Кіріспе
Кениядағы Васини аралы Үнді мұхитында, Момбасаның оңтүстігінде, Шимони ауылының портына қарама-қарсы жатыр. Оның ұзындығы және ені шамамен бірдей. "Васини мпунгути" деген атау алғашқы тұрғындардан келген. Аралда өткір, ескі кораллдардан немесе құмнан жасалған жаяу жолдар ғана бар. Автомобиль, арба, велосипед мүлде жоқ. Жүк жаяу немесе қатты доңғалақты арбамен тасымалданады. Қозғалыс жолдар арқылы, негізінен кораллдан тұратын және тек төмен суда ғана өтілетін жағажайлар арқылы, немесе теңіз арқылы жүзеді. 1963 жылға дейін, британдық отаршылдық кезінде, аралдың оңтүстігіндегі лагунада ұшу-қону жолағы болған; қазір тек асфальттың шағын бөліктері қалған.
Wasini Island lies off the coast of southeast Kenya in the Indian Ocean, south of Mombasa, and opposite the harbour of the village of Shimoni. It is approximately long and across. The name "wasini mpunguti" came from the early inhabitants. The island has only footpaths of sharp old coral or sand. There are no cars, carts or bicycles. Cargo is transported by foot or by a wheelbarrow with a solid tyre. Transport is over the paths, or via the beaches, mainly consisting of coral and only passable with low tide, or by boat over the sea. Before 1963, in the British colonial time, there was an airstrip in the lagoon situated longitudinally south on the island; only small pieces of tarmac now remain.
Халық саны, мәдениеті, тілі және діні
Аралдың оңтүстік жағалауында, аралдың батыс және шығыс жағында орналасқан Васини және Мквиро ауылдарында, сондай-ақ суахили тілінде "судың артында" деген мағына беретін Нюма Маджи ауылында 3000-ға жуық адам тұрады. Васини ауылы мен Нюма Маджиде банту халқы – Вумба тайпасы қоныстанған, олардың ана тілі – кивумба суахили диалектісі; ал Мквирода Кифуни (Ширази) тайпасының өз ана тілі – кикифуни суахили диалектісі бар. Бұған қоса, олардың барлығы суахили тілінде, кейде ағылшын тілінде сөйлейді. Вумба тайпасы араб тегінен шыққан. Арабтар Шығыс Африка жағалауына біздің заманымыздың 1-ші ғасырында келді, банту халқымен араласып, жағалау немесе суахили халқын құрады. Ширази тайпасы, шамамен, 15-ші ғасырда Парсы шығанағынан келген. Арал мен Танзанияның Пемба және Занзибар аралдары арасында Үнді мұхитындағы аралдың оңтүстік-шығысында тығыз мәдени және туыстық байланыстар бар. Халықтың шамамен 99% мұсылман, либералдыдан консервативтіге дейін. (1-ескертпе қараңыз).
Экономика және туризм
Туризм – табыс көзі, балық аулау – екінші орында. Кедейлік деңгейі соңғы 30 жылда шамамен 10 км қашықтықтағы Кисите Мпунгути теңіз ұлттық паркіне негізделген туризмнің арқасында айтарлықтай төмендеді. Мұнда туристер Кисите құмды аралының айналасындағы маржан рифтерінде снорхелинг жасап, суға секіреді, бұл арал мұхит ағыны кезінде толығымен су астында қалады. Бұл саябаққа жыл сайын 80 000 шетелдік (75%) және африкалық (25%) турист келеді. Өкінішке орай, 2013 жылдан бері шетелдік туристердің саны 50%-ға төмендеді, оның 75%-і Еуропадан келеді, себебі олар Аль-Шабаабтан қорқады, ал 2014 жылдан бастап Эбола вирусынан да қорқады, бірақ бұл вирус Батыс Африка мен Конгодан тыс жерде ешқашан анықталған жоқ. Васини ауылындағы халықтың шамамен 50%-ы туризмге байланысты табыс табады, яғни жалпы халықтың 75%-і. Мвирода бұл көрсеткіш 12%, ал ықтимал, 18% шамасында. Кенияның жабайы табиғат қызметі Кисите Мпунгути теңіз паркін бақылайды және кіру үшін ақы сұрайды. Осы ақылар жиналған жерде қайта айналымға түспейді, керісінше Найробидегі бас кеңсеге жіберіледі. Көптеген келушілер аралдан тыс және Шимониден тыс жерде ұйымдастырылған, алдын ала төленген тур пакеттерін