Кіріспе
Наполеон соғысы кезіндегі француз элиталық әскери бөлімі – Наполеон Бонапарттың жеке күзетшісі болған сарбаздар тобы. Императорлық гвардия (французша: Garde Impériale) бастапқыда Наполеон I-нің тікелей басқаруындағы француз армиясының элиталық сарбаздарының тобы болды, бірақ уақыт өте келе айтарлықтай үлкейді. Ол оның жеке күзеті және тактикалық резерві ретінде қызмет етті, ал Наполеон оны шайқаста қолдануда өте сақты болды. Гвардия штаб, жаяу әскер, атқыштар, артиллерия полктерінен, сондай-ақ саперлер мен теңізшілер батальондарынан тұрды. Гвардияның өзі, тәжірибелі жауынгерлер мен жас сарбаздарды үш бөлімге бөліп, айырмашылық жасады: Ескі гвардия, Орта гвардия және Жас гвардия. Жас гвардия Ресейге жасалған француз жорығы кезінде Красной шайқасында дерлік толығымен қырылды.
The Imperial Guard (French: Garde Impériale) was originally a group of elite soldiers of the French Army under the direct command of Napoleon I, but grew considerably over time. It acted as his bodyguard and tactical reserve, and he was careful of its use in battle. The Guard was divided into the staff, infantry, cavalry, and artillery regiments, as well as battalions of sappers and marines. The guard itself as a whole distinguished between the experienced veterans and less experienced members by being separated into three sections: the Old Guard, Middle Guard and Young Guard. The Young Guard was virtually annihilated in the Battle of Krasnoi during the French invasion of Russia.
Тарих
Гвардияның бастауы 1799 жылғы 28 қарашада Директория гвардиясының (Garde du Directoire exécutif) және Заң шығарушы органның гренадерлерінің (Grenadiers près de la Représentation nationale) бірігуі арқылы құрылған Консулдық гвардиядан (Garde des consuls) шықты. Бұл құралымдардың басты мақсаты Француз Республикасының атқарушы және заңнамалық биліктерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды және олар шамамен мың сарбазды біріктірді. Олардың тиімділігі күмәнді, өйткені олар 1799 жылғы 18 Брумер төңкерісіне қарсы тұрмады. Консулдық гвардия 1804 жылғы 18 мамырда атын Императорлық гвардия деп өзгертті. Оның штаб-пәтері Париждегі Пентмон аббаттығында орналасқан. Наполеон өзінің гвардиясын, әсіресе Ескі гвардияны ерекше бағалады. Ескі гвардияның гренадерлері императордың алдында ашық түрде наразылық білдіргені мәлім, соның салдарынан оларға «Les Grognards» («Шыңырлағандар») деген лақап ат қойылды. Гвардия жалақы, азық-түлік, тұру орындары және жабдықтары жағынан жақсырақ қамтамасыз етілді, сондай-ақ барлық гвардияшылардың шені Императорлық гвардияға жатпайтын сарбаздардан бір саты жоғары болды. Басқа француз сарбаздары тіпті Наполеонның Императорлық гвардиясын «өлмес» деп атады. Гвардия Ватерлоо шайқасының шешімді сәтінде маңызды рөл атқарды. Наполеонның жеңісіне қол жеткізу үшін олар соңғы сәтте шайқасқа жіберілді. Саны жағынан басымдыққа ие болған британдықтардың отынан ауыр қатысуларға ұшырап, олар кері шегіне бастады. Тарихында алғаш рет (және жалғыз рет) Орта гвардия бұйрықсыз шегінді. Бұл көрініс Наполеон армиясының жеңіске үмітін жоғалтты. Орта гвардия толығымен ыдырады, бірақ Ескі гвардия (және Жас гвардияның бір бөлігі) батальондары өз құрамын сақтап, француз армиясының қалған бөлігінің қауіпсіз шегінуін қамтамасыз етті, содан кейін британдық және пруссиялық артиллерия отымен және кавалерия шабуылдарымен дерлік толығымен жойылды. «La Garde meurt mais ne se rend pas!» («Гвардия өлді, бірақ берілмейді!») деген сөз тіркесі көбінесе генерал Пьер Камброннге жатқызылады. Алайда, бұл сөзді Ватерлоо шайқасындағы соңғы тұру кезінде Гвардияның тағы бір генералы Клод Этьен Мишель айтқан болуы мүмкін деген болжам бар. Берілу туралы сұранысқа жауап ретінде: «La Garde meurt, elle ne se rend pas!» («Гвардия өлді, олар берілмейді!») делінген. 1932 жылғы маусымда «The Times» газетінде жарияланған хаттарда генерал Мишельдің осылай айтқан болуы мүмкін екені айтылады. Ескі гвардиялық полктер Гвардияның 3-ші дивизиясына, ал Гвардияның қалған жаяу полктерi 1-ші және 2-ші дивизияларға бекітілді.
