Кіріспе

Шотландиядағы Танталлон қамалы – Шотландияның Шығыс Лотиан аймағында, Солтүстік Бервикке шығыс жағынан орналасқан, 14 ғасырдың ортасында қираған қамал. Ол Басс-Рокқа қарама-қарсы, Форт шығанағына қарай орналасқан. Шотландияда салынған соңғы ортағасырлық қабырғалы қамал Танталлон, үш жағы теңіз жартастарымен табиғи түрде қорғалған, ал төртінші жағындағы төбешікті бөгейтін бір қабырғадан тұрады. Танталлонды 14 ғасырдың ортасында Уильям Дуглас, Дугластың 1-ші графы салған. Кейін ол оның заңды емес ұлы Джордж Дугласқа берілді, ол Ангус графы атанды, және бірнеше қоршауға қарамастан, қамалдың тарихының көп бөлігінде оның ұрпақтарының меншігінде болды. 1491 жылы қамал король Джеймс IV тарапынан қоршауға алынды, ал 1527 жылы оның мұрагері Джеймс V қайтадан қоршауға алды, сол кезде қамалға көп зиян келтірілді. Танталлон 1639 жылы Бірінші Епископ соғысында және 1651 жылы Оливер Кромвельдің Шотландияға басып кіру кезінде де қимылдар орын алды, сол кезде қамал қайтадан ауыр зақымдарға ұшырады. 1699 жылы Дуглас маркизі қамал Хью Далримплге, Лорд Норт Бервикке сатты, ал қазіргі таңда бұл қираған қамал Historic Environment Scotland қамқорлығында.

Құрылыс

Танталлон Шотландиядағы ерекше құрылыс болып табылады, оның қорғанысы тек жағалаудың шетіне орналасқан бір үлкен қабырғадан тұрады. Оңтүстік-шығыс, солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс жақтары тік теңіз жартастарымен табиғи түрде қорғалған және салыстырмалы түрде кішкентай қорғаныс қабырғаларымен күшейтілген. Оңтүстік-батыс жағындағы алып қабырға мұздықтың соңын бөгеп, ішкі ауланы құрайды. Бұл қабырға жергілікті қызыл құмтастан салынған, екі шетінде мұнаралар орналасқан, ал ортасында мықты бекінілген қақпа үйі бар, олардың барлығы тұрғын үйлерге арналған. Қамалдың негізгі бөлігін залдан тұратын ғимараттардың солтүстік қанаты толықтырды, ол ауланы қоршап тұрды. Барлығы, қамалдың ғимараттары шамамен тұрғын үйлерді қамтамасыз етті.

Қалқа қабырғасы

Қалқа қабырғасы өте биік, қалың және ұзын болды. Бұл парапеттік жол, 16 ғасырдағы қалқа қабырғасының тік бұрышты тіректерінің астында, үш мұнараны байланыстырады. Солтүстік-батыс мұнарасы, Дуглас мұнарасы деп белгілі, жоспарында дөңгелек және кең болған, бірақ батыс жағы құлап кеткен. Басты кіреберіс төмендегі өткел арқылы жүрді, ол көтергіш көпір, үш жұп есік, тор және махиколяциялармен қорғалған; төбедегі тесіктер арқылы қорғаушылар төменнен кіріп келгендерге снарядтар тастауға мүмкіндік алды. Ішкі аулаға қарай екі бартизан, яғни бұрыштық мұнаралар орналасқан, онда 16 ғасырлық спиральді баспалдақ қалқа қабырғасының үстіне шығуға жол ашады. Бұрын, ордың сыртында тас қапталған үйінді болған, бірақ сыртқы қабырғаның тек бір бөлігі ғана сақталған, оңтүстік жағында екі қабатты дөңгелек мұнарамен аяқталады. 17 ғасырлық "оқулық" типті доко, яғни көгершін үйі, сыртқы ауладағы жалғыз ғимарат. Сыртқы ордың артында 17 ғасырлық равелин, үшбұрышты топырақтан жасалған артиллериялық қорғаныс және үшінші, кіші ордың қалдықтары бар. Бұл, мүмкін, бритондық din talgwn немесе "биік алдыңғы қамал" сөзінің бұрмалануы. Солтүстік Бервик барониясы, Танталлонды қоса, осы кезде Файф графтарының меншігінде болды. Дуглас, Изабелла, Файф графының жалға алушысы ретінде, Танталлонның кастеляны болған болуы мүмкін. Бұл мәртебелік символ ретінде қарастырылған, бірақ ол сол кезде көнеріп, мұнара үйлерімен ығыстырылған ортағасырлық қалқа қабырғасының типін ұстанды. 1388 жылы Дугластың екінші графы қайтыс болғанда, Файф графы Танталлон жерлерін талап етті және графшаның онда тұру құқығын растады. Графиняны ығыстыруға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ 1389 жылдың сәуірінде Парламент келісімге келді, және Джордж Дуглас анасының мұрагері ретінде Ангус графы деп танылды.

