Кіріспе
Голландиялық адмирал (1577–1629), Даниялық математик және ақын Пит Питерсзон Хайн (25 қараша 1577 – 18 маусым 1629) – Сегіз жылдық соғыс кезінде Голландия Республикасы үшін голландиялық адмирал және капер болған. Хайн испандық Америкадан Испанияға үлкен мөлшерде алтын мен күміс тасымалдаған испандық қазына флотының ірі бөлігін тұтқындаған бірінші және соңғы адам болды. Алған күмістің мөлшері соншалықты көп болғандықтан, күмістің бағасы бүкіл әлемде өсті және Испания банкротқа жақындады.
the Danish mathematician and poet
Piet Pieterszoon Hein (25 November 1577 – 18 June 1629) was a Dutch admiral and privateer for the Dutch Republic during the Eighty Years' War. Hein was the first and the last to capture a large part of a Spanish treasure fleet which transported huge amounts of gold and silver from Spanish America to Spain. The amount of silver taken was so large that it resulted in the rise of the price of silver worldwide and the near bankruptcy of Spain.
Ерте өмір
Хайн Дельфшавенде (қазіргі Роттердамның бір бөлігі) теңізшінің ұлы ретінде дүниеге келді және жасөспін шағында теңізге шықты. Алғашқы сапарларында ол қатты теңіз ауруына ұшырады. Жиырма жасында испандықтар оны тұтқындады және шамамен төрт жыл бойы галереяда құл ретінде жұмыс істеді, бұл шамамен 1598 мен 1602 жылдар аралығында болды, осы уақытта оны испандық тұтқындарға айырбастады. 1603-1607 жылдары ол Куба жанында қайтадан испандықтарға тұтқынға түсті.
Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы
1607 жылы ол Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына қосылып, Азияға кетті және бес жылдан кейін «Голландия» кемесінің капитаны дәрежесімен оралды. Ол Аннеке Класдохтер де Реусқа үйленді және Роттердамда қоныстанды. 1618 жылы ол «Нептун» кемесінің капитаны болғанда, Венеция Республикасы оны және кемесін өз қызметіне жұмылдырды. 1621 жылы ол кемесін қалдырып, құрлықпен Голландияға сапарлады. 1622 жылы бір жыл бойы ол Роттердамның жергілікті басқару органының мүшесі болды, бірақ ол осы қаланың азаматтығына ие болған жоқ: оның әйелінің туысы, үш бургомистрдің бірі, мұны мүмкін етті.
Голландияның Батыс Үндістан компаниясы
Голландиялық Батыс Үндістан компаниясына капитал жиналғаннан кейін, компания директорлары Хирен XIX 1623 жылғы қазан айында Ұлы Жоспарды (Грот Дессейн) жасады. Жоспар бойынша, алдымен Бразилияның астанасы Сау-Сальвадор-да-Баия (Сальвадор) және содан кейін Ангола жағалауындағы португалдық маңызды бекініс Сау-Паулу-де-Лоанда (Луанда) басып алыну тиіс еді. Осылайша компания Бразилиядағы табысты қант плантацияларын және Атлантикалық құл саудасын бақылауға алатын еді. Плантациялардағы ауыр жағдайлар мен безгек сияқты тропикалық аурулардың салдарынан болатын жоғары өлім-жітім деңгейіне байланысты сауданы бақылау қажет болды. Сол жылы Пит Хайн жаңа Голландиялық Батыс Үндістан компаниясының вице-адмиралы болып тағайындалды және келесі жылы Батыс Үндістанға аттанды. Колониалды Бразилияда ол португалдық Сальвадор бекінісін қысқа мерзімге басып алып, қаланың теңіз бекінісіне жеке басшылық етіп шабуыл жасады. Тамыз айында шағын және жеткіліксіз экипажбен Африканың батыс жағалауына бет алып, Луанда шығанағында португалдық флотқа шабуыл жасады, бірақ бірде-бір кемені қолға түсіре алмады.
Карейт қызметі
Содан кейін ол Атлант мұхитын тағы бір рет кесіп өтіп, Витория қаласында сауда кемелерін қолға түсіруге тырысты, бірақ жергілікті тұрғындар ұйымдастырған қарсылық пен португалдық гарнизонның көмегімен жеңіліске ұшырады. Сальвадордың үлкен испан-португал флоты тарапынан қайта басып алынғанын білген соң, Хайн үйіне қайтып келді. Голландияның Батыс Үндістан компаниясы Хайннің басшылығына разы болып, 1626 жылы оны жаңа эскадрильяның командирі етіп тағайындады. 1627 жылы Сальвадорға жасаған шабуылдарда ол 30-дан астам мол жүкті португалдық сауда кемелерін шабуылдап басып алып, Голландия Республикасына оралды.
