Кіріспе

Али Сабих (علي صبيح) – Джибутидегі екінші ірі қала. Ол Джибути қаласынан оңтүстік-батысқа қарай және Эфиопия шекарасынан солтүстікке қарай орналасқан. Қала барлық жағынан гранитті таулармен қоршалған кең алқапта жайылған. Али Сабихтің қолайлы климаты оны Джибути азаматтары үшін танымал туристік орынға айналдырған. Али Сабихтің атақты ландшафты қаланың жанында орналасқан.

Тарих

Әли Сабие француздықтар Француз Сомалиленін құрған кезде шағын ауыл болған. Ежелгі жыр бойынша, қазіргі Әли Сабие аумағында ағаштар, уадилер мен құдықтар болған. Көшпелілер Зеила немесе Харар қалаларына жол жүзерде су ішу үшін мұнда тоқтаған, сондай-ақ 1894 жылы Иса сомалилерінің угасымен шарт жасап, аймақта Француз Сомалиленді протекторатын құрған. 19 ғасырда Әли Сабие, Француз Сомалилендегі алғашқы теміржол – Этиопия-Джибути теміржолының салынуынан кейін әкімшілік және сауда орталығына айналды. Теміржол 1900 жылдың 14 шілдесінде осы жерге жеткен. Осы кезеңде Әли Сабие ең көп пайда тапқан қалаға айналып, сауданың көп бөлігін тартқан «өркендеген қала» болды. 1904 жылғы мәліметтерде «Әли Сабие шекаралық бекеті қамал сияқты көрінеді» делінген. 1931 жылы құрылған «Гобад Диккил» округіне қосылған Әли Сабие 1939 жылы округтің бас қаласы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италия 1940 жылдың 10 маусымында Франция мен Ұлыбританияға соғыс жариялады. Италиялықтар 18 маусымнан бастап шабуылға көшті. Харрар губернаторлығынан генерал Гульельмо Наси басқаратын әскерлер Әли Сабие бекінісіне шабуыл жасады, Этиопия-Джибути теміржолы үшін шағын қақтығыстар болды. 1 және 10 шілде аралығында Әли Сабиеде және теміржол бойында итальяндықтармен бірнеше ұрыс болды. 10 шілдеде үкімет француздық Сомалилендегі келісімнің әлі күшіне енбегенін білген соң, Вишидегі әріптестік үкіметінің президенті Филипп Петан жағдайды түзету үшін генерал Гейтан Жерменді жеке өкілі ретінде жіберді. Италияның Шығыс Африкасындағы Девеледегі қарулы келісімді жергілікті деңгейде жүзеге асыру туралы келіссөздер 8 тамызда ғана аяқталды. Италияның Британдық Сомалиленді басып алуы кезінде аумақ итальяндық иеліктерімен толығымен қоршалған еді. Шығыс Африкадағы бас қолбасшы Уильям Плат француздық Сомалиленді капитуляциялау келіссөздерін «Пентагон» деп атады, себебі бес тарап қатысты: өзі, Виши губернаторы, еркін француз, Аддис-Абебадағы британдық министр және АҚШ. Кристиан Раймонд Дюпон капитуляциялады, ал полковник Рейналдың әскерлері 1942 жылдың 26 желтоқсанында француздық Сомалиленді азат ету үшін оның аумағына қайта кірді. Ресми тапсыру 28 желтоқсанда сағат 22:00-де өтті. Еркін француз үкіметі атынан тағайындалған алғашқы губернатор Андре Байярдел болды. Ол 1946-1949 жылдары Жибути округіне, содан кейін 1952-1958 жылдары Гобад Диккил округіне қосылды, 1958 жылдан бастап өз әкімшілігін қайта алды, бірақ 1967 жылы аудандарға бөлінді. 1977-1978 жылдардағы Огаден соғысы аяқталғаннан кейін Әли Сабие, Дихильмен бірге, Эфиопиядан қашқан 8000 Иса сомалисінің төрттен үш бөлігін қабылдады.

Шолу

Әли Сабие – Әли Сабие аймағының астанасы. Ол 5-ші ұлттық тас жол бойында жатыр. Жақын жердегі қалалар мен ауылдарға Дихиль (50 км), Арта (69 км), Али Адде (22 км), Ассамо (24 км), Девеле (18 км), Дасбиё (15 км), Холхол (33 км) және Гүлиле (10 км) кіреді. Джибути қаласынан Әли Сабиге қатынайтын қоғамдық автобустар бар. Әли Сабиге жетуге екі сағат уақыт кетеді. Джибути қаласынан Әли Сабиге таксимен сапар 700 Джибути франкі тұрады. Әли Сабиенің орталық орналасқандығы оның экономикалық өркендеуіне септігін тигізді. Джибутидің басқа аймақтарына жіберілетін тауарлардың бәрі қаланың шетінен жөнелтіледі.

Демография

2008 жылға қарай Әли Сабие қаласының халқы 147 987 адамға бағаланған. Қала тұрғындары негізінен афроазиялық тілдерінде сөйлейтін түрлі этникалық топтарды құрайды, олардың арасында Иса сомалилері басым. Әли Сабих Джибути қаласынан кейін Джибутидегі екінші ірі қала болып табылады, онда шамамен 250 547 адам тұрады.

Спорт

Футбол мен баскетбол Әли Сабиедегі ең танымал спорт түрлері. Футбол алаңдарының бірі 1500 көрерменге сыйымды. Ол Джибути Супер Футбол Лигасының «Али Сабих ФК» клубының үй стадионы.

Экономика

Әли Саби экономикасы бүгінде туризмге, ауыл шаруашылығына және бірқатар шағын кәсіпорындарға сүйенген, олардың көп бөлігі құрылыс саласында жұмыс істейді. Мобильді телефон байланысын көбінесе Djibouti Telecom компаниясы қамтамасыз етеді, ол клиенттеріне 3G және 4G қызметтерін ұсынды.

Білім

Әли Сабиеде түрлі бастауыш мектептер мен балабақшалар орналасқан. Қалада бірнеше мемлекеттік және жекеменшік орта және жоғары сынып мектептері бар. Мемлекеттік және жеке мектептерде оқыту көбінесе француз және араб тілдерінде жүргізіледі, сонымен қатар ағылшын тілі екінші тіл ретінде баса назарда болады.

Денсаулық

Али Сабиедегі денсаулық сақтау екі салаға бөлінеді: мемлекеттік және жеке. Джибутидегі мемлекеттік ауруханалар алғаш рет 1901 жылдардың аяғында салынды және халық денсаулығын жақсарту шараларымен дами берді.

Көрнекті орындар

Қаланың көптеген ескі аудандары бар, үйлер көбінесе қоңыр және қара тастармен салынған, мешіттер әдетте әктелген, ал кейбіреулері жаңа құрылыстарға орын берді. Қала Джибутидің ұлттық символы болып табылатын Әли Саби тауымен және Әли Саби аймағындағы Арей тауларының ең жоғары нүктесімен танымал. Қалаға және оның төңірегіне саяхатшыларды тарту мақсатында түрлі шаралар, оның ішінде спорт жарыстары, қойылымдар мен әншілердің концерттері ұйымдастырылады.

Көлік

Әли Сабие қаласы Аддис-Абеба – Джибути темір жолының станциясымен қызмет көрсетеді, ол қаланың батысында орналасқан. Сонымен қатар, Әли Сабие қаласының орталығында 1897–1917 жылдары француздар салған Этио-Джибути темір жолына арналған отаршылдық дәуірдегі станциясы бар. Қаладағы ең көп қолданылатын қоғамдық көлік құралдары – авторикшалар (тук-тук). Олар қаланың дерлік барлық аудандарына қызмет көрсететін бірнеше бағыттармен қатынайды. Али Сабиеден Джибути қаласы, Дихиль және Арта сияқты Джибутидің басқа да ірі қалаларымен қарым-қатынас жасайтын қалааралық автобус қызметтері де бар. Әли Сабиде асфальтталған жолдар бар, олардың көп бөлігін француз отаршылдық кезеңінде салынған. Жергілікті билік кейбір жолдарды жөндеп қойған, бірақ көптеген жолдар әлі жөндеуді күтіп тұр.

География

Әли Сабие елдің оңтүстік бөлігіндегі аңғарда орналасқан. Қала таулы аймақта, биік таулы жерлердің қоршалған аңғарында жатыр. Ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Әли Сабие – таулы және төбелі қала. Бұл биіктік елді мекенге және оның төңірегіне, әдетте ыстық болатын Джибути қаласының жағалау аймағына қарағанда, қоңыыр климат сыйлайды. Қаланың жоспары ішінара шашыраңқы және ретсіз. Үйлер көбінесе бір қабатты және негізінен цементтен салынған. Әли Сабиенің шығысында шөптесін саванна жатыр, ол аймаққа қара арқалы шакал, торқас газель, мысық тұқымдас жануарлар, қарақал, түрлі құстар және хамадрия бабионы сияқты көптеген жабайы жануарларды тартады. Бұл аймақ, қоңыыр климатты және табиғаттың таза, көркем көріністерін іздейтін саяхатшыларды қызықтырады.

Климат

Әли Сабьеге ыстық, жартылай құрғақ климат (Кёппен климаттық жіктелуі BSh) тән, ұзақ, ыстық және құрғақ жаз бен жұмсақ қысқа сипатталады. Әли Сабиенің климаты көбінесе оның географиялық орналасуымен шартталған. Әли Сабиенің жаз мезгілі орташа ұзақтықта болып, ыстық, құрғақ және сергітетін желмен ерекшеленеді, жауын-шашын аз мөлшерде жауады, бірақ салыстырмалы ылғалдылық көбінесе төмен болғандықтан, ыстыққа төзуге болады. Жаз айларындағы орташа ең жоғары температуралар аралығында болады, ал ыстық толқындар кезінде температура кейде дейін көтерілуі мүмкін, ал түнде температура кейде төмендеп, ден төмен түсуі мүмкін. Қыс әдетте қарашаның соңында басталып, наурыздың басына дейін созылады. Қыс айларындағы орташа ең төменгі температуралар аралығында болады, кейде температура төмендеп, ден төмен түсуі мүмкін. Жыл бойына екі жаңбырлы маусым бар: біріншісі наурыздан сәуірге дейін, екіншісі шілдеден қыркүйекке дейін. Әли Сабиенің орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 205 мм (8 дюйм) құрайды. Ең жоғары температура 2008 жылдың 13 шілдесінде тіркелді, ал ең төменгі температура 1992 жылдың 10 желтоқсанында тіркелді.