Кіріспе
Ливерпуль докерлері мен олардың жұмыс берушілері арасындағы дау 1995 жылдан 1998 жылға дейін Англияның Ливерпуль қаласында, «Мерси доктар мен порт компаниясы» (MDHC) және Torside Ltd арасында созылды. Бұл ереуіл деп есептелсе де, шын мәнінде жұмыс берушілер, «Мерси Докс», келісімшартты бұзды деген айыппен, Torside Limited компаниясының жұмыстан шығарылған әріптестері ұйымдастырған пикет желісінен өтуден бас тартқан докерлерді жұмыстан босатты. Бастапқыда Torside компаниясының бес жұмысшысы қосымша жұмыс уақыты төлеміне байланысты туған даудың нәтижесінде жұмыстан шығарылды. Олар өз кезегінде, бірлік танытып, пикет желісін құрды, одан басқа докерлер өтуден бас тартты. Футболшы Робби Фаулер және әнші Ноэль Галлахер сияқты түрлі танымал тұлғалар дау кезінде қоғамдық қолдау көрсету арқылы немесе қаржылай көмек беру арқылы өздерінің қолдауын білдірді. 1997 жылы Лейбористік партияның сайлауда жеңіске жеткеніне қарамастан, бұл дауды аяқтауға көмектеспеді, себебі жаңа басшылық бұрынғы консервативтік үкімет қабылдаған кәсіподақтарға қарсы заңнаманы күштен шығара алмады. БАҚ-тың бұл дауға реакциясы ықылассыз болды – BBC-дің Ливерпульдегі саяси тілшісі редакторлардың бұл оқиғаға қызығушылық танытпағанын, ал басқа ұйымдар докерлерді көне заманның адамдары ретінде бейнелегенін мәлімдеді. Британдық таблоид баспасөздері халықаралық баспасөз бұл туралы Интернет арқылы білгенге дейін дауды жариялаған жоқ, ал докерлер әлемдік кәсіподақтармен байланысу үшін Интернетті пайдаланған еді. Бұрын «Ллойдс Лист» журналы докерлерді «Еуропадағы ең өнімді жұмыс күші» деп сипаттаған болатын. Одақ бұл дауды ресми түрде мойындаған жоқ, себебі жұмыстан кетуге дейін дауыс беру өткізілмеген, бірақ одақ қаржылық қолдау көрсетті және келісім шарттарын талқылауға көмектесті. «Мерси Докс» компаниясы келісімге келу бойынша бірнеше ұсыныс жасады, бірақ докерлер дау барысында оларды қабылдамады. 1998 жылы келіссөздер нәтижесінде келісімге қол қойылған кезде, бұл дау еңбек тарихындағы ең ұзаққа созылған даулардың біріне айналды.
The Liverpool Dockers' dispute between dockers and their employers, Mersey Docks and Harbour Company (MDHC) and Torside Ltd, in Liverpool, England, lasted from 1995 to 1998. Although considered a strike, it was strictly a lockout as the employers, Mersey Docks, sacked the dockers for breach of contract when they refused to cross a picket line set up by their sacked Torside Limited colleagues. Initially, five Torside workers were dismissed following a dispute regarding overtime pay, who in turn formed a picket line that other dockers refused to cross in solidarity. Various celebrities and high profile figures, including footballer Robbie Fowler and singer Noel Gallagher, expressed and showed their support during the dispute, either through public awareness or financial support. Despite the election success of a Labour government in 1997, this did not help towards ending the dispute, given the new administration failed to reverse anti trade union legislation enacted by the former Conservative administration. The media's reaction to the dispute was unenthusiastic – the BBC's political correspondent for Liverpool suggested that editors did not find the story appealing while other organisations portrayed the dockers as dinosaurs. The British tabloid press did not start to cover the dispute until the international press became aware via communication over the Internet, which had been used by dockers to engage with worldwide trade unions. The dockers had previously been described by Lloyd's List as "the most productive workforce in Europe". The dispute was never officially recognised by their union due to a ballot not being undertaken before the walkout, although the union did offer support financially and helped towards settlement negotiations. Various settlement offers were made by Mersey Docks and subsequently rejected by the dockers during the course of the dispute. By the time a settlement was negotiated and accepted in 1998, the conflict had become one of the longest disputes in labour history.
