Кіріспе

Күн жүйесінің ең ішкі планетасы Меркурийдің көркемдік бейнелері үш ерекше кезеңнен өтті. Планета туралы көп мәлімет болмаған кезде, оған аз назар аударылды. Кейін, Меркурийдің Күнмен бір жағымен қарай тұрып, тұрақты күндізгі және түнгі жақтары бар деген қате пікір пайда болғанда, әңгімелер көбінесе екі жақтың жағдайларына және олардың арасындағы тұрақты көлеңке аймағына назар аударды. Бұл жаңылыс 1960 жылдары жойылғаннан кейін, планета көркем әдебиет жазушыларының назарынан тыс қалды және әңгімелер көбінесе планетаның Күнге жақындығынан туындайтын қатал қоршаған орта жағдайларына шоғырланды. 1750 жылғы Шевалье де Бетуннің «Меркурий әлемі» (ағылшын тілінде: «The World of Mercury») романы ерекше мысал, себебі ол сатира мақсатында ойдан шығарылған ғарыштық қоғамды пайдаланбайды. В. С. Лах Ширманың 1883 жылғы «Алериел, немесе басқа әлемдерге саяхат» романында меркурийліктер планета атмосферасында өмір сүретіндей бейнеленген. Меркурийде өтетін алғашқы ағылшын тіліндегі көркем шығарма – Уильям Уоллес Куктың 1905 жылғы «Белгісіздікте адасқан» немесе «Ерекше әлемдегі оқиғалар» романы, ол АҚШ капитализміне сатира. Гомер Ион Флинттің 1919 жылғы «Өлімнің иесі» әңгімесі Меркурийде құлайтын бұрынғы өркениеттің қираған қалдықтарын суреттейді. Мысалдарға Рей Каммингстің 1930 жылғы «Жасыл елдің Тамасы» романы кіреді, онда Меркурий тұрғындары жылжымайтын Күн астында өмір сүреді, Исаак Азимовтың 1942 жылғы «Рунраунд» әңгімесі (кейіннен 1950 жылғы «Мен, робот» романына енгізілген), онда робот қатал күндізгі жақтағы маңызды жабдықты әкелуге жіберіледі және істен шығады, Азимовтың 1956 жылғы «Өлі түн» әңгімесі, онда Меркурийде ұзақ уақыт өткізген кейіпкер тұрақты қараңғылықтағы аймақтарға үйренген, Ларри Нивеннің 1964 жылғы «Ең суық орын» әңгімесі Меркурийдің түнгі жағын бейнелейді және бұл Күнмен бір жағымен қарай тұрған Меркурий туралы соңғы әңгіме болуы мүмкін; әңгіме жазылған және жарияланған уақыт аралығында планетаның Күнмен бір жағымен қарай тұрмайтыны анықталды – ол шындығында 3:2 айналу-орбиталық резонансына ие, сондықтан барлық жақтары үнемі күндізгі жарықты көреді.

Қазіргі суреттер

Меркурийдің Күнмен синхронды айналмағаны анықталғаннан кейін де, кейбір әңгімелерде Күнге қараған ыстық күндізгі жағы мен Күнге қарама-қарсы тұрған суық түнгі жағының қарама-қайшылығы сюжеттік құрал ретінде қолданыла берді; 1982 жылғы Грант Каллинның "Тасбақа мен О’Харе" атты әңгімесінде күндізгі ыстықтан қашу үшін терминатор сызығының түнгі жағында қалуға тырысатын ғарышкер бейнеленеді. Бірақ, көбінесе қазіргі заманғы әңгімелер планетаның жалпы алғанда қатал жағдайларына баса назар аударады. Сол сияқты, 2005 жылғы Бен Бованың "Үлкен саяхат" сериясының бір бөлігі болған "Меркурий" романында планета күн энергиясы станциясы ретінде пайдаланылады. 1973 жылғы Артур Кларктың "Рамамен кездесу" романында Меркурийдегі адамдардың ұрпақтары, гермиандар деп аталатындар, қатал және күдікшіл болып суреттелген. 2005 жылғы Ларри Нивен мен Бренда Купердің "Кат пен Жылқыкүміс" әңгімесінде Меркурийге Күннің кеңеюінен қауіп төнеді. Ол 2007 жылғы "Күн" фильмінде бір ғарыш кемесі Меркурийдің орбитасына еніп, содан кейін екіншісімен кездеседі.