Қызыл дугластар

Түнгі Бервик барониясы, Танталлонды қоршаған, Фиф графтығымен бірге қалды, бірақ графтың талабына қарамастан, қамал Дуглас әулетіне толығымен өтті және оны Дуглас графының заңсыз ұлы Джордж Дуглас мұра етті, ол 1389 жылы анасының Ангус графтығын да мұралады. Бұл Дуглас әулетіндегі бөліністің бастауы болды. Арчибальд Грайм "Қара Дугластар" деп белгілі болған бас линияның басшысы атанды. Джордж Дуглас "Қызыл Дугластардың" түпкі атасы болды. 1397 жылы Джордж Дуглас Шотландия королі Роберт III-тің қызы Мэри Стюартқа үйленді, осылайша Қызыл Дугластарды Стюарт корольдік үйімен одақтастырды. 1425 жылдан 1433 жылға дейін, атқа жазаланған Альбани герцогының жесірі, Леннокс графинясы Изабелла Танталлонда қамауда болды. 1429 жылы тағы бір патшалық дұшпаны, Аралдар лорды Александр, король Джеймс I-мен екі жылдан кейін татуласуына дейін Танталлонда ұсталды. 1452 жылы король Джеймс II Танталлонды Ангустың 4-ші графына, Ангустың 3-ші графының інісіне сыйлады, ол 1455 жылғы мамыр айында Аркинхолм шайқасында Қара Дугластарды жеңген корольдік әскерге жетекшілік етті. Қызыл Дугластар, Арчибальд "Мысықты ұстаушы" (1453–1514), 5-ші граф ретінде, 1482 жылы корольдік үйге қарсы шықты. 1490 жыл шамасында Ангус Шотландияның Джеймс IV-іне қарсы Англияның Генрих VII-імен опасыз келісім жасады. 1491 жылдың 11 қазанында Джеймс IV Танталлон қамалын қоршады, Эдинбург пен Линлитгоудан зеңбіректер, ал Лейттен арбалеттер мен кулеврин (алғашқы қолқызыл қару түрі) жеткізілді.

