Француз революциялық әскері

Кіріспе

Француз революциялық армиясы – 1792 жылдан 1802 жылға дейін Француз революциялық соғыстарында күш көрсеткен француз құрлық әскері. Бастапқыда француз армиялары революциялық ынтамен, нашар жабдықталғандығымен және көп санды болуымен ерекшеленді. Алайда, 1790-шы жылдардың ортасына қарай француз революциялық армиясы, француз әскерлерінің мол тәжірибе жинауы мен жақсы ұйымдастырылуының нәтижесінде, әлемдегі ең күшті армияға айналды, бұл оларға қарсыластарын оңай жеңуге мүмкіндік берді. Бастапқыда ауыр жеңілістерге ұшырағанына қарамастан, революциялық әскерлер француз жерінен шетелдік күштерді сәтті ығыстырып шықты, содан кейін көптеген көрші елдерді жаулап алып, өздеріне бағынышты республикалар құрды. Көшбасшыларының ішінде Наполеон Бонапарт, Жан Батист Журдан, Андре Массена, Жан Виктор Мари Моро және Этьен Макдональд болды. Бұл кезеңдегі француз әскери күштерінің жалпы сипаттамасы ретінде, оны Террор кезінде құрылған жарымәскери күштер – "революциялық әскерлер" (armées révolutionnaires)мен шатастыруға болмайды. 1804 жылы Француз империясы жарияланғаннан кейін Революциялық армия Императорлық армияға айналды.

Құрылу

Ансиан Режимі конституциялық монархияға, содан кейін республикаға жол бергенде, 1789–92 жылдары Францияның бүкіл құрылымы «Азаттық, теңдік және бауырластық» революциялық қағидаттарына сәйкес өзгерді. Реакциялық Еуропа, әсіресе француз патшасы өлім жазасына кесілгеннен кейін, қарсы тұрды. Пруссия королі Фридрих Вильгельм II мен Киелі Рим императоры Леопольд II арасындағы Пилниц декларациясына қол қою және одан кейінгі француз соғыс жариялауы Франция Республикасы құрылғаннан бастап соғыста болғанын көрсетті, ал оның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қуатты әскери күш қажет болды. Осының салдарынан француз мемлекетінің алғашқы қайта құрылған маңызды элементтерінің бірі – армия болды. Француз корольдік армиясының барлық офицерлері аристократиядан тағайындалған. Монархияның соңғы құлауына дейінгі кезеңде көптеген офицерлер полктерінен кетіп, эмиграцияға кетті. 1791 жылдың 15 қыркүйегі мен 1 желтоқсаны аралығында ғана корольдік армияның 2160 офицері Францияны тастап, Конде принці Луи Жозефтің эмигрант армиясына қосылды. Қалғандарының көпшілігі Террор кезеңінде түрмеге қамалған немесе өлтірілген. Ескі гвардиядан қалған аз ғана офицерлер тездетіп жоғарылауға ие болды; бұл революциялық офицерлердің көпшілігі монархист әріптестерінен әлдеқайда жас екенін білдірді. Жоғары шенді аристократиялық офицерлер, олардың ішінде маркиз де Лафайет, граф де Рошамбо және граф Николас Люкнер, көп ұзамай монархисттік көзқарастарға ие деп айыпталып, өлім жазасына кесілді немесе жер аударылды. Революциялық ынта-жігер мен жаңа режимді сақтау туралы шақырулар құлшыныспен қатар, жаттығусыз және тәртіпсіз көптеген еріктілердің келуіне әкелді. Бұл алғашқы сан-кулоттар болды, себебі олар сол кездегі басқа армиялар қолданған тізелі шалбардың орнына шаруалардың шалбарын киген. Францияның қиын әскери жағдайы осы адамдардың тез арада армияға қабылдануын білдірді. Француз революциялық армиясының табысының бір себебі – әскери стратег, кейін Наполеонның соғыс министрі болған Лазар Карно ұйымдастырған «амгамация» стратегиясы болды. Ол бір полкке (бірақ әр түрлі батальонға) жас еріктілерді, азаттық үшін өлгенге құштарларды және бұрынғы корольдік армияның қарт жауынгерлерін тағайындады. Армияның өзгеруі офицерлер корпусында ең айқын байқалды. Революцияға дейін офицерлердің 90% аристократтар болған, ал 1794 жылы бұл көрсеткіш 3% ға дейін төмендеді. Революциялық қызулық жоғары болды және Армия генералдарын қадағалау үшін Миссиядағы өкілдерді тағайындаған Қоғамдық қауіпсіздік комитеті тарапынан тығыз бақыланды. Шындығында, соғыс кезінде кейбір генералдар дезертирлік жасады, ал басқалары қызметтен алынып немесе өлім жазасына кесілді. Үкімет әскерлердің Париждегі үкіметке, генералдарына емес, адал болуын талап етті.