Өмірбаян
Даудың түпкі себебі – «Мерси Докс» компаниясының уақытша жұмыс күшін қайта енгізуге тырысып жатыр деген сенім болды. 1947 жылы Ұлттық кемежай еңбек схемасы құрылды, ол ұлттық кемежай тізіліміндегі жұмысшылардың құқықтарын, төлемдерін және оқытуын анықтауға жауапты болды; сонымен қатар, Ұлттық кемежай еңбек кеңесі де құрылды, онда кәсіподақтар мен жұмыс берушілердің өкілдері тең дәрежеде қатысты, бірақ бұл кәсіподақтарға жұмысқа қабылдауды бақылауға мүмкіндік берді. 1989 жылы жұмыс шарттары мен жалақысын, сондай-ақ әлеуметтік төлемдерді қорғаған бұл схема жойылды. Бұл шешімге кәсіподақтар қарсылық білдірді және жоюға қарсы ұлттық кемежай ереуіліне шақырды, бірақ жеңіліске ұшырады, содан кейін көптеген кемежай кәсіподақтары тіркелмей қалды. Ливерпуль дауға қарсы ереуілді тоқтаған соңғы порты болды. «Мерси Докс» компаниясында тікелей жұмыс істейтін кемежай жұмысшылары да өз әріптестерін қолдау үшін пикет желісінен өтуден бас тартты. Үш күннен кейін «Мерси Докс» компаниясы кемежай жұмысшылары пикет желісінен өтпегендіктен өздерін жұмыстан босатқан деп мәлімдеді, нәтижесінде 380 адамдық жұмыс күшінің 300-і келісімшартты бұзғаны үшін жұмыстан босатылды. Маргарет Тэтчердің 1980 және 1990 жылдардағы консервативті үкіметі қабылдаған еңбек заңдары, мысалы 1980 жылғы Еңбек туралы заң, шектеулі жағдайларды қоспағанда, екіншілік әрекеттерге қатысуды заңсыз етті. 1990 жылғы Еңбек туралы заң шектеулі жағдайларды да заңсыз деп жариялады және егер олар екіншілік әрекеттерді ұйымдастырса, кәсіподақтар сотқа шақырылуы мүмкін. Пикетке шыққан кезде кемежай жұмысшылары полиция мен жеке күзетшілермен қоршалған, бірақ олар музыканттар мен футболшылар сияқты танымал адамдардың қолдауымен нығайып, «Мерси Докс» компаниясының пикеттер азайғанша күту стратегиясына қарсы тұрды. Даудың алғашқы апталарында жергілікті парламенттік өкілдер «Мерси Докс» компаниясымен прогрессивті шешімді қарастыру үшін кездесті және кемежай жұмысшылары мен олардың отбасылары үшін бұл қаншалықты маңызды екенін түсіндіруге тырысты. 1996 жылдың қыркүйегінде «Келвин Кляйн» компаниясының «CK» логотипін «doCKer» сөзіне енгізіп, «1995 жылдың қыркүйегінен бері 500 Ливерпуль кемежай жұмысшысы жұмыстан босатылды» деген сөздермен ереуілге назар аудару мақсатында футболка жасалды және басылды. Бұл футболканы бірнеше танымал адамдар киді, ең танымал – Робби Фаулер «Ливерпуль» сапында ойнаған кезде гол соққан сәтінде. Әрқайсысы 5 фунт стерлингке бағаланған футболкалар музыкалық концерттерде сатылды және барлығы 50 000-ға жуық сатылып, отбасылық қиындықтар қорына көмектесті.
Елді мекен
Мерси Докс даудың барысында көптеген ұсыныстар жасады, олардың барлығы пикетте тұрған докерлермен дауысқа салынды. 1997 жылдың қазан айында Моррис докерлердің 28 000 фунт стерлингтік (1997 жылғы 28 000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) жұмыстан босату ақысына келісе ме, жоқ па, анықтау үшін пошта арқылы құпия дауыс беруді тапсырды. Саналған 310 бюллетеньнің тек 97-сі, яғни жауаптардың үштен біріне жуығы, қабылдауға дауыс берді. Дауыс беруден кейін Мерси Докс сол ұсынысты шектеулі мерзімге жекелей түрде жасады, оның құпия сақталатынына кепілдік берді. Дауды шешуге тырысқан жұмыстан босатылған докерлер Мерси Докс жұмыстан босатылған жұмыскерлерді қалпына келтірген жағдайда, уақытша жұмыспен қамтылған жұмысшылардың орнына жұмысшылар бақылайтын тікелей тауар жеткізу бөлімін құруды ұсынды. Мерси Докс бұл ұсынысты қабылдамады, оның орнына уақытша және жекешелендірілген жұмыс күшін іздеуді жалғастырды. 