Кіріспе

Яша Томич (серб кириллицасы: Јаша Томић) – Сербияның Орталық Банат ауданындағы Сечань муниципалитетіне қарасты қала. Ол Воеводина автономиялық провинциясында орналасқан. Қаланың басым бөлігі сербтерден тұрады және халық саны 2982 адамды құрайды (2002 жылғы халық санағы).

Атауы

Қала Сербияның Воеводина аймағынан шыққан журналист және саясаткер Яша Томичтің (1856–1922) құрметіне аталған. Сербия кириллицасында қала Јаша Томић, сербия латинінде Jaša Tomić, хорват тілінде Modoš, неміс тілінде Modosch, венгр тілінде Módos, румын тілінде Modoș, ал Банат болгар тілінде Modoš деп белгіленеді. Бұрын қала серб тілінде Модош (Модош) деп те аталып келген. Ескі ауыл аты Модош латын тіліндегі "modus transciendi" фразасынан шыққан деп есептеледі, ол ағылшын тілінде "өзеннен өту жолы" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Бұл аймақтағы ең көне қоныстар б.з.д. 3-2 мыңжылдықтарға дейін жетеді. Неолит, қола және темір дәуірлерінен табылған жәдігерлер бар, соның ішінде б.з.б. 9 ғасырына жататын Босут Басараби мәдениетінен сақталған жерлеу орындары да кездеседі. Аймақта кельттер, фракиялықтар, римдіктер, аварлар және славяндардың археологиялық іздері сақталған. Грешара, Млака, Маргитика, Каменица, Ливаде, Селиште, Расове, Ваган, Баваниште сияқты славяндық текті топонимдер аймақта 5 ғасырдан бері славяндардың қоныстанғанын көрсетеді. Тарихи деректерде алғаш рет 1334 жылы Мадус деп тілге алынған. Сол кезде ауыл Венгрия Корольдігінің билігінде болды және католик венгрлермен қоныстандырылған. 1338 жылы Модос, ал 1344 жылы Модош деп аталды. Елді мекен Ковин округінің құрамына кірді. Жақын маңда Új Rév (Uj Rev, Oređ) және Oroszi (Orosi) атты екі ортағасырлық қоныс та болған. Oroszi-де Киев шайқасында венгрлер тұтқындаған орыстар қоныстанған. 1552 жылы Модош Осман империясының құрамына кіріп, Темешвар провинциясының әкімшілік бөлігіне айналды. Османдықтардың басып алуымен жергілікті венгр халқының көп бөлігі солтүстікке қашса, осман билігі олардың орнына сербтерді қоныстандырды. Осылайша, Осман әкімшілігі кезінде Модош этникалық сербтермен толықты және екі елді мекенге – Үлкен Модош пен Кішкентай Модошқа бөлінді. 1660-6 жылдары Печ Патриархалдық монастырының Катастигі Модошта тұратын сербтердің есімдерін тіркеді: діни қызметкер Яфтимие, діни қызметкер Захария, Илия, әже Романа, Милич Радоевич, Владислав, Русмил, Вуя, Комления, Аврам, Гаврил Панов, Мата, Радомир, Цвея Вранешев, Андрея және Петр. 1717 жылы Модош Габсбург монархиясының құрамына кіріп, 50 үйден тұрды, онда сербтер қоныстанды. 1778 жылға дейін ол әкімшілік жағынан Темешвар банатына және Бетшкерек ауданына (серб. Беčkерек) қарасты. 1746 жылы Модошта Сербия патриархы Калиник I (1691–1710) кезінде бұрынғы шіркеудің орнына жаңа православие шіркеуі салынды. 18 ғасырдың екінші жартысында Модошқа Поморише және Сечаньдан келген сербтер, сондай-ақ венгрлер, немістер, словактар және болгарлар қоныстанды. Алғашқы неміс қоныс аударушылары 1766 жылы келді, одан кейін 1784 және 1792 жылдары тағы да келді. 1779 жылы Темешвар банаты жойылғаннан кейін Модош Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамына кіретін Торонтал округіне қосылды. Бұл әкімшілік өзгеріске наразы болған жергілікті сербтердің бір бөлігі Модошты тастап, Банатия әскери шекарасына қоныстанды. 