Испанияның қазыналық флоты
1628 жылы, Испаниядан азат болу үшін сексен жылдық голландиялық соғыс кезінде, адмирал Хайн, оның штаб-капитаны Витте де Уитпен бірге, испандық Америка колониялары мен Филиппиндерден күміспен толы испан қазыналық флотын қолға түсіру үшін теңізге шықты. Оның ілесінде адмирал Хендрик Лонк болды. Кейін вице-адмирал Йост Банкерт бастаған эскадрилья және пират Мозес Коэн Хенрикес қосылды. Венесуэладағы испан флотының бір бөлігі ескертілді, себебі голландиялық кабиналық жігіт Бланкилья аралында жолын жоғалтып, тұтқынға алынып, жоспарды жария етіп берді. Бірақ Мексикадан келген бөлігі қауіптен хабарсыз саяхатын жалғастырды. 16 испан кемесі ұсталды: бір галеон түнгі кезде күтпеген шайқаста қолға түсті, тоғыз кішкентай сауда кемесі капитуляциялауға көндірілді, екі қашқан кішкентай кеме теңізде ұсталды, ал төрт қашқан галеон Куба жағалауындағы Матанзас шығанағында қоршауға алынды. Голланд шлюптерінен оқ-дәрі шашырағаннан кейін галеон экипаждары да бас иді. Хайн қан төкпестен 11 509 524 гильдерлік алтын, күміс және басқа да қымбат сауда тауарларын – мысалы, индиго мен кошенильді – олжалады. Голландтар тұтқынға алмады: испан экипаждарына Гаванаға дейін жеткілікті азық-түлік берді. Босатылғандар адмиралдың өзі ағылшын тілінде нақты бағыттар беріп жатқанына таң қалды, өйткені Хайн 1603 жылдан кейін осы аймақта тұтқын болғандықтан, оны жақсы білген. Қазыналық флотты басып алу Голландтың Батыс Индия компаниясының Кариб теңізіндегі ең үлкен жеңісі болды. Бұл Голландтарға, Испаниямен соғыста, әскерін сегіз ай бойы қаржыландыруға (және тікелей салдарынан Гертогенбос қамалын басып алуға) мүмкіндік берді, ал акционерлер сол жылы 50% көлемде ақшалай дивиденд алды. Қаржылық шығын олардың испан жауының стратегиялық күшін әлсіретті. Хайн 1629 жылы Нидерландыға оралды, онда ол қаһарман ретінде қарсы алынды. Лейден қалалық әкімшілігінің балконында тұрғанда, оған шулы қолдау көрсеткен халықты көріп, қала әкіміне былай деді: "Қазір олар мені ешқандай қауіпсіздіксіз байлыққа қол жеткізгенім үшін мақтайды, бірақ бұрын, өмірімді қауіпке тігіп, толыққанды шайқаста болғанда, олар менің тірі екенімді білмейтін". Хайн испандық "күміс флотының" осындай үлкен бөлігін қолға түсірген алғашқы және соңғы адам болды.
Адмирал-лейтенант
Ол Голландияның Батыс Үндістан компаниясымен саясат және төлемдер жөніндегі даудан кейін 1629 жылдың 26 наурызында Голландия және Батыс Фризияның лейтенант-адмиралы болып тағайындалды, осылайша біріккен голланд флотының іс жүзіндегі жоғарғы қолбасшысы атанды, ал флаг-капитаны Мартен Тромп болды. Ол сол жылы Дюнкерк портынан шыққан Габсбургтердің саудаға шабуыл жасайтын және қарақшылықпен айналысатын, өте тиімді флоты – Дюнкеркерлерге қарсы жорықта қаза тапты. Оның флотилиясы Остендтен келген үш жекеменшік кемені тоқтатты. Ол өз флагманымен екі жау кемесінің арасына кіріп, бірден екі жақтан оқ атуға мүмкіндік берді. Жарты сағаттан соң, оның сол жауырынына зеңбірек оғы тиіп, сол жерде қайтыс болды. Ол Делфт қаласындағы Оуде Керк шіркеуіне жерленген.
Еске алу
Амстердамдағы Пит Хайн туннелі оның құрметіне аталған, сондай-ақ бұрынғы голландтық HNLMS Пит Хайн кемесі де оның атымен аталады. Хайнның тікелей ұрпағы - 20 ғасырдағы танымал даниялық математик, физик және ақын Пит Хайн болды. 1844 жылы жазылған адмирал Хайнның испандық "күміс флотын" талқандағанын жырлайтын ән Нидерландыдағы мектеп хорлары мен балалар, сондай-ақ Бельгия университеттеріндегі студенттік ұйымдардың дәстүрлі жиындарында әлі де орындалады. Оның ескертікі туған жері - Делфшавенде (қазір Роттердам қаласының бір бөлігі), ал тағы бірі күміс флот шайқасы өткен Кубаның Матансас қаласында орнатылған.
Құлдықтан бас тарту
Пит Хайн испандық Жаңа әлем колонияларындағы құлдықты адамгершіліксіздік ретінде қарастырды, себебі ол адамдарға жасалған қатігездік деп есептеді. Голландия тарихшысы Сибе Тиссеннің пікірінше, ол 10 жыл испан империясының тұтқынында болғаннан кейін құлдықты жобамады. Осы тұтқындалған кезеңде Хайн галерада құл ретінде қызмет еткен. Оның құлдықты жобамауы Голландияның Батыс Үндістан компаниясындағы қызметімен және олардың Groot Desseyn жобасына қосқан үлесімен қалай үйлесетіні әлі анық емес. Голландия тарихындағы құлдық мәселесі бойынша пікірталас әлі де жалғасуда, және Пит Хайн осы талқылауда өте ерте кездің бейнесі болып табылады. Бір жағынан, кейбір заманауи сыншылар Голландияның Атлант мұхитындағы құл саудасының зұлымдықтарын оған байланыстырады. Екінші жағынан, ол 19 ғасырдағы романтикалық идеализмнің көрінісі ретінде батыр ретінде әлі де қолданылады. 2020 жылдың маусым айында оның Дельфшавендегі ескерткіші зардап шекті.