As the Ancien Régime gave way to a constitutional monarchy, and then to a republic, 1789–92, the entire structure of France was transformed to fall into line with the Revolutionary principles of "Liberty, Equality and Fraternity". Reactionary Europe stood opposed, especially after the French king was executed. The signing of the Declaration of Pillnitz between Leopold II, Holy Roman Emperor and King Frederick William II of Prussia and the subsequent French declaration of war meant that from its formation, the Republic of France was at war, and it required a potent military force to ensure its survival. As a result, one of the first major elements of the French state to be restructured was the army. Almost all of the officers of the French Royal Army had been drawn from the aristocracy. During the period preceding the final overthrow of the Monarchy, large numbers of officers left their regiments and emigrated. Between 15 September and 1 December 1791 alone, 2,160 officers of the royal army fled France eventually to join the émigré army of Louis Joseph, Prince of Condé. Of those who stayed, many were either imprisoned or killed during the Reign of Terror. The few remaining officers from the old guard were promoted swiftly; this meant that the majority of the Revolutionary officers were far younger than their Monarchist counterparts. The high ranking aristocratic officers who remained, among them Marquis de la Fayette, Comte de Rochambeau and Count Nicolas Luckner, were soon accused of having monarchist sympathies and either executed or forced into exile. Revolutionary fervour, along with calls to save the new regime, resulted in a large influx of enthusiastic, yet untrained and undisciplined, volunteers. These were the first sans culottes, so called because they wore peasants' trousers rather than the knee breeches used by the other armies of the time. France's desperate military situation meant that these men were quickly inducted into the army. One reason for the success of the French Revolutionary Army is the "amalgamation" (amalgame) strategy organized by military strategist Lazare Carnot, later Napoleon's Minister of War. He assigned, to the same regiment (but in different battalions), both young volunteers enthusiastic at the thought of dying for liberty and old veterans from the former royal army. The transformation of the Army was most apparent in the officer corps. Before the revolution, 90% of the officers had been aristocrats, compared to only 3% in 1794. Revolutionary fervor was high, and was closely monitored by the Committee of Public Safety, which assigned Representatives on Mission to keep watch on the army generals. Indeed, during the war, some generals deserted, and others were removed or executed. The government demanded that soldiers be loyal to the government in Paris, not to their generals.

1791 Ереже

Ресми түрде, Революциялық әскерлер 1791 жылғы Регламентте белгіленген нұсқаулар бойынша жұмыс істеді, ал бұл регламент Революциядан бұрынғы жылдары жасалған ережелер жиынтығы еді. 1791 жылғы Регламентте бірнеше күрделі тактикалық маневрлер қарастырылған, оларды дұрыс орындау үшін жақсы даярланған сарбаздар, офицерлер және кіші офицерлер қажет болатын. Революциялық армия осы үш саланың барлығында да жетіспеушіліктерге тап болды, нәтижесінде 1791 жылғы Регламентке сәйкес келуге жасалған алғашқы әрекеттер сәтсіздікке ұшырады. Оқымаған әскерлер күрделі маневрлерді орындай алмады, бөлімдер арасындағы үйлесім жойылды және жеңіліс анық болды. Әскердің 1791 жылғы Регламентке сәйкес келе алмайтынын түсінген командирлер, орындау үшін аз дайындық қажет болатын құралымдармен тәжірибе жүргізе бастады. Көптеген көрнекті француз әскери ойшылдары осыдан ондаған жылдар бұрын өзгерістерді талап еткен. Жеті жылдық соғыс кезінде француз армиясының көрсеткен әлсіз нәтижесінен кейін, олар жаңа идеяларды сынап көруді бастады. Гибер өзінің "Essai général de Tactique" атты тарихи еңбегін жазды, Бурсе штаб жұмысымен және тау соғысымен айналысты, ал Месниль Дюран уақытын l'ordre profond тактикасын жақтауға жұмсады, бұл ауыр бағаналармен маневр жасау және шайқасу тактикасы, оттық күштен гөрі суық қарудың күшіне баса назар аударады. 1770 жылдары, олардың ішінде данышман герцог де Бройль болған бірнеше командирлер осы тактиканы сынап көру үшін жаттығулар өткізді. Ақырында, жаңа тактиканы сынап көру және оны бүкіл Еуропа бойынша кең таралған стандартты Фридрихтік сызықтық құралым – l'ordre mince-мен салыстыру үшін эксперименттер сериясын бастау туралы шешім қабылданды. Де Бройль l'ordre profond артиллериямен және көптеген жеңіл әскерлермен қолдау көрсеткенде ең жақсы нәтиже беретінін анықтады. Осы жаттығуларға қарамастан, француз корольдік армиясында l'ordre mince-тің күшті жақтастары болды, және осы құралым 1791 жылғы Регламентте стандарт ретінде бекітілді.