Сандар
1804 жылы Гвардияда 8000 сарбаз болды. 1812 жылы Наполеонның Ресейге басып кірген кезде, оның қатары 100 000-ға жуық адамға дейін өсті. Гвардияда қалыпты әскер корпусы сияқты өз артиллериясы, жаяу әскері және атты әскер бөлімшелері болды. Ескі Гвардия – Императорлық Гвардияның ішіндегі элиталық бөлім.
Император гвардиясының бас штабы
Гвардия құрылғаннан кейін көп ұзамай құрылған Бас штаб 1806 жылға қарай Гвардияның төрт дивизиясының төрт генерал-полковнигін қамтыды, олардың барлығы далалық шендегі Империя маршалдары еді. Оған сондай-ақ Парадтар инспекторы, Соғыс комиссары, 24 адъютант, және басқа да мамандандырылған офицерлер, сержанттар мен қатар салдаты да кірді.
Жаяу әскерлер
Ескі гвардиялық полктер Гвардияның 3-ші дивизиясында қызмет етсе, Гвардияның қалған жаяу әскер полктері 1-ші және 2-ші дивизияларда қызмет етті.
1 -ші жаяу гранадерлер полкі
1-ші жаяу гранадерлер полкі (1er Régiment de Grenadiers à Pied de la Garde Impériale) Директория гвардиясынан құрылған Консулдық гвардия гранадерлерінен (Gardes des Consuls) жасақталды. Батальонға Императорлық француз армиясының ең тәжірибелі және ең бойы ұзын әскерлері кірді. Императорлық гвардияның екі батальонының бірі Императорлық бүркітті шайқасқа шығарды. Наполеонның Ресейге басып кірудегі сәтсіздігінен кейін бастапқы күштен небары бірнеше сарбаз қалды, және армияны Пиреней соғысының қатысушыларының есебінен қайта құруға тура келді. Наполеон оларды "Францияның мәңгіліктері" деп атады.
Жаяу гранадерлердің 2-полкі
1806 жылы Ұлы армияның (Grande Armée) ардагерлерінен құрылған 2e Régiment de Grenadiers à Pied de la Garde Impériale Орта гвардия құрамындағы бөлім болды. Бұл бөлім 1810 жылы таратылып, оның орнына «голландиялық гранадерлер» деп аталған бөлім келді. Бірақ 1811 жылы, Ресейге жорық жасау алдында, 2-ші жаяу гранадерлер полкі 1500 тәжірибелі әскермен қайта құрылды. 1813 жылға қарай, бұл бөлім Испания мен Ресейдегі ұзақ жылғы қызметтері үшін марапат ретінде Ескі гвардияға қосылуға белгіленді.
3 - ші жаяу гранадерлер полкі
Бастапқыда Луи Бонапарт, Наполеонның інісі Голландия королі болып тағайындалған кезде, Голландия Корольдік гвардиясының құрамында тәрбиеленген. 1810 жылы бөлім Император гвардиясының Орта гвардиясына 2-ші жаяу гренадерлер полкі (2e Régiment de Grenadiers à Pied de la Garde Impériale) ретінде қосылды. Штаб пен құрамдағы мәселелерге байланысты 15 ақпан 1813 жылы таратылды, бірақ 8 сәуір 1815 жылы Император гвардиясының фузилер гренадерлерін алмастыру үшін қайта құрылды. Наполеонның екінші тақтан бас тартуынан кейін 24 қыркүйек 1815 жылы соңғы рет таратылды.