18 ғасырдың соңында Модош саяси жағынан екі елді мекенге бөлінді: серб Модошы және неміс Модошы. 1795 жылы католик шіркеуі салынды. 1836 жылы Модош халқының саны 3560 адамды құрады, оның ішінде 2440 православиелік, 1116 рим католиктері және 4 евангелистік (лютерандық) дін өкілдері болды. 1842 жылы серб князі Михайlo Обренович Сербия княздығынан Венаға сапары барысында Модошта болды. 1848 жылы Торонтал округі әкімшілік жағынан үш ауданға бөлінді, олардың бірінің әкімшілік орталығы Модошта орналасқан. 1848–49 жылдары Модош автономиялы Сербия Воеводинасының құрамына кірді, ал 1849 жылы Сербия және Темз Банат воеводлығының, Габсбургтердің жеке тажының бөлігі болды. 1860 жылы Воеводство жойылғаннан кейін Модош қайтадан Торонтал округіне қосылды. 1860 жылдары этникалық құрамы өзгерді, өйткені сербтердің бір бөлігі кетіп, олардың орнына Бачкадан келген немістер қоныстанды. 1876 жылы елді мекенде серб оқу үйі құрылды. 1895 жылы серб және неміс Модоштары бірыңғай саяси бірлікке біріктірілді. 1910 жылы қала халқы этникалық тұрғыдан аралас болды, ең ірі тобы немістер, сондай-ақ мажарлар мен сербтер қауымдастықтары болды. 1918 жылы қарашада Сербия Корольдігінің әскері Модошқа кірді, ол Банат, Бачка және Баранья аймағының бір бөлігіне айналды, алдымен Сербия Корольдігінің, содан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (1929 жылы Югославия деп қайта аталды) бөлігіне айналды. 1918–19 жылдары ол Корольдіктегі Великий Бечкерек округінің бөлігі болды. 1919 жылы шілдеде қала Румынияға берілді. 1924 жылы қала, басқа бірнеше елді мекендермен бірге, Джимболия қаласы мен Румынияға берілген тағы бірнеше елді мекендер үшін алмасу үшін ШКШ Корольдігіне қайтарылды. Сол жылы (1924) қаланың атауы Яша Томич болып өзгертілді. 1924 жылдан 1929 жылға дейін ол Поддунавье облысының құрамында болды, оның әкімшілік орталығы Смедеревода, ал 1929 жылдан 1941 жылға дейін Дунай Бановинасының құрамында болды, оның әкімшілік орталығы Нови-Садта болды. 1941 жылдан 1944 жылға дейін ол Осілік әскерінің билігі астында болды және ресми түрде Сербияның бөлігі болған Германияның Банат аймағына кірді. 1944 жылы Яша Томич жаңа социалистік Югославияның құрамында Воеводина автономды провинциясының бөлігі болды. 1945 жылы Воеводина Югославия құрамында Сербия Халық Республикасының құрамына енді. Неміс халқы негізінен соғыстың соңына дейін (1944 жылы) Яша Томичтен қашып кеткен, ал 1945 жылдан бастап Босния және Герцеговина, Орталық Сербия және Хорватиядан келген серб колонистері қалаға қоныстанды. Соғыстан кейінгі халық санақтары қалада серб этникалық басымдығын тіркеді. 1950 жылдарға дейін Яша Томич муниципалитеттің орталығы болды, бірақ 1955 жылы бұл муниципалитет таратылды және қала Зренянин муниципалитетінің құрамына кірді. Кейінірек жеке Сечань муниципалитеті құрылды және Яша Томич қаласы осы муниципалитеттің құрамына енгізілді. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін Яша Томич Сечань муниципалитетіндегі ең ірі елді мекен және муниципалитетте қала мәртебесіне ие болған жалғыз елді мекен, Сечань, оның орталығы, тек ауыл болып табылады. 2005 жылы қала су тасқынынан зардап шекті.

Этникалық топтар (2002 жылғы санақ)

Сербтер = 2,126 (71,29%)
Венгрлер = 251 (8,42%)
Рома = 142 (4,76%)
Югославтар = 125 (4,19%)
Болгарлар = 29 (0,97%)
Македониялықтар = 11 (0,37%)
Хорваттар = 10 (0,34%)
Басқалар.