Өртпен сыналу

Француздар бірінші болып, сыртқы істер министрі Шарль Франсуа Дюмориез ұсынған Австриялық Нидерландыға шабуыл жасады. Бұл шабуыл тез арада сәтсіздікке ұшырады, себебі асығыс дайындалған революциялық күштер нашар ұйымдасқан және тәртіпсіз екені анықталды: бір жағдайда әскерлер шайқастан қашу үшін өздерінің генералын өлтірді; екінші жағдайда әскерлер командирлерінің бұйрықтарын дауысқа салуды талап етті. Революциялық күштер Австриялық Нидерландыдан дүркіреп қайтысты. 1792 жылдың тамызында Брансвик герцогы басқаратын үлкен австро-пруссиялық армия шекараны кесіп өтіп, Людовик XVI-ға толық билікті қайтару мақсатымен Парижге қарай жорық бастады. Көптеген революциялық армиялар кәсіби австриялық, гессендік, брауншвейгтік және пруссиялық әскерлермен оңай жеңіліске ұшырады. Мұның тікелей салдары қарулы париждік халықтың Тюильри сарайына шабуыл жасауы және корольді құлату болды. Кезектегі революциялық күштер Брансвик жорығын тоқтатуға күш жеткізбеді, қыркүйектің ортасына қарай Париждің басқыншы монархистердің қолына түсуі мүмкін болды. Конвент қалған армияларды Дюмориез бен Франсуа Кристоф Келлерман басшылығымен біріктіруге бұйрық берді. 1792 жылдың 20 қыркүйегінде Вальми шайқасында революциялық күштер Брансвик алдыңғы жасағын жеңіп, басқыншы армияны шекараға дейін кері шегінуге мәжбүр етті. Жеңіске үлкен үлес француз артиллериясының үлесі болды, ол Жан Батист Ваке де Грибовальдың техникалық жетістіктерінің арқасында Еуропадағы ең үздік артиллерия деп есептелді. Вальми шайқасы революциялық армиялардың беделін арттырып, жаулары оларды енді жеңіл ойламайтынын қамтамасыз етті. Келесі он жыл бойында бұл армиялар жаңадан құрылған Бірінші Француз Республикасын қорғап қана қоймай, Моро, Журдан, Клебер, Десакс және Бонапарт сияқты генералдардың басшылығымен француз республикасының шекарасын кеңейтті.

