Грей Инн заңгерлік мектебіне қабылданды және келесі бірнеше жыл бойы салтанатты өмір салған, Лондон қоғамында, оның ішінде король сарайында байланыстар жасады. Ол сонымен қатар Ричард Хаклюйт және оның айналасындағы Солтүстік Американы ағылшын отарлауын қолдаған басқа да адамдармен танысты. Кавендиш ысырапшыл адам ретінде танылды және 1583-1585 жылдар аралығында қарыздарын төлемегені үшін сотқа тартылды. 1588 жылғы 9 қыркүйекте "Desire" кемесі Англияның Плимут портына кірді. Кейін ол Лондон арқылы Темза өзенімен жол тартты, көк дамасктан жасалған жаңа желкендерін көрсетті. Кавендиштің алғашқы саяхаты қаржылық және өзге де жағынан үлкен табысқа жеткізді; ол отанына оралғанда 28 жасқа толмаған еді. Жер шарын айналып шығу екі жыл 49 күнде аяқталды, бұл Дрейктен тоғыз айға жылдам болды, бірақ Дрейк сияқты Кавендиш те, шамамен 48 адамнан тұратын экипажымен бір ғана кемесі – "Desire" кемесімен оралды. Ол Англия королевасы Елизавета I-нің орденімен марапатталды, оны "Desire" кемесіндегі кешкі асқа шақырды. Англия сол жылы "Desire" кемесінің оралуын және испандық "Армаданың" бұрынғыда жеңілуін тойлады.

Екінші сапар және өлім

Кавендиш 1591 жылдың тамызында екінші экспедицияға шықты, оған кеме жүргізуші Джон Дэвис те қосылды. Олар Магеллан бұғазына дейін оңтүстікке қарай сапар шекті, содан кейін Бразилияға қайтып, Ильхабелада жасырынды және қайта жабдықтанды, сондай-ақ Сантос пен Сан-Висентті тонады. Солтүстікке қарай барысымен, португалдармен болған шайқаста экипаждың көп бөлігін жоғалтты. Кейіннен Энтони Найвет атты теңізші Бразилиядағы оқиғалары туралы жазды. Кавендиш қалған экипажымен Атлантика арқылы Сент-Хеленаға бет алды, бірақ 1592 жылы Оңтүстік Атлантикадағы Ассенсион аралы маңында 31 жасында себебі белгісізден қайтыс болды. Кавендиштің өліміне бірнеше күн қалғанда өсиет иесіне жазған соңғы хатында Джон Дэвисті "барлық істің күйреуіне" себепкер болған "жайсыз адам" деп айыптады. Джон Дэвис Кавендиштің экипажы мен кемелерімен саяхатын жалғастырды, Фолкленд аралдарын ашты, содан кейін Англияға қайтып келді, бірақ экипажының көп бөлігі аштық пен аурудан қаза тапты.

Танымал мәдениетте

Кавендиш – 1948 жылы Ян Весткотттың «Елизабет үшін капитан» тарихи романының басты кейіпкері, онда оның алғашқы айналып өту саяқаты баяндалады. «Кавендиш» темекісі, танымал түтік темекісі, Томас Кавендиштің құрметіне аталған. «One Piece» аниме және манга сериясында Кавендиш есімді қарақшы Томас Кавендишке сілтеме жасайды.