Кіріспе
Танзанияның Занзибар архипелагындағы Пемба аралы (الجزيرة الخضراء al Jazīra al khadrāʔ, сөзбе-сөз "Жасыл арал";) – Үнді мұхитындағы Свахили жағалауында орналасқан, Занзибар архипелагының бір бөлігін құрайтын Танзания аралы.
Pemba Island (الجزيرة الخضراء al Jazīra al khadrāʔ, literally "The Green Island"; ) is a Tanzanian island forming part of the Zanzibar Archipelago, lying within the Swahili Coast in the Indian Ocean.
География
Жер ауданы бойынша бұл арал архипелагтың ең ірі аралы Унгужаның солтүстігіне қарай орналасқан. 1964 жылы Занзибар бұрынғы Танганьика колониясымен бірігіп, Танзанияны құрды. Ол Танзанияның материгінен шығысқа қарай, Пемба бұғазының ар жағында жатыр. Мафия аралымен (Унгужаның оңтүстігінде) бірге бұл аралдар Дәмдеуіш аралдары деп аталады (Индонезияның Малуку аралдарымен шатастырмау керек). Унгужаға қарағанда көбірек төбелі және құнарлы аралдың көп бөлігі шағын шаруашылық егіншілікпен жабылған. Сонымен қатар, қарағай сияқты ақшалай дақылдардың ірі шаруашылықтары да бар. Бұрынғы жылдары аралға бару қиын болғандықтан және саяси зорлық-зомбылыққа байланысты нашар репутациясы болғандықтан, оны сирек барып көретін, дәстүрлі медицина мен жын-сынық орталығы ретінде танымал болғандардан басқа ешкім бармайтын. Араб қауымы аралда көптеп қоныстанған, олар Оманнан көшіп келген. Халық арабтар мен аралдың түпкі тұрғындары – уасвахлилердің қосындысынан тұрады. Халықтың айтарлық бөлігі өзін ширази халқы деп санайды. Пембадағы ең маңызды қалалар – Чак Чак (әкімшілік орталығы), Мкоани және ең ірі қаласы – Уэте. Орталықта орналасқан Чак Чак шығанаққа және кішкентай Мисали аралына бағытталған дөңгелектің үстінде орналасқан, мұндағы су тасқыны жергілікті портына қай уақытта кіретінін анықтайды. Пемба, шығыс жағалауындағы бір жолақты жерді қоспағанда, өте құнарлы: жергілікті тұрғындар қарағайдан басқа күріш, кокос, банан, маниок және қызыл бұршақ (суахили тілінде махарагве деп аталады) өсіреді. Пембада тік құламалары, зақымдалмаған коралдары және өте көп теңіз жануарлары бар бірнеше суға түсу орындары бар.
Аралдар
Фандо Ветеден бірнеше шақырым жерде орналасқан. Бұл – Пембаның солтүстік-батыс рифін құрайтын аралдар тобының ішіндегі жалғыз мекенделген арал. Басқа аралдарға Нжао, Кашани, Кокота, Фунзи және Увинье кіреді. Нжао – Фандо тобындағы ең солтүстік арал. Ол негізінен ауыл шаруашылығы үшін пайдаланылады. Кашани Фандомен бір рифте, бірақ Рас Мкумбуға жақын оңтүстік ұшында орналасқан. Кокота Уэте портының оңтүстік аузында орналасқан. Фунзи Кокотаның шығысында және Увинье аралының оңтүстігінде жатыр. Увинье шаруашылыққа пайдаланылады және Вете портының оңтүстік аузында орналасқан. Кивени (Шамиани) Пембаның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, бұл негізінен егіншілік пен мал жаюға арналған мекенсіз арал. Оның оңтүстік ұшында өте әдемі жағажай бар, және 1990 жылдардың соңында бірнеше инвесторлар қонақ үй салуды жоспарлаған. Коджани – Пемба аралының батыс жағындағы жалғыз мекенделген арал. Бұл жерде Шығыс Африкадағы шебер балықшылар тұрады, олар маусымдық түрде балық үйірлерін іздеп, жағалаудың көп бөлігіне саяхаттайды. Квата аралы 1978 жылы холераның алғашқы ірі жарылысының орын алған жері болды, сол кезде саяхатшылар Пембаға кірмес бұрын осы аралда уақытша карантинге алынды. Макоонгве Мкоаниден бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Пемба аралының қарсы жағына ұқсас сипаттамаға ие, терең топырақ пен төбелі ландшафты бар. Макоонгведе адамдар тұрады, шаруашылықпен және балық аулаумен айналысады. Матумбини – тығыз мангр орманы бар арал, бай коралл рифтері болғандықтан балықшылар арасында танымал. Мисалиде бай коралл рифі бар, ол теңіз қорығы деп жарияланды. Мванги – Пемба аралының Мтамбве маңындағы шағын арал. Панза – Пембадағы ең оңтүстік арал, шындығында бірнеше аралдардан тұрады, бірақ көпір Мтондоони мен Панзаның екі негізгі бөлігін байланыстырады. Оның топографиясы Панза жағында коралл, ал Мтондоони бөлігінде терең топырақ. Тұрғындары шаруашылықпен және балық аулаумен айналысады. Викунгуни – солтүстік-батыс аралдар тобына жақын орналасқан шағын арал. Йомби – Панза аралының шығысында орналасқан шағын арал.
Құстардың маңызды аймағы
Пемба BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) деп белгіленді, себебі ол Пемба жасыл көгершіндері, Пемба сұр соулары, Пемба ақкөздері және Пемба күнқұстарының популяциясына орын береді.
Климат
Пемба тропикалық климатқа ие, бірақ Танзания материгінен және Унгуджа аралынан біршама жұмсақ. Бұл климат Кёппен-Гайгер жүйесі бойынша "Aw" деп жіктеледі. Чейк Чейк қаласындағы орташа температура 25,5 °C (78 °F) құрайды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1364 мм. Айлық орташа температура әдетте 24 және 27,4 °C (75 °F және 81 °F) аралығында болады. Екі жаңбыр маусымы бар, сәуір мен мамыр айларында жауын-шашынның көп бөлігі түседі, ал қараша мен желтоқсан айларында шағын жаңбыр маусымы болады. Қаңтар мен ақпан айлары құрғақ, ал маусым мен қазан айлары аралығында ұзақ құрғақ маусым байқалады.
Археология
Пембадағы археологиялық зерттеулер 600 жылдан бастап суахили жағалауындағы сауда жүйесінде орталық рөл атқарғанын көрсетті. Солтүстік жағалауда Чвакадағы қалалық елді мекендер 11-шы ғасырдан шамамен 1500 жылға дейін дамып, гүлденді. Пембаның астанасы Чаке Чакеден батысқа қарай, Рас Мкумбу деп аталатын ұзын түбекте аралдардағы ең көне және жақсы сақталған ертедегі қираған орындарды табуға болады (Ндагони қираған орындары, шамамен 14-шы ғасыр). Чаке Чакеден шығысқа қарай, Пуджини ауылында (әуежайдан оңтүстікке қарай), Чаке Чакеден жолмен оңай жететін Мкама Ндуме қираған орындары орналасқан. Бұл – бүкіл суахили жағалауындағы жалғыз белгілі ертедегі бекініс; ол 15-шы ғасырға датыланады.
Тарих
Араб географы Якуттың мәліметінше, 13 ғасырдың ортасында Пемба аралының бір бөлігін екі тәуелсіз сұлтан басқарған. 2016 жылдың 24 маусымында Австралияның инфрақұрылым, көлік және аймақтық даму министрі Даррен Честер Пемба аралында жоғалып кеткен Малайзия әуежолдарының 370-ші рейсіне тиесілі болуы мүмкін ұшақ сынықтары табылды деді.
Әкімшілік
Пемба Занзибардың жартылай автономды Революциялық үкіметінің құрамына кіреді. Әкімшілік тұрғысынан ол екі аймаққа бөлінеді: Солтүстік Пемба (Pemba Kaskazini), астанасы Уетеде, және Оңтүстік Пемба (Pemba Kusini), астанасы Мкоаниде. Әуежайға жақын, орталықта орналасқан Шаке Шаке қаласы Пембаның астанасы деп есептеледі және Пемба сотының орнымен, сондай-ақ Занзибар президентінің Пембадағы ресми резиденциясы болып табылады.
Балық аулау
Пемба өте бай балыққа толы суларымен де әйгілі. Арал мен материк арасында 50 километрге дейін ені бар терең Пемба бұғазы жатыр, ол Свахили жағалауындағы ойын балық аулау үшін ең табысты балық аулау аймақтарының бірі болып табылады.
Ауыл шаруашылығы және ауыл шаруашылығы
Пемба (шығыс жағалауындағы тар жолақты жерді есептемегенде) ауыл шаруашылығы үшін өте құнарлы және жаһандық фермерлік индустриясына қызмет етеді.
Ақша өсірілетін дақылдар
Занзибардың экспорттық кірісінің үлкен бөлігі қырыққабаттан түседі. Занзибардағы қырыққабат ағаштарының ең көп шоғырланған орыны Пембада (3,5 миллион ағаш), себебі аралдағы өсу жағдайлары Унгуджа аралынан жақсырақ. Қырыққабат ағаштары шамамен 10-15 метрге дейін өседі және кейде 50 жылдан астам уақыт бойы жинауға болады. Унгуджаға қарағанда көбірек төбелі және құнарлы аралдың көп бөлігі шағын шаруашылық егіншілікпен жабылған. Сонымен қатар, күріш, кокос, қызыл бұршақ (суахили тілінде махарагве деп аталады), сондай-ақ маниок және банандар сияқты басқа да дақылдар ірі көлемде өсіріледі.
Жерді өлшеу
Туризмді дамыту мақсатында, 1992 жылдан бері Шаке Шакедегі Геодезия және картография департаменті туристік анықтамалықтармен бірге карталар шығарып келеді.
Әуежай
Пемба әуежайы Вави әуежайы немесе Каруме әуежайы деп те аталады және аралды Аруша, Дар-эс-Салам және Занзибар қалаларымен байланыстырады.