4 - ші жаяу гранадерлер полкі
Императорлық гвардияның 4-ші жаяу гренадерлер полкі соңғы құрылған гренадерлер гвардиялық полкі болды. 1815 жылдың 9 мамырында құрылған, ол Линьи және Ватерлоо шайқастарында қатысты. 1815 жылдың 24 қыркүйегінде таратылды.
1-ші жаяу әскерлер полкі
Император гвардиясының жаяу әскері арасындағы екінші ең тәжірибелі полк болғандықтан, 1-ші Режимент де Шассерс а Пье де ла Гарде Империаль Гранде Армеядағы ең беделді полктардың бірі еді; және ол Ескі гвардия құрамына кіретін.
2 - жаяу әскерлер полкі
1806 жылы құрылған Императорлық гвардияның 2-ші жаяу шабуылшы полкі 1809 жылы таратылып, 1811 жылы Ресейге басып кіру үшін қайта құрылды. Орта гвардия құрамында олар көптеген шайқастарға қатысты және 1813 жылы Ескі гвардия құрамына енгізілді.
3 - жаяу әскерлер полкі
Императорлық гвардияның 3-ші жаяу шабуыл полкі Наполеон Эльбадан қашып келгеннен кейінгі 100 күндік науқан кезінде қысқа ғана уақытқа болды.
4-ші жаяу әскерлер полкі
Императорлық гвардияның 4-ші жеңіл әскер полкі Наполеон Эльбадан қашып келгеннен кейінгі 100 күндік науқанда да құрылды.
Фузилер-Гренадерлер
Фузильерлер гранадиерлері 1806 жылдың 15 желтоқсанында гренадиерлер мен шассер велиттердің 1-ші батальондарынан құрылған, 1800 саяқтан тұратын полк болатын екінші фузильерлер полкі еді. Аскерге шақырылғандар мен резервтік роталардың сарбаздары жаңа полкті әрқайсысы төрт ротадан тұратын төрт батальонға, әр ротаға 120 саяқтан жеткізді. Олар 1814 жылдың 12 мамырында таратылды.
Қарушылар-қауымшылар
Fusiliers Chasseurs 1806 жылы 19 қазанда Гренадерлер мен Гвардияның Chasseurs Vélites 1-ші батальондарынан құрылды; полк 1200 адамнан тұруға тиіс болды. Резервтік роталардың сарбаздары қосылып, полк әрқайсысы төрт ротадан тұратын төрт батальонға дейін жеткізілді, әр ротада 120 адамнан. 1813 жылы әр батальонға тағы екі рота қосылды. Олар 1814 жылы 12 мамырда жойылды.
Гренадиерлер
Жас гвардия деп белгілі болған алғашқы полк, Tirailleurs Grenadiers (1er Régiment de Tirailleurs de la Garde Impériale) 1809 жылы шақырылған әскерден құрылды, бірақ олар оқу мен жазу білуі керек еді. Сол жылы тағы бір полк құрылды. 1810 жылы екеуі де 1-ші және 2-ші Tirailleurs de la Garde Impériale деп қайта аталды.
Терайлер-қазақшылар
Екі Tirailleurs Chasseurs полкі Tirailleurs Grenadiers-пен бір уақытта құрылды және сонымен қатар Жас Гвардия құрамына енді. 1812 жылы Ресей жорығында олар алты полкке дейін ұлғайтылды. Екеуі де 1811 жылы Императорлық гвардияның 5-ші және 6-шы Tirailleurs полктерін құрады. 1813–1814 жылдардағы науқандар барысында Императорлық гвардияның Tirailleurs полктерінің саны он алтыға дейін артты, бірақ олар 1811 жылғы Жас Гвардия полктерінің деңгейіне сирек жететін. 7-ші, 8-ші және 9-шы полктер «Гвардия шәкірттерінен» – Наполеонның ұлының күзетшісі болуға арналған, Наполеонның Ресейге басып кірген кезінде Францияда қалған бала жауынгерлерден құралды.
