Кіріспе
Кенияның Ламу архипелагындағы Манда аралы – Кенияның Ламу архипелагында орналасқан арал. Ол 9-ғасырдың гүлденген Таква және Манда қалалық порттарымен әйгілі. Қазіргі уақытта арал Ламумен паром арқылы байланысты, және Манда әуежайында орналасқан, ал Манда Тото аралы оның батысында жатыр. Арал материктен тар Мканда арнасымен бөлінген. Манда қаласы мен Такваның екеуі де 19-ғасырдың бірінші жартысында су тапшылығына байланысты тасталып қалған болуы мүмкін. 1960 жылдары Кения Ауыл шаруашылығы департаменті жаңбыр суын жинау үшін бірнеше бетонды су жинағыштар, яғни жабиялар салуды ұсынды. Екі жабия салынды және көптеген отбасы аралға көшіп келді, жүгері, маниок, симсим және мақта өсірді.
Manda is an island of the Lamu Archipelago of Kenya, known for the prosperous 9th century ports of Takwa and Manda town. The island is now linked by ferry to Lamu and is home to Manda Airport, while Manda Toto island lies to its west. The island is separated from the mainland by the narrow Mkanda channel. Both Manda town and Takwa were probably abandoned due to a lack of water in the first half of the 19th century. In the 1960s the Kenya Department of Agriculture recommended building several concrete catchments called jabias to capture rain water on the island. Two jabias were built and many families moved onto the island, farming maize, cassava, simsim and cotton.
Тарих
Манда қаласының қираған жерлерін (Манда аралының солтүстік-батыс жағалауында) алғаш рет 1965 жылы археолог Невилл Читик зерттеді. Қала өзінің бастауын 9-10 ғасырларда Парсы шығанағымен сауда-саттыққа байланысты алады. Ең басты тауар – піл сүйегі болған. Мангр бағаналары да маңызды рөл атқарған. Манданың алғашқы тұрғындары үйлерді күйдірілген шаршы кірпіш пен таспен салып, әк қышпен қалаған. Мұндай құрылыс әдістері тек Кенияның аралдары мен жағалау аймақтарында ғана кездеседі. Бұл кірпіш пен әк технологиясы аталған аймақтарға тән ерекшелік, ал орташа салмағы 18 см (7 дюйм) болатын кірпіштер (өлшемдері дәл сәйкес келеді) осы кезеңдегі Шығыс Африка үшін ерекше жағдай, және олар қазіргі Оманның Сохар қаласынан әкелінген болуы мүмкін. Бұл кірпіштер Манда аралына кемелердегі балласт ретінде жеткізілген болуы керек. 9 ғасырдың ортасынан 11 ғасырдың басына дейін ғимараттар өлі коралл рифтерінен кесілген коралл тасынан салынған. 1966, 1970 және 1978 жылдары жүргізілген ауқымды қазба жұмыстары осы кезеңдегі Шығыс Африкадағы бесiз теңдес жоқ өркендеуді көрсетті. Бұл өркендеудің белгілері – 9 ғасырдан бастап қытай порцеланы, ислам керамикасы мен шыны бұйымдары, сондай-ақ жергілікті керамика, олардың импорттық өнімдерімен байланысты датирленген. Читик Манда аралының жаулануының 7 кезеңін анықтады: 9 ғасырдың ортасынан 11 ғасырдың басына дейін, 11 ғасырдың ортасынан 13 ғасырдың соңына дейін, 13 ғасырдың соңынан 14 ғасырға дейін, 15 ғасырдың басына дейін, 16 ғасырдың ортасынан 17 ғасырға дейін және 17 ғасырдан кейін. Манда 13 ғасырға дейін өркендеп, содан кейін құлдырауға ұшырады. 3 жерленген Манда тұрғындарының ДНК-сының ежелгі талдауы аяқталды, олардың "африкалық, парсылық және үнділік" ДНК тізбектерінің арақатынасын анықтау мақсатында. Талдауға алынған жерлеу орындарының мешіттерге жақын орналасқандығы Манда қоғамындағы элиталық мәртебеге ие болғандығын көрсетеді. Бұл адамдар шамамен 1400-1500 жылдар аралығында өмір сүрген. Адамның митохондриялық ДНК-сы (мтДНК), аутосомалық ДНК-сы, Y хромосомалық ДНК-сы және X хромосомалық ДНК-сы талданды. Аналық тектілікті көрсететін мтДНК талдауы L* гаплотипін көрсетті. L* гаплотипі қазіргі Сахарадан оңтүстік Африка халықтарында басым түрде кездеседі. Әкелік тектілікті көрсететін Y хромосомалық талдау, адамның J2 гаплотипін алып жүргенін көрсетті, ол Сахарадан оңтүстік Африка халықтарына қарағанда Оңтүстік-Батыс Азия немесе Парсы халықтарында жиірек кездеседі. Аналық ықпалы жоғары X хромосомалары, тең аналық және әкелік ықпалы бар 22 аутосомалық хромосомамен салыстырылды. X хромосомалары аутосомалық ДНК-ға қарағанда африкалық тектіліктің көбірек көрсеткіштерін қамтыды, бұл ана жағынан африкалық және әке жағынан парсы немесе Оңтүстік-Шығыс Азия тектілігін растайды. Авторлар талдаудан алынған үлгілердегі әйел африкалық ДНК-ның үлесін 100% деп есептеді. Сыртқы ДНК-ның енгізілуі шамамен 795-1085 жылдар аралығында болған деп есептелді. Алайда, авторлар бұл "бірнеше ұрпақтар" ішінде жүргенін және Еуразиялық және Африкалық халықтардың араласуы содан бері үнемі жалғасып келе жатқанын көрсетеді.
Таква
Таква қираған жерлері 1500-1700 жылдар аралығындағы қала болған, ал 1982 жылы Кенияның ұлттық ескерткіші деп жарияланды.
Манда әуежайы
Манда әуежайы Ламу архипелагындағы жалғыз азаматтық әуежай болып табылады.