1998 жылдың қаңтарына қарай 258 бұрынғы докер дауға қатысып жатты, ал 60-ы Мерси Докстың өткен қазан айындағы ұсынысын қабылдауды жөн көрді. Бұрынғы бригадир Мерси Доксты келіссөздер үстеліне оралуға шақырды, өйткені дау тым ұзаққа созылып, тұрмыстық жағдайға әсер етіп жатыр деп санайды. Мерси Докс қазан айындағы ұсыныстың соңғы екенін мәлімдеп, одан әрі келіссөздерге түсуден бас тартты. Даудың ұзақтығына бір ғана себеп жоқ, бірақ аймақтың кәсіподақтар тарихындағы белсенділігі және докерлердің таба алатын басқа жұмыстың болмауы да ықпал етті. 2000-2015 жылдар аралығында шамамен 10 миллион фунт стерлингтік тегін кеңес берілді. Қаржыландыру көзі негізінен бас бардан түседі, ал жоғарғы қабаттардағы шағын кеңселер қолдау және оқу құралдарын ұсынады. Уақыт өте келе докерлер арасындағы ашу-ыза басылды. 2012 жылы Unite the Union кәсіподағының бас хатшысы, өзі де бұрынғы докер болған Лен МакКласки, дау аяқталғаннан кейін жұмыстан босатылған докерлерді алғаш рет докқа шақырды. Мақсат – Ливерпульдегі 280 докерге өз тәжірибелерімен және білімдерімен бөлісу мүмкіндігін беріп, доктарда кәсіподақтарды қайта жандандыруға көмектесу.
Одақтың қатысуы
Одақ бұл дауды ресми түрде мойындамады, өз ұстанымын антикәсіподақтық заңдар олардың одан әрі араласуына кедергі келтіреді деп түсіндірді. Одақ қаржылық санкциялардан қашыңқы болуға тырысты және Мерси Доктармен еңбек қарым-қатынасын сақтап қалуды қалады. Даудың барлық жақтарын кәсіподақ Шоп-Стюардс комитеті арқылы бақылап, басқарды, ол басшылыққа толық қолдау көрсетті. Дегенмен, 18 айдың ішінде кәсіподақ пен докерлер арасындағы қарым-қатынас нашарлады, әсіресе Билл Моррис, ол берген жалған мәлімдемелері үшін сынға ілікті. Одақ ресми түрде дауды қолдамаса да, докерлердің қиын жағдайлар қорына 700 000 фунт стерлингке дейін (1998 жылғы 700 000 фунт стерлинг қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) қаржылай көмек бергені және келіссөздер жүргізуге көмектесу үшін оларға ғимараттарды ұсынғаны белгілі.
Дүниежүзілік бірлік
Әлемнің барлық портындағы докерлер Ливерпуль докерлеріне қолдау көрсетіп, олармен бірлікте болды. 1997 жылдың 20 қаңтарында, даудың аяқталуына шамамен бір жыл қалғанда, докерлер бұл күнді «халықаралық ынтымақтастық» күні деп жариялады, нәтижесінде 27-дей елде, соның ішінде заңсыз жұмыс тоқтатулармен бірге ынтымақтастық шаралары өтті. Моральдық қолдаудан өзге, жапон докерлері шамамен 1 миллион иен, ал Америка докерлер одағы 100 000 долларға жуық қаржы жинады. 1997 жылдың қыркүйегінде әлемнің 30 порты 24 сағатқа жұмысын тоқтатты, бұл АҚШ-тың шығыс жағалауын толық тоқтап қалдырды. Дау кезінде Жапония мен Оңтүстік Африка порттары да жұмысын тоқтатты, соңғысындағы докерлер «апартеид кезінде бізбен бірге тұрған Ливерпуль докерлеріне қолдау білдіреміз» деп жұмысын тоқтатты. Жұмыстан босатылған докерлердің бір тобы Ливерпуль жазушысы Джимми Макговерн мен автор Ирвин Уэлштің көмегімен өздерінің тәжірибелері туралы «Докерлер» деген фильмнің сценарийін жазды. Фильм 1999 жылдың шілдесінде Channel 4 телеарнасында көрсетілді және кәсіподақ жетекшісі Билл Морристі сатқын етіп көрсетті. Кейбір сөздер нақты қолданылған, ал қалғандары докерлер отбасыларының өмірде бастан өткерген оқиғалары негізінде жазылған. Анархистік поп-тобы Chumbawamba 1998 жылғы Brit Awards салтанатында Ливерпуль докерлерін қолдап, «Tubthumping» әнін орындады. Олар әннің мәтінін «Жаңа лейбористер докерлерді сатып жіберді; олар біздің барлығымызды да сатып жібереді!» деп өзгертті. Кештің соңында топ мүшесі Данберт Нобакон вице