Кіріспе

Турбокомпрессорлар

Ішкі жану қозғалтқышында, қос турбокомпрессор – екі турбокомпрессордың бірге жұмыс істей отырып, жанар май/ауа қоспасын (немесе тікелей шашырату қозғалтқышында ауаны) қысуына арналған жүйе. Көбінесе қолданылатын схемада екі бірдей немесе көздеріңізге айнадай турбокомпрессорлар қатар орналасады, олардың әрқайсысы V тәрізді қозғалтқыштан шығатын газдардың жартысын жеке құбырлар арқылы өңдейді. Екі турбокомпрессордың мөлшері бірдей немесе әртүрлі болуы мүмкін.

Параллель

Параллель конфигурацияда екі бірдей турбокомпрессордың әрқайсысы шығарыс газдарының жартысын қабылдайды. Кейбір конструкциялар әрбір турбокомпрессордан келетін ауа-қоспаны бір сіңіргіш коллекторға біріктіреді, ал басқалары әр турбокомпрессор үшін жеке сіңіргіш коллекторды қолданады. Параллель конфигурациялар V6 және V8 қозғалтқыштары үшін өте қолайлы, себебі әр турбокомпрессорды бір цилиндр қатарына тағайындауға болады, бұл қажетті шығарыс құбырларының мөлшерін азайтады. Бұл жағдайда әр турбокомпрессорға жеке шығарыс коллекторы арқылы газдар беріледі. Төрт цилиндрлі және тік алты цилиндрлі қозғалтқыштарда екі турбокомпрессорды да бір шығарыс коллекторына орнатуға болады. Параллель екі турбоны пайдаланудың мақсаты – турболагты азайту, қозғалтқыш үшін бір турбокомпрессор қолданылғанда қарағанда кіші турбокомпрессорларды пайдалануға мүмкіндік беру. Көп цилиндрлі қатарларға (мысалы, V-тәрізді және оппозиттік қозғалтқыштарда) параллель екі турбоны қолдану шығарыс жүйесін де жеңілдетуге мүмкіндік береді. 1981–1994 жылдар аралығындағы Maserati Biturbo – екі турбокомпрессорды қолданған алғашқы серийлік автомобиль.

Кезектілік

Тізбекті турбоқұрастыру – бұл қозғалтқыш төмен айналымдарда бір турбоқұрастырғышты, ал жоғары айналымдарда екінші немесе екі турбоқұрастырғышты пайдаланатын жүйе. Бұл жүйе үлкен турбоқұрастырғыштардың төмен айналымдарда жеткілікті күш берудегі шектеулерін жоюға арналған. Кіші турбоқұрастырғыштар төмен айналымдарда тиімді (эзоз газдарында кинетикалық энергия аз болғанда), бірақ жоғары айналымдарда қажетті мөлшерде қысылған ауа беруге шамалары жетпейді. Сондықтан, тізбекті турбоқұрастыру жүйелері турбо-кешігуді жоғары айналымдарда қуаттылықтан құрбан болмай азайтуға мүмкіндік береді. Жүйе кішкентай ("бірінші") турбоқұрастырғыштың қозғалтқыш төмен айналымдарда жұмыс істеген кезде белсенді болуы үшін құрылған, бұл күш беру шегін (тиімді күш беру қамтамасыз етілетін айналымдар) және турбо-кешігуді азайтады. Айналымдардың артуымен, аз мөлшерде эзоз газы үлкен ("екінші") турбоқұрастырғышқа жіберіледі, оны жұмыс айналымдарына жеткізу үшін. Содан кейін жоғары айналымдарда барлық эзоз газдары екінші турбоқұрастырғышқа бағытталады, осылайша ол қозғалтқышқа қажетті күшті жоғары айналымдарда қамтамасыз ете алады. Тізбекті турбоқұрастыруды алғаш рет қолданған өндірістік автомобиль – 1986–1988 жылдардағы Porsche 959, ол өзінің оппозиттік алты цилиндрлі қозғалтқышында тізбекті екі турбоқұрастырғышты пайдаланған.

Сериялар

Серістік турбокомпрессия – турбокомпрессорлардың бірінші турбокомпрессордың шығысы екінші турбокомпрессормен тізбектей жалғанып, одан әрі қысылуын қамтамасыз ететін, ал кейде үлкен турбинаны қуаттандыратын жүйе. Бір-біріне тізбектелген турбокомпрессорлар сондай-ақ, шығыс қысымы бір турбокомпрессормен қамтамасыз етілгеннен артық болуы қажет болған жағдайларда қолданылуы мүмкін, мұндай жүйе көбінесе құрама екі турбокомпрессорлық жүйе деп аталады. Бұл жағдайда, бірдей өлшемдегі бірнеше турбокомпрессорлар тізбектей қолданылады, бірақ олар үздіксіз жұмыс істейді. Бірінші турбокомпрессор бастапқы қысылуды қамтамасыз етеді (мысалы, сіңіру қысымын үш есеге дейін). Келесі турбокомпрессорлар алдыңғы сатыдан алынған ауаны қабылдап, оны одан әрі қысылады (мысалы, атмосфералық қысымды тоғыз есеге дейін көтеру үшін қосымша үш еселік қысымға дейін). Сатылап турбокомпрессияның кемшілігі – ол көбінесе үлкен турбокешігуге (турболаг) әкеледі, сондықтан ол көбінесе поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған ұшақтарда қолданылады, олар әдетте қозғалтқыштың айналу жылдамдығын тез көтеру және төмендетуді қажет етпейді (сонымен қатар турбокешігу негізгі конструкциялық есепке алынбайды) және биіктіктегі атмосфералық қысымның төмендігіне байланысты сіңіру қысымы өте төмен болады, сондықтан өте жоғары қысым қатынасы қажет. Жоғары өнімділікті дизельдік қозғалтқыштар да кейде осы конфигурацияны қолданады, себебі дизельдік қозғалтқыштар алдын ала тұтану мәселесіне ұшырамайды және осылайша жоғары қысымды қолдана алады.