Лазар Карно

Вальми канонадасы Республиканы күрт қырылудан сақтап қалып, оның жауларын тоқтатты, бірақ 1793 жылдың қаңтарында Людовик XVI-ны гильотинге беру және Ұлттық конвенцияның «революцияны таратуға» қатысты жариялауы Францияның жауларын Республиканы жою және монархияны қайта орнату ниетін нығайтты. 1793 жылдың басында Бірінші коалиция Пруссия мен Австриядан ғана емес, сонымен қатар Сардиния, Неаполь, Голландия Республикасы, Испания және Ұлыбританиядан құрылды. Республика бірнеше майданда шабуылға ұшырады, ал терең католиктік Ла-Венде аймағында қарулы көтеріліс басталды. Революциялық армияның күші жеткіліксіз болды, Республиканың құлауы жақын деп есептелді. 1793 жылдың басында көрнекті математик, физик және Конвенцияға делегат болған Лазар Карно Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне тағайындалды. Ұйымдастыру және тәртіпті сақтау саласындағы ерекше қабілеттерін көрсеткен Карно, ретсіз Революциялық армияларды қайта құруға кірісті. Францияның жауларының үлкен сандық артықшылығын ешқандай реформа мен тәртіптің жеңе алмайтынын түсінген Карно (ұлттық конвенцияның 1793 жылғы 24 ақпандағы жарлығымен) әр департаментке жаңа сарбаздардан белгілі бір квота беруді бұйырды, олардың жалпы саны шамамен 300 000 болды. 1793 жылдың ортасына қарай Революциялық армияның саны шамамен 645 000 адамға жетті.

Тактикасы

1791 жылғы Регламенттің сәтсіздігін көріп, бірнеше ерте революциялық командирлер де Бройль мысалымен ілесіп, революцияға дейінгі идеяларды сынап көрді, оларды жұмыс істейтін жүйе табылғанға дейін біртіндеп бейімдеді. Ерте революциялық әскерлер қолданған түпкі стандарт мыналардан тұрды:

Көрнекті рух немесе шеберлікке ие әскерлер жедел әскерлерге айналып, армия алдындағы қоршау ретінде орналастырылды. Олардың негізгі ұрыс тактикасы партизандық соғыс сипатында болды. Жаяу және атты, шабуылшылардың көп тобы мүмкін болса, жаудан жасырынып, олардың қатарына отпен шашыратып, тұтқынға түсіретін. Шашыраңқы шабуылшыларға қарсы жауап бере алмай, жақсы жаттығудан өткен және жабдықталған эмигранттар мен монархист әскерлерінің рухы мен бөлімдік бірлігі біртіндеп әлсіреп, құлдырады. Ұдайы мазалау атысы көбінесе жаудың бір бөлігінің қатарларын шайқатып, содан кейін революциялық армияның "қалыпты" құрамалары шабуылға жіберілетін. Армияның "қалыпты" бөлігін құрайтын, шеберлігі төмен және сапасы күмәнді әскерлер батальондық колонналарға жиналды. Батальондық колоннаны жетілдіру үшін аз жаттығу қажет болды және командирлерге шабуылшылар өз жұмысын аяқтағаннан кейін жау қатарына соққы беруге арналған қуатты "тартақ стиліндегі" құрамалар ұсынды. Шабуылшылардың қоршауы да осы әскерлерді қорғады.