Күзетшілердің вольтижорлары
1810 жылдың соңында Tirailleurs Chasseurs-тен құрылған, Regiments de Voltigeurs de la Garde Impériale Императорлық гвардиядағы ең ірі корпустардың біріне айналды, соңында Regiments de Conscrits Chasseurs-ті өз құрамына қосып, 1814 жылға қарай он алты полкке дейін жетті. Императорлық гвардияның 14-ші полкі француз армиясымен бірге шегінген испандық еріктілер мен Корольдік испандық гвардия полкінен құрылды.
Гренадерлер
1809 жылы құрылған екі реквизит-гренадиер полкі (Régiment de Conscrit Grenadiers), Жас гвардияға резервтік күш ретінде қосылуы жоспарланғанмен, гвардия құрамына енбеді, олар желілік жаяу әскеріне арналған жалақы алды. 1810 жылы бұл полктер 3-ші және 4-ші Императорлық гвардиясының тирайлер полктеріне айналды.
Әскерге шақырушылар-қазалаушылар
1809 жылы құрылған, Жас гвардияға қосымша күш ретінде қарастырылған, бірақ гвардия құрамына кірмеген, қарапайым жаяу әскерге жалақы төленген Конскрипт шасёр полкі. 1811 жылдан кейін Конскрипт шасёрлері Гвардияның 3-ші және 4-ші вольтижер полктерін құрады.
Ұлттық гвардиялық полк
Бұл полк Францияның солтүстік департаменттеріндегі Ұлттық гвардия роталарынан құрылды. Полк желілік жаяу әскер стандартына сәйкес ұйымдастырылды және 1813 жылы 7-ші вольтижер полкі болып қайта аталды.
Ат әскері полктары
Император гвардиясының ат әскері дербес корпус құрды және өз қолбасшысына ие болды. Оның басында маршал Жан Батист Бессиер, генералдар Фредерик Анри Вальтер және Этьен Мари Антуан Чемпион де Нанкути сияқты тәжірибелі атты әскерлер кезекпен тұрды. 1814 жылы Аугустин Даниэль Беллиард бірнеше күнге уақытша қолбасшы болды, содан кейін қолбасшылықты Хорасе Франсуа Бастиен Себастьяни де Ла Портаға тапсырды, ол 1814 жылғы сәуірде Наполеонның тақтан басқанынша оны қысқа мерзімге сақтап тұрды. Жүз күнде гвардиялық ат әскерінің жалпы қолбасшысы болған жоқ, қолбасшылық Шарль, граф Лефевр Деснуэтт (жеңіл атты әскер дивизиясы) және Клод Этьен Гийо (ауыр атты әскер дивизиясы) арасында бөлінді.
Атлы гранадерлер
Атты гранадирлер гвардияның ең ірі жеңіл атты әскер полкі болды және консулдық гвардиядан пайда болған. Ауыр атты әскер саналатын бұл полк кирасса кимейтін, бірақ ерекше аю терісінен жасалған бас киімімен және қара жылқыларымен танымал болған. Олар "Құдайлар" және "Үлкен өкшелер" деген есімдермен белгілі болды.
Жылқы аулаушылар
Консулдық күзеттен Шашёрлер атқыштар полкі (1-ші Регимент де Шашёрлер а Шеваль де ла Гарде Империаль) құрылды және ол жеңіл ат әскері полкі болғанымен, қызмет мерзімі бойынша екінші орынды иеленді. Шашёрлер әдетте Наполеонға жеке күзеттік қызмет көрсетіп, ол осы қызметінің құрметі ретінде көбінесе полктің формасын киеді. Полк әсем түрімен ғана емес, сонымен қатар жауынгерлік тарихымен де белгілі болды. 1815 жылы Regiment d'Eclaireurs Lanciers полкінен қысқа мерзімге екінші полк (2-ші Регимент де Шашёрлер а Шеваль де ла Гарде Империаль) құрылды.
