Кіріспе
1588 жылы Англия королевасы Елизавета I-нің сөйлеген сөзі Тилберидегі әскерлерге арналған сөйлеуі 9 тамызда Ескі стиль бойынша (19 тамызда Жаңа стиль бойынша) 1588 жылы Англия королевасы Елизавета I-нің Эссекс округындағы Тилбериде жиналған құрлық әскерлеріне Испания армадасының күтілетін шабуылын тойтаруға дайындық ретінде айтқан сөзі. Сөз айту алдында Армада он бір күн бұрын Довер бұғазындағы Грейлин шайқасында жеңіліске ұшырап, Шотландияны айналып үйіне қайтып бара жатқан еді, бірақ Парма герцогы Александр Фарнезе басқаратын испан армиясы Дюнкерктен шабуыл жасауға тырысса, әскерлер дайын күйде ұсталып тұрды; екі күннен кейін олар босатылды. Сөз айтқан күні королева Тилбери бекінісінің алдында өзінің қауіпсіздік қызметін қалдырып, алты адамнан тұратын сүйемелдеушілермен бірге халқының арасына барды. Лорд Ормонд Мемлекеттік қылышты алға алып жүрді, одан кейін королеваның жотасын жетектеп алып жүрген шағыр және күміс дулығасын жастықшада алып жүрген адам келді, содан кейін королева өзі ақ киімде, күміс кеудеқорғауышпен және сұр атқа мініп отырды. Оның оң жағында генерал-лейтенант Лестер графы, сол жағында ат шаруасы, Эссекс графы атты. Сэр Джон Норрейс қатардан соңғыны жапты.
The Speech to the Troops at Tilbury was delivered on 9 August Old Style (19 August New Style) 1588 by Queen Elizabeth I of England to the land forces earlier assembled at Tilbury in Essex in preparation for repelling the expected invasion by the Spanish Armada. Before the speech the Armada had been driven from the Strait of Dover in the Battle of Gravelines eleven days earlier, and had by then rounded Scotland on its way home, but troops were still held at ready in case the Spanish army of Alexander Farnese, Duke of Parma, might yet attempt to invade from Dunkirk; two days later they were discharged. On the day of the speech, the Queen left her bodyguard before Tilbury Fort and went among her subjects with an escort of six men. Lord Ormonde walked ahead with the Sword of State; he was followed by a page leading the Queen's charger and another bearing her silver helmet on a cushion; then came the Queen herself, in white with a silver cuirass and mounted on a grey gelding. She was flanked on horseback by her lieutenant general the Earl of Leicester on the right, and on the left by the Earl of Essex, her Master of the Horse. Sir John Norreys brought up the rear.
Бірінші нұсқасы
Ең көп таралған, түпнұсқа деп есептелетін нұсқасы Леонель Шарптың Букингем герцогына жазған хатында табылды. Шарп Армада шабуылдау қаупі болған кезде Тилбериде Лестер графының қасында болған, кейін Бэкингемнің капелланы болды.
Аутентиктілігі
Бұл сөздің шынайылығын тарихшы Дж. Э. Нил «Елизабет патшайымның сөзі» деген мақаласында былай деп мойындады: «Мен бұл сөзді қабылдамауға ешқандай маңызды себеп таппаймын. Кейбір тіркестер патшайымның сөздеріне ұқсас, ал сөйлеудің жалпы үні, тіпті осы мақалада Елизаветаның аз ғана цитаталарына орын бергенімен, оған өте сай келеді. Шарптың нұсқасы Елизаветаның өзі жазған сөйлеудің екі-үш рет көшірілген нұсқасы деп ойлаймын». Бұл сөйлеуді тарихшылар Манделл Крейтон, Гаррет Мэттингли, Патрик Коллинсон («оның шынайылығына күмән келтіруге ешқандай себеп жоқ»), Уоллес Т. Маккаффри, Леди Энн Сомерсет, Антония Фрейзер, Элисон Вейр, Кристофер Хей, Саймон Шама, Дэвид Старки және Роберт Хатчинсон шынайы деп қабылдады. Кент мемлекеттік университетінің профессоры Джанет М. Грин 1997 жылы «Sixteenth Century Journal» журналында жариялаған мақаласында «Тилбери сөздерінің шынайы екеніне сенуге жеткілікті дәлел бар, ол үш санатқа бөлінеді: Біріншіден, ішкі риторикалық ерекшеліктері бұл сөзді Елизаветаның басқа сөздерімен тығыз байланыстырады. Екіншіден, оның Тилбериде сөйлегеніне қатысты көптеген заманауи куәліктер бар, оның сөз тіркестері, көбінесе айтылғандай, біздің сөзімізге ұқсас болды. Тилбери сөздерінің ішкі куәлігі Елизаветаның авторлығын растайтын ең сенімді дәлел болып табылады». Дэвид Лоадес былай деп жазды: «Ол осы сөздерді қолданды ма, жоқ па, біз білмейміз, бірақ олар шынайы, сахналық әсер береді». Дегенмен, кейбір тарихшылар оның шынайылығына күмән келтіреді, мысалы, 1919 жылы Миллер Кристи. Феликс Баркер мен Сьюзан Фрай да күмәнмен қарады.