Жаяу әскер

Ансиан режим таратылғаннан кейін атаулы полк жүйесі тоқтатылды. Оның орнына жаңа армия сандық жартылай бригадаларға (деми-бригадаларға) бөлінді. Екі немесе үш батальоннан тұратын бұл құрамалар, «полк» терминінің феодалдық мәнін болдырмау үшін жартылай бригада деп аталды. 1793 жылдың ортасында Революциялық армия ресми түрде 196 жаяу әскері жартылай бригадасынан құралды. Федере ерікті батальондарының алғашқы сәтсіз өнімдерінен кейін Карно әр жартылай бригаданың бір тұрақты (бұрынғы Корольдік армиядан) және екі федере батальонынан тұруын бұйырды. Ескі армияның тәртібі мен дайындығын жаңа еріктілердің ынтасымен үйлестіруге арналған бұл жаңа құрамалар 1792 жылдың қыркүйегінде Вальми шайқасында сәттілікке жетті. 1794 жылы жаңа жартылай бригада толығымен қабылданды. Революциялық армия әртүрлі бөлімшелердің қосындысынан құрылғандықтан, біркелкі келбетке ие болған жоқ. Ансиан режим кезеңіндегі ақ киім мен тарлетондық бас киімдегі қарт әскерлер, ұлттық гвардияшылармен бірге, көгілдір жейделерінде, ақ түсті артқы жағы қызыл жіппен тігілген, ал федерелер азаматтық киімде, тек қызыл фригиялық бас киім мен үш түсті кокадамен әскер екендіктерін көрсетеді. Жақсы жабдықталмағандықтан, тозығы жеткен киімдер азаматтық киімге ауыстырылды, сондықтан Революциялық армияда барлық сарбаздар тағып жүретін үш түсті кокададан басқа біркелкілік болған жоқ. Соғыс барысында бірнеше жартылай бригадаларға белгілі бір түсті киімдер берілді, ал 1798 жылы Мысырға келген Революциялық армия қызғылт, күлгін, жасыл, қызыл, апельсин және көк түсті киімдермен киінді. Киім мәселесімен қатар, Революциялық армияның көптеген сарбаздары қару-жарақ пен оқ-дәрі жетіспеді. Жаудан алынған кез келген қару-жарақ бірден қатарға қосылды. 1796 жылы Монтенот шайқасынан кейін қарусыз шайқасқа жіберілген 1000 француз сарбазы кейіннен австриялық мылтықтармен жабдықталды. Осының салдарынан қару-жарақтарда да біркелкілік болған жоқ. Әдеттегі жартылай бригадалардан басқа, жеңіл жаяу әскер жартылай бригадалары да болды. Бұл құрамалар атуда шеберлігін көрсеткен сарбаздардан құрылды және негізгі күштердің алдындағы шайқастар үшін қолданылды. Жеңіл жартылай бригадалар да, жартылай бригадалар сияқты, қару-жарақ пен жабдықтарында біркелкілік болған жоқ.

Following the dissolution of the Ancien régime, the system of named regiments was abandoned. Instead, the new army was formed into a series of numbered demi brigades. Consisting of two or three battalions, these formations were designated demi brigades in an attempt to avoid the feudal connotations of the term Regiment. In mid 1793, the Revolutionary Army officially comprised 196 infantry demi brigades. After the initial dismal performance of the Fédéré volunteer battalions, Carnot ordered that each demi brigade was to consist of one regular (ex Royal Army) and two fédéré battalions. These new formations, intended to combine the discipline and training of the old army with the enthusiasm of the new volunteers, were proven successful at Valmy in September 1792. In 1794, the new demi brigade was universally adopted. The Revolutionary Army had been formed from a hodgepodge of different units, and as such did not have a uniform appearance. Veterans in their white uniforms and tarleton helmets from the ancien regime period served alongside national guardsmen in their blue jackets with white turnbacks piped red and fédérés dressed in civilian clothes with only the red phrygian cap and the tricolour cockade to identify them as soldiers. Poor supplies meant that uniforms which had worn out were replaced with civilian clothes, and so the Revolutionary Army lacked any semblance of uniformity, with the exception of the tricolour cockade which was worn by all soldiers. As the war progressed, several demi brigades were issued specific coloured uniform jackets, and the Revolutionary Armée d'Orient which arrived in Egypt in 1798 was uniformed in purple, pink, green, red, orange and blue jackets. Along with the problem of uniforms, many men of the Revolutionary Army lacked weapons and ammunition. Any weapons captured from the enemy were immediately absorbed into the ranks. After the Battle of Montenotte in 1796, 1,000 French soldiers who had been sent into battle unarmed were afterwards equipped with captured Austrian muskets. As a result, uniformity was also lacking in weapons. Besides the regular demi brigades, light infantry demi brigades also existed. These formations were formed from soldiers who had shown skill in marksmanship, and were used for skirmishing in front of the main force. As with the line demi brigades, the light demi brigades lacked uniformity in either weapons or equipment.

Артиллерия

Жаяу әскерлерін француз артиллериясы қолдады. Артиллерия революцияның алғашқы күндері аристократиялық офицерлердің кетуінен ең аз зардап шекті, себебі оны көбінесе орта таптан шыққан адамдар басқарды. Осы дәуірді қалыптастырған Наполеон Бонапарт өзі де артиллерияшы болған. Революцияға дейінгі жылдары генерал Жан Батист Вакет де Грибовалдың түрлі техникалық жетістіктері және барон дю Тейл мен оның інісі Шевалье Жан дю Тейлдің кейінгі тырыстары француз артиллериясын Еуропадағы ең үздік деп тануға мүмкіндік берді. Революциялық артиллерия Республиканың алғашқы жеңістеріне жауапты болды; мысалы, Вальмиде, 13 Вендемиерде және Лодиде. Олардың сәттілігіне революциялық зеңбіректердің үлкен үлесі болды. Зеңбіректер Наполеон соғыстарының барлық кезеңінде де майданда үстемдік сақтап тұрды.