Императрицаның драгундары
1805 жылғы неміс науқанында жеңіл атқыштар полктері ерекше көзге түсті, сондықтан Наполеон (1806 жылғы 15 сәуірдегі жарлығымен) гвардияның ат әскерін қайта ұйымдастыруға және оның құрамында үш эскадрильядан тұратын жеңіл атқыштар полкін (Régiment de Dragons de la Garde Impériale) құруға шешім қабылдады. Бірінші эскадрильяда 296 адам, ал қалған екеуінде 476 атты әскер болды. Бұл жаңа бөлімді толықтыру үшін 30 жеңіл атқыштар полкінен әрқайсысы 12 адамнан, олардың әрқайсысы 10 жыл қызмет өткен, ал бригадир, аңшы және жеңіл атқыштар полктерінен сержанттар мен офицерлер берілді. Бұл полк тез арада өзінің меценаты Жозефина де Боарнаиге құрмет көрсету мақсатында Régiment de dragons de l'Impératrice (Императрицаның жеңіл атқыштары) деп аталды. Оның соңғы мүшесі қайтыс болғанға дейін полк оның қайтыс болған күнін тойлап келді. 1807 жылы екі жаңа эскадрилья қосылғанда бөлімнің саны 1269-ға жетті, ал 1813 жылғы 9 желтоқсанда ол гвардияның 3-шы шабуылшылар полкіне қосылды. Жеңіл атқыштардың формасы мен қару-жарағы гвардияның атты гранадиерлеріне ұқсас болды, бірақ көк түс орнына жасыл түсті, ал (польшалық бас киімнің орнына) неогрек стиліндегі аспалы шашы бар мыс шлем және қызыл қауырсын болды.
Эклариторлар
1812 жылғы Ресей жорығында француз армиясы орыс казак атты әскерінің шабуылдарынан ауыр қатыгездіктерге ұшырады. Француз революциялық соғыстарынан бері алғаш рет француз топырағында соғысуға дайындалып тұрған Наполеон Император гвардиясын қайта ұйымдастыруға шешім қабылдады. 1813 жылғы 4 желтоқсандағы жарлығының 1-бабында ол казактарға балама ретінде үш полк Éclaireurs à Cheval de la Garde Impériale (Гвардияның атты барлаушылары) құрды. Олар Гвардия ішінде "Хусард Эклайрлер" деп те белгілі болды. Олар 1814 жылғы 1 қаңтарда армияға қосылып, алты күндік науқанға қатысуға үлкерді, ал Наполеонның бірінші тақтан бас тартуынан кейін таратылды. 1-ші Экларлар а-Шеваль полкі Гренадерлер а-Шеваль полкіне қосылды, осылайша ол Экларлар гранадерлері полкі деп аталды. 2-ші Экларлар а-Шеваль полкі Императрицаның драгундарына (Dragons de L'Imperatrice) қосылды. 3-ші Экларлар а-Шеваль полкі 1-ші Жеңіл атты найзагерлер полкіне (1er Régiment de Chevau Legers Lanciers) қосылды.
1-ші (Польша) сүңгілер полкі
1806 жылғы одақтастардың жеңілісінен және француздардың Варшава Герцогтығын құруынан кейін 1807 жылы «Режимент де Шевау Легерс Полонез де ла Гарде» деген полк құрылды. 1811 жылы голландтық гвардиялық лансьерлер жасақталғанда, полк «1 Régiment de Chevau Legers Lanciers de la Garde Impériale» деп аталды.
2-ші (франко-голландтық) найзашылар полкі
1810 жылы бұрынғы голланд армиясының кавалерия бөлімдерінен «2e Régiment de chevau légers lanciers de la Garde Impériale» полкі құрылды. Олардың формасының түсіне байланысты бұл полк «Қызыл лансерлер» деп белгілі болды.
3-ші (литвалық) мергендер полкі
Император гвардиясының жеңіл атқыштар-лансьерлер полкі (3-ші Régiment de Chevau Légers Lanciers de la Garde Impériale) 1812 жылы Ресейге басып кірген кезде Литва ақсүйектерінен құрылды, бірақ сол жылғы шегініс кезінде дерлік толығымен жойылды, ал аман қалғандары 3-ші Эклайрлер полкіне қосылды. Полк құрамына литвалық татарлардың эскадроны – Escadron de Tartares Lithuaniens қосылды.
Мамлюк
Мамелюктер эскадрильясы (Escadron de Mamelukes) 1799 жылы Наполеонмен бірге Египет жорығынан оралды. Олар Ғвардия құрамына қабылданды және көбінесе Chasseurs à Cheval-ге бекітілді. Эскадрилья ешқашан полк деңгейіне жеткізілген жоқ. Жылдар өте келе, олардың қаза тапқандары француз кавалериясының полктерінен немесе жақын шығыс аймағымен байланысты кез келген ұлт өкілдерімен ауыстырылды.
Жеңіс жандармдары
Техникалық тұрғыдан гвардиялық ат әскері саналатынмен, Элитті Жандармери Легионының әскерлері үнемі Гвардияның Бас штабымен, Наполеонның жеке штабымен және Гвардияның дала лагерьлерінде бөлімдермен қызмет етті. Легионға атты және жаяу әскерлер кірді, атты бөлімі екі эскадроннан тұрды.
Гвардияның артиллериясы
Гвардияның артиллериясына Аяқтап жүретін артиллерия полкі (Régiment d'Artillerie à Pied de la Garde Impériale) батареялары, Атты артиллерия полкі (Regiment d'Artillerie à Cheval de la Garde Impériale) батареялары, Гвардияның артиллериялық колоннасы (Train d'Artillerie de la Garde Consulaire) және Гвардияның артиллериялық паркі (Parc d'Artillerie de la Garde Impériale) кірді, соңғы екеуі 1807 жылы құрылды. Артиллериялық қару-жарақ жетіспеушілігіне қарамастан, 1813 жылы Наполеон Жас гвардияның (Jeune Garde) Императорлық гвардиялық аяқтап жүретін артиллерия полкін құрды. 1812 жылғы науқандағы жоғалтулардан кейін әскери жабдықтар колоннасының (Bataillon du Train des équipages militaires) қарапайым ресурстарын толықтыру үшін Императорлық гвардияның материалдық паркі (Parc du materiel de la Garde Impériale) 1813 жылы құрылды.
Гвардия инженерлері
Бірлік ретінде шайқасқа түспесе де, 1804 жылы Консулдық гвардиясының инженерлері ретінде құрылған Инженерлер (Genie de la Garde Impériale), әдетте резервте ұсталатын гвардияның жауынгерлік бөлімшелеріне қарағанда шайқасқа жиі қатысты. 1810 жылы гвардияның бас инженер шенеунігінің құрамында Sapeurs de la Garde (140 сапер) ротасы болды, олардың барлығы Ескі гвардияның мүшелері еді. 1813 жылы бұл екі ротаға дейін артты, ал кейіннен төрт ротадан тұратын бір батальонға дейін жетті, жалпы саны 400 саперді құрады. 1-ші және 2-ші роталар Ескі гвардияға, ал 3-ші және 4-ші роталар Жас гвардияға жатты.
Күзет теңізшілері
Француз теңіз флотының өзгеше көзге түскен матростарынан құралған теңізшілер батальоны, гусарлардың киім-кешектеріне ұқсас, ерекше әрі күрделі форма киетін. Олардың офицерлері теңіздегі әріптестерінен алынған шендерді алып жүрді, ал теңіз жаяу әскерінің бас қолбасшысы Capitaine de Vaisseau шеніне ие болды. Олардың міндеттеріне императордың қолданысына берілген қайықтар мен басқа да су кемелерін басқару кіретін.