1528 жылғы қоршау

1514 жылы Арчибальд Дуглас, 6-шы Ангус графы (1490–1557) Джеймс IV-нің жесірі Маргарет Тюдорға, Генрих VII-нің қызы және оның кішкентай ұлы Джеймс V-нің регентіне үйленді. Олар жас корольді Англияға алып кетуге сәлемдесті, бұл азамат соғысына әкеп соқты. Регенттік 1515 жылы Танталонды басып алған Альбани герцогы Джон Стюартқа жүктелді, бірақ Ангус татуласқанда ол қайтарылды. Ол Танталонды құнды киім-кешектер мен зергерлік бұйымдармен, соның ішінде "шафрон" деп аталатын бас киімдерге арналған бірнеше жиектермен және Франция королі Людовик XII-нің сыйы болған алмазбен қалдырды. Мұраларды Томас Дейкренің адамы, Грейсток колледжінің магистрі жинады. 1525 жылы Англияның Генрих VIII-нің қолдауымен Ангус жас корольді өзіне бағындырып, канцлер болды. Бірақ 1528 жылы он алты жасар Джеймс V қашып, Стерлингте анасына қосылып, Ангусты "Спейдің солтүстігіне" қуды. Ангус оның орнына Танталонға, содан кейін Англияға шегінді. Қала корольдің қолына көшті, бірақ Ангус қайтып оралып, бекінісін нығайта алды. Ангус өзі Мерседегі Биллиде қалды. Артиллерия шебері Апплегарттан Александр Джардин Роберт Бортвик пен Джон Драммондтан қажетті оқ-дәрі мен жабдық туралы кеңес алды. Джеймс V Альбани герцогының француз гарнизоны бақылап тұрған Данбар қамалынан қару-жарақ қарызға алды. Пицкоттінің айтуынша, Данбардан капитан Морис берген қарулар: Трауинмут, Моу және оның серігі, екі үлкен боткард, екі моян, екі қос соқыр, төрт тоқсан соқыр, оқ-дәрі, оқтар және пулеметшілер. Джеймс Мориске қару-жарақ үшін кепіл ретінде үш адамды қалдырды. Қамалды осы қарулармен 20 күн бойы бомбалады, бірақ корольдің қарулары терең сыртқы орға батып, қабырғаларға елеулі зиян келтіре алмады. 1529 жылдың мамырында Ангус Англияға қашып, қаланы Джеймске қалдырды. Саймон Пенанго Ангустан қосымша жабдық немесе күш алмағандықтан, келісімге келіп, қамалды тапсырды. Танталон Джеймс V қайтыс болғанға дейін 1542 жылға дейін корольдік бекініс ретінде сақталды, содан кейін Ангус қайтып оралып, оны қайта алды. Біріншіден, корольдің хатшысы Бречиннің сэр Томас Эрскині күзетші болып тағайындалды және нығайту және жөндеу жұмыстарын ұйымдастырды. Ол 1533 жылдың шілдесінде қамалда болды. Содан кейін қамал корольдың бірінші заңсыз ұлы Джеймске берілді. Ұзақ өтпей Оливер Синклер капитан болып тағайындалды, қақпа алды қайта салынды, ал Шығыс мұнара нығайтылды. Мұнараның құрлыққа қараған қабырғаларына кең ауызды оқ тесіктері салынды, ал перде қабырғасына тісті қақпақ қосылды. Құрлыққа қараған үлкен перде қабырғасын нығайту үшін бірнеше бөлмелер мен ішкі жолдар таспен толтырылды, оларды бүгін де көруге болады. Пицкотті бұл операцияны былай сипаттады: "король тас қалаушыларды шақырып, қабырғаларды нығайтты, бұрынғысынан жолдар мен өткелдер ретінде қалған, және оларды толық таспен толтырып, оны одан да мықты етуге тырысты".

Қиындық

1542 жылы Ангус қайтып келгенде, ол Генрих VIII-мен байланысын сақтап, 1542–43 жылдары шотланд королевасы Мэри мен Уэльс ханзадасы Эдуард арасындағы некеге келісімдер жүргізу әрекеттері кезінде Шотландиядағы ағылшын елшісі сэр Ральф Садлерге Танталлон қамалында тұруға рұқсат берді. 1544 жылы Гертфорд графы Шотландияға шабуыл жасағанда, графтың ағылшылшыл көзқарастарына байланысты ағылшын әскері Танталлонды басып өтті деген мәлімдеме бар. Дегенмен, Гертфорд Танталлонға ағылшын гарнизонын орналастыруға ниеттеніп, қамалды күткендердің бірі Александр Жардинмен сәтті келісімге келе алмады. Жақын орналасқан Оливер Синклер қамалы 1544 жылғы мамыр айында қайтып келген ағылшын әскерімен өртеліп жаңылды. Танталлон 1547 жылы да зардап көрмеді. Ангус 1544 жылы Блэкнесс қамалына қамалды, содан кейін шотландтықтардың мүддесін қолдау үшін жағын ауыстырды. 1548 жылғы тамыз айында Форт фиордысындағы шайқаста ағылшын кемелеріне оқ атқандығы үшін Танталлон қамалының артиллериялық бөлімі марапатталды.

16 ғасырдың аяғы

1557 жылғы қаңтарда Ангус Танталлон қаласында қайтыс болды, ал қала королева-регент Мария Гиз әскерімен басып алынды. Саймон Престон, Крейгмиллер лорды күзетші етіп тағайындалды, ал келесі жылы жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1558 жылғы сәуір айында алты жұмысшы, «көтерушілер» деп аталғандар, құдықты тазалауға 10 күн жұмсады. Джордж Драммонд Блэр Танталлонды күзетіп, жеті атты және 22 сарбаздан тұратын гарнизонмен басқарды. Джеймс Дуглас, Мортонның 4-ші графы, 1565 жылы өзінің немере інісі, Ангустың жас 8-ші графы атынан билікке ие болды, бірақ келесі жылы Шотландия королевасы Мэри Басс Роберт Лаудерге капитандық қызметін берді, ал оның ұлы Роберт Лаудер, Басс Мэридің кіші ұлы, 1566 жылғы қарашада Танталлонға келді. Ангус графы 1581 жылы Англияға жер аударылып, Танталлоннан ең жақсы жиһаздарын Бервик-апон-Твидте Лорд Хансдонға қалдырды, соның ішінде жасыл барқыт және дамаскиден жасалған төсек, «алтыннан жасалған суреттер мен жануарлармен кестеленген» қызыл барқыт төсек, күміс және алтын матадан жасалған төсек. 1583 жылғы қыркүйекте ол қаладағы сыра қайнату орнын жөндеді. 1584 жылғы сәуірде Фаст Касл, Иннервик және Танталлон күзетшілеріне өздерінің қамалдарын тәжге тапсыруға бұйрық берілді. 1588 жылы 8-ші графтың қайтысынан кейін Ангус графтары көбінесе басқа жерде тұрды және Танталлон қамалымен көп байланысы болмады. 1592 жылғы ақпанда жиһаз бен қару-жарақ тізімі жасалды. Шілдеде Джеймс VI қамалды иеленді, ал Александр Хоум Солтүстік Бервикті капитан етіп тағайындады. 1596 жылғы қыркүйекте Танталлон капитаны Стивен Брантфилдті корольдік гвардиясының капитаны сэр Джон Кармайклдың ұлы Джеймс Кармайкл өлтірді. Брантфилдтің ағасы Адам кейіннен Кармайклды жеке дуэльде өлтірді. Уильям Дуглас, 10-шы Ангус графы, 5 қараша 1608 жылы қамалда тұруға кірісті.

17 ғасыр

Біршама тыныштық орнағаннан кейін, Танталон 1639 жылы епископтар соғысы кезінде қайтадан әскери қимылдарды көрді. Дуглас әулеті Шотландия реформациясынан кейін католик дінінде қалды, бұл Шотландия шіркеуіне араласуға тырысқан Чарльз I-ге қарсы шыққан пресвитериандық Келісімшілердің наразылығын тудырды. 1639 жылы Келісімшілер Танталонды басып алды, ал жаңадан Маркиз Дуглас атанған Уильям Эдинбургте болды. Қоршаудан кейін Танталон қирап қалды: ол ешқашан жөнделмеді және содан кейін адамдар тұрмады.

Кейінгі тарих

Джеймс Дуглас, Дугластың 2-маркизі, Ангустың 12-графы, өзінің және әкесінің жинаған құмар ойындарынан туған қарыздарының салдарынан, өзінің иеліктерін біріктіруге мәжбүр болды. Танталонның қираған қалдықтары 1699 жылы Сессия сотының президенті, сэр Хью Далримплге сатылды, сонымен қатар оған Солтүстік Бервик барониясы, Басс, Фидра және аймақтағы басқа да мүліктерге иелік құқығы болды. Далримпл қамалдың одан әрі құлауына және белгілі бір деңгейде тас қазылуына жол берді. Сэр Уолтер Скотт 1808 жылы жазған "Мармион" атты эпикалық поэмасында қамал туралы кеңінен айтқан. Қазіргі таңда қамал, Ежелгі ескерткіш ретінде тіркелген, Historic Environment Scotland қамқорлығында.

Танымал мәдениетте

Танталлон қамалының қираған қалдықтары 2013 жылғы британдық режиссер Джонатан Глейзердің "Тірінің астында" триллерінде бейнеленген. Актерлер Скарлетт Йоханссон мен Майкл Морленд мұнара шатырында көрсетілген, содан кейін тар ішкі баспалдақтан сақтықпен төмен түседі. Фильмнің локация менеджері Юджин Стрэндж айтқандай: "Біз қамалдың міндетті түрде жағалауда болуын қалағанбыз, себебі біз оларды сол жердегі қамалдарда желдің соққысына ұшыратуды және оған оның қатты әсер етуін көрсетуді жоспарлағанбыз. Оны тапқанда бұл керемет болды. Содан ашылатын көріністер!" "Raven" сериалының 11 және 12-ші маусымдарының 14-ші эпизодтарында, сондай-ақ "Fitheach" гэльдік мини-сериалының 2 және 3-ші эпизодтарында "Жауынгер қабырғасы" және "Тағдыр тастары" сын-қатерлері үшін түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды.

Жұлдыздар тарихы

Қазіргі заманда қамал және оның төңірегінде көптеген әуесқойлар айтатын қорқынышты әңгімелер бар.