пайдаланады. Ірі операторлардың көпшілігі шетелдіктерге тиесілі. Көптеген ұйымдар жауапты туризмді, экологиялық туризмді жүзеге асыратынын мәлімдейді. Аймақтағы туристердің санының жылдар бойындағы өсуі қоршаған ортаға және әлеуметтік-экономикалық жағдайға қандай әсер ететіні бақыланбайды. Балық аулау – табыс көзінің екіншісі. Балықшылар аралдағы мангр ағаштарынан жасалған тіреулермен белгіленген, суға тасталған ашық себеттерді немесе балық аулау желілерін пайдаланады. Олар Уассини мен Пемба аралындағы Пемба арнасының кейде толқынды, ал кейде тыныш суларында балық аулайды. Шимони жағалауындағы Пемба арнасы клубында бірнеше спорттық балық аулау кемелері орналасқан, олар Пемба арнасына кіреді – Кенияда танымал балық аулау орны, Африка және IGFA әлемдік рекордтарын жеңіп алған. Жағалаудағы ұзын желілі балық аулау кемелерінің болуы, су деңгейінің көтерілуі, рифтердегі динамит пен кішкентай торларды қолданатын зиянды балық аулау әдістері балық қорына зиян келтіреді. Аралдың жанында жиі дөңгелек киттер мен дельфиндерді көруге болады. Материктік жағалауға жақын жерде Шығыс Африка ағысымен солтүстікке қарай жүзіп бара жатқан дөңгелек киттерді жиі көруге болады. Аралдың шығыс жағында дельфиндер көбінесе теңіз суында ойнайды. Аралда, Васини ауылының қарсы жағалауында, Кения теңіз маңындағы жағажайда әдемі коралл фаунасы мен флорасын көруге және снорклеу кезінде зерттеуге болады; Жағажайды басқару бөлімі кіру үшін 5 АҚШ доллары немесе Кения шиллингіндегі эквивалентін талап етеді. Жағажайдың солтүстік жағындағы баспалдақтардың үстінде салқын, мөлдір теңіз суының арқасында жүзуге болады. Шимони порты, арал мен материк арасындағы каналдың қиылысында орналасқан, бұл канал Үнді мұхитының Шығыс Африка ағысын Мозамбиктің солтүстігіндегі Дельгадо қаласынан Танзания шекарасына дейін алып жүреді. Бұл табиғи портқа жеткілікті тереңдік бар және бұл аймақтағы сауда кемелері мен балық аулау кемелері үшін жалғыз порт. Бұл Уассини аралына жету үшін тоқтау орны және Момбасадан оңтүстікке қарай 75 км қашықтықта орналасқан. Портта иммиграциялық және кедендік қызметтер бар, олар Танзаниядан, әсіресе Пемба аралынан немесе одан да алыс жерлерден келген сауда кемелеріне және адамдарға қызмет көрсетеді. Аптасына екі рет Вейтеге Пембаға кемемен жолаушылар тасымалы жүзеге асырылады; сондай-ақ осы портқа төлем жасап жүк кемесіне отыруға болады. "Васини" әйелдер тобы батыс жағындағы әдемі коралл бақтарында табиғатпен танысуға арналған жағажай жолын құрды. Осыдан түсетін табыс Васини қаласының мұқтаж студенттеріне және басқа да азаматтарына көмек көрсетеді. Мквайрода жақсы дамыған, бірақ қарапайым жетімдер үйі бар. Бұл жергілікті үкіметтік емес ұйымдар мен өзін-өзі қолдау топтары Шимонидегі су арқылы жүзеге асырылатын іс-шараларды толықтырады, осы арқылы келушілер "Шимони құл үңгірлерін" көреді – қоғамдық жоба. Бұл екі орынның құл саудасында қандай рөл атқарғаны және қаншалықты қатысқандығы күмәнді болғанымен, екеуі де оған қатысқандығы рас. Үңгірлерде жеміс-жидектермен қоректенетін жартас жарғақтары өмір сүреді, олар бейкүнә Шимони жарғақ вирусын таратады.
Климат
Батыстан шығысқа қарай бағытталған Васини экватордан оңтүстікке қарай 500 шақырым жерде, Үнді мұхитында орналасқан және жыл сайын солтүстік-шығыс муссоны Касказидің күшімен соққыға ұшырайды, ол ұзақ жаңбырларды әкеледі. Жылдың қалған жартысында оңтүстік-батыс муссоны Куси қысқа жаңбырларды әкеледі. Екі муссон да тарих бойы Персия шығанағы мен Үндістаннан, сондай-ақ Шығыс Африканың оңтүстік бөлігінен келген дхау сауда кемелерін итермелеп, жылдың екінші жартысында оларды үйлеріне қайтарған.
Мемлекеттік қызметтер
Арал тұщы су көзі ретінде бұрғылау орындарына есептелмеген; бұрғылаудан алынған тәтті су тек бір аптаға ғана жетеді. Құбырлы су жүйесі жоқ. Оның орнына аралда сегіз жаңбыр суын жинау ыңғасы салынды, олар тұщы суға деген қажеттілікті қанағаттандыруға жеткілікті; одан кәсіби су тасымалдаушылар суды арбаларымен жеке үйлерге жеткізеді. Кенияның электр желісі аралға дейін жетпейді, сондай-ақ мемлекеттік электр станциясы да жоқ, сондықтан адамдар өздерінің үйлерінің шатырларына жекеменшік күн панельдерін орнатып, электр тогын өндіруде. Сондай-ақ, қоғамдық кәріз жүйесі де жоқ. Шұңқырлар жасау үшін, жер асты суларына жететіндей терең ойыстар қазылады. Бұл шұңқырлар күніне екі рет теңіздің толқынымен жуылады. Егер теңізге дейінгі қашықтық жақын болса, шикі ағынды су теңізге ағып, ауылдардың жағалауындағы теңіз суын фекалиямен ластауы мүмкін. Дегенмен, шұңқыр мен теңіз арасындағы қашықтық ұзарған сайын, микроорганизмдердің өтетін шикі қалдықтарды тазалау мүмкіндігі артады. Қоқыс мемлекеттік деңгейде жиналмайды, бірақ бір үкіметтік емес ұйым осы жүйені жақсартуға белсенді күш жұмсады. Сондықтан адамдар жеуге жарамды қоқыстарын ешкілерге береді, қалдықтарын компостқа салады және ыдырамайтын қалдықтарын өртеді. Бірақ, жағалаудағы кейбір адамдар ыдырамайтын қалдықтарды тікелей теңізге тастайды, нәтижесінде пластик және резеңке заттарынан, сондай-ақ тамырынан айырылған үлкен ағаш діңдері мен бұтақтарынан тұратын қалдықтар пайда болады. Аралдың оңтүстік жартысындағы Нюма Маджи маңындағы ішкі лагуна және мангр ормандарының батпақтары толқындармен келген көптеген қалдықтарды ұстап алады. Батыстағы құмды лайлы жерлерде жағалау шыршасы өседі, суахили тілінде "mboga pwani" деп аталады, яғни "судың төмендеуі кезіндегі көкөніс", ал оның ресми ботаникалық атауы Sesuvium portulacastrum (2-ескертпе қараңыз). Арал тұрғындары осы дәмді әрі пайдалы теңіз көкөнісін суахили тағамдарының құрамына қосып пісіреді.
Денсаулық
Аралда екі диспансер бар, екеуінде де бір жалпы қоғамдық денсаулық сақтау мейірбикесі жұмыс істейді. Кенияның басқа аймақтарымен салыстырғанда аралдағы нәресте өлімі жоғары. Балалардың басты аурулары – безгек, тыныс алу және асқазан-ішек инфекциялары, ал көптеген ересектер қант диабеті, жоғары қан қысымы және асқазан жарасынан зардап шегеді. Диспансерлер қарапайым дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етеді, балаларды вакцинациялайды және аналарына денсаулық сақтау туралы ақпарат береді. Ауыр жағдайларда және арнайы медициналық көмекке мұқтаж болғанда, арал тұрғындары материктегі Шимони, Мсамбвени және Момбаса қалаларындағы жеке және мемлекеттік клиникаларға барады. Олар сол жерлерге матутамен жетеді. Жеке таксилерді де шақыруға болады, бірақ оларды көбінесе туристер пайдаланады, себебі жергілікті халыққа олар тым қымбат. Ал қысқа қашықтықтарға пики-пики деп аталатын мототаксиді жалға алуға болады.
Қауіпсіздік
Бұл аралдағы қауіпсіздік шараларының жоғары деңгейіне байланысты полиция жоқ. Ең жақын полиция бекеті материктегі Шимониде орналасқан: қайықпен 15 минут. Ескертулер. 1) Бір мұсылман ер адамның жекелеген байқауынша, Васини ауылының шамамен 400 ересек ер адамның 32-сі немесе 8%-ы күніне бес рет бас мешітке қатысады, ал қасиетті жұма күні бұл көрсеткіш шамамен 64-ке немесе 16%-ға еселейді. 2) Профессор доктор Э. Ф. (Эрик) Сметс, Ботаника ғылымының ғылыми директоры растады. Пошта жәшігі: 9517, 2300 RA Лейден, Нидерланды.
P. O. Box 9517, 2300 RA Leiden, the Netherlands