Тілберидегі физикалық көрінісі
Елизаветаның сыртқы келбеті тарихи оқиға үшін өте маңызды болды және тікелей сөйлеуінен кем емес-ті. Сол күні Елизаветаның ондаған сипаттамалары сақталған, олардың арасында шағын айырмашылықтар бар. Сипаттамалардағы ұқсастықтар оның ақ барқыт көйлек үстінен қауырсынды дулыға мен болаттан жасалған кирасса кигенін көрсетеді. Ол ақ атқа мініп, қолында алтын мен күмістен жасалған таяқ ұстаған. Дж. Э. Нилдің "Елизавета" кітабында айтылғандай, оның мінез-қалпы "патшалық нық қадам мен әйелге тән батылдықтан асып түскен" және "ол бүкіл әскерінің арасынан Амазонка императрицасы сияқты өтті". Бұл керемет образ әдебиет пен мифологиядағы бірнеше тұлғаларды еске түсіреді. Олардың бірі - грек соғыс құдайы Паллас Афина, ол көбінесе дулыға мен қару-жарақ киген күйінде бейнеленген. Елизавета осы сөйлеу кезінде Бритомарт бейнесін де сомдады, ол бастапқыда грек нимфасы болса, кейін Эдмунд Спенсердің "Пері патшайымы" дастанындағы аллегориялық қаһарман ретінде бейнеленді. "Бритомарт" есімінің этимологиясы британдық әскери күшті білдіреді. Спенсер осы кейіпкерді Елизавета I-ді бейнелеу үшін жазғандықтан, олардың екеуі бірдей. Оның поддандылары Афина мен Бритомартты жақсы білген, сондықтан Елизаветаның олардың бейнесін қабылдауы оларға таныс болған. Ол қару-жарақ кию арқылы халқы үшін және олармен бірге күресуге дайын екенін көрсетті. Дегенмен, Гаррет Маттингли айтқандай:
Сөйлеу
Әскер арасымен айналып келгеннен кейін, Елизавета оларға сөз сөйледі. Леонель Шарптың нұсқасы оның айтқан сөзі ретінде қабылданады және Уильям Ли мен Джеймс Аске нұсқаларына қарағанда оның риторикалық стратегияларын жақсы бейнелейді. Бұрын Елизавета тұрмысқа шығудан және мұрагер тудырудан бас тартып, Құдай мен Англияны өзінің жанындағы серіктер деп санап, жалғыз өзі билік етуді таңдаған. Елизавета сөздің ең әйгілі жолында, "Менің денем әлсіз әйелдің денесі, бірақ менің жүрегім мен руым патшаның, тіпті Англия патшасының руындай" деп, өзінің Англияның патшасы да, патшайымы да екенін айтады. Ол өкіметті талап етумен қатар, өзінің дене күшінің әлсіздігін мойындайды және сөйлеуде мейіріммен еске алатын сарбаздар мен қара халық деңгейіне төмендейді. Елизавета сөйлеуде Құдайға жалбарынып, өзінің сеніміне және өзінің және халқының құтқарылуына деген сенімділігін білдіреді, соның арқасында Испания мен Папаны кінәлі деп танып, оларды Елизавета мен Англияның "қатыгездері" және "жаулары" деп атайды. Егер бұл сөз Тилбериде айтылған шын сөз деп есептелсе, Елизаветаның оны өзі жазғанын атап өткен жөн. Ол жазушы ретінде көптеген сөздерін және өлеңдерін өзі жазған.
Екінші нұсқа
Бұл сөйлеудің тағы бір нұсқасы 1612 жылы Уильям Ли тарапынан жазылған. Оның нұсқасы былай делінеді:
Танымал мәдениетте
Патшайымның Тилбериге сапары туралы хабарлар сол кездегі танымал бұқаралық ақпарат құралдарында жылдам тарады. 10 тамызда, сөйлегеннен бір күн өткен соң, оқиғаны баяндайтын балладаны баспагер Джон Вулф Лондонның Stationer's Register тізіліміне тіркеді. Бұл балладаны сол кездегі ең танымал ақындардың бірі Томас Делони жазған, ол Джон Аскенің "Елизавета Триумфанс" еңбегіндегі оқиғалар сипаттамасына едәуір жақын. Вулф баспасында жарық көрген осы тақырыптағы екінші баллада да сақталған. Сөздің бөліктері "Елизавета R" (1971), "Қызыл патшайым" (2005) және "Елизавета I" (2005) телесериалдарында, сондай-ақ "Англиядағы от" (1937) және "Елизавета: Алтын ғасыр" (2007) фильмдерінде цитата ретінде келтірілген.