Ат әскері

Кавалерия революциядан ауыр зардап шекті. Офицерлердің көпшілігі аристократиялық тектен шыққан және монархияның соңғы кезеңдерінде немесе одан кейінгі Террордан қашу үшін Франциядан қашып кеткен. Көптеген француз кавалериясы Конде принцінің эмигрант армиясына қосылды. Екі толық полк – Сакс гусарлары және 15-ші кавалерия (Royal Allemande) австриялықтарға дезертирлік етті. Олардың тәжірибелі офицерлері ғана емес, сонымен қатар аттар мен жабдықтары да жетіспегендіктен, Революциялық кавалерия Революциялық армияның ең нашар жабдықталған түріне айналды. 1793 жылдың ортасына қарай Революциялық армияның қағаздағы құрамына жиырма алты ауыр кавалерия полкі, екі карабинер полкі, жиырма драгун полкі, он сегіз атқыштар полкі және он гусар полкі кірді. Шындығында, осы полктардың ешқайсысы тіпті жартысына да жете алмады. Дегенмен, жаяу әскерінен айырмашылығы, онда бұрынғы Корольдік армияның барлық батальондары жаңадан шақырылған еріктілермен біріктіріліп, жаңа жартылай бригадалар құрылған, кавалерия революциялық және Наполеон дәуірлерінде өз полкінің есімдерін сақтап қалды. Мысалы, Эльзас атқыштар полкі (1651 жылы құрылған) 1791 жылы 1-ші атқыштар полкі деп аталды, бірақ Ватерлоодан кейін таратылғанға дейін өзгеріссіз қалды.

Аэростатикалық корпус

Француздық аэростатикалық корпусы (compagnie d'aérostiers) – 1794 жылы құрылған, негізгі мақсаты барлау үшін ауа шары қолдану болған алғашқы француз әуе күштері. Ауа шарларының әскери мақсатта алғашқы қолданылуы 1794 жылдың 2 маусымында болды, ол кезде жаудың бомбалауы кезінде барлау жұмыстарына пайдаланылды. 22 маусымда корпусқа Шарлеруйдегі австриялық әскерлердің алдындағы Флевр жазығына ауа шарын көшіру туралы бұйрық берілді.

Негізгі дереккөздер

Корольдік, республикалық, императорлық, 1792–1815 жылдардағы француз армиясының тарихы: 1-том – Жаяу әскер – Желілік жаяу әскер тарихы (1792–1815), ішкі және тактикалық ұйымдастыру; Революциялық Ұлттық гвардия, Еріктілер федерациясы және Франк компаниялары; және 1805 жылғы Ұлттық гвардия. Нафцигер, Джордж. 98 бет. (https://archive.today/20121220114621/http://home.fuse.net/nafziger/NAFNAP.HTM)
Корольдік, республикалық, императорлық, 1792–1815 жылдардағы француз армиясының тарихы: 2-том – Жаяу әскер – 1809 жылдан кейінгі Ұлттық гвардия; Гард де Пари, Жандармерия, Полиция және Колониялық полктер; Департаменттік резервтік роталар; және жаяу әскер униформасы. Нафцигер, Джордж. 104 бет. (https://archive.today/20121220114621/http://home.fuse.net/nafziger/NAFNAP.HTM)
Корольдік, республикалық, императорлық, 1792–1815 жылдардағы француз армиясының тарихы: 3-том – Ат әскері – Желілік, Ұлттық гвардия, Тұрақсыз және Жағалау артиллериясы, Артиллерия және Жабдықтау пойызы, және Ауа шарлары компаниясы. Нафцигер, Джордж. 127 бет.
Корольдік, республикалық, императорлық, 1792–1815 жылдардағы француз армиясының тарихы: 4-том – Императорлық гвардия. Нафцигер, Джордж. 141 бет. (https://archive.today/20121220114621/http://home.fuse.net/nafziger/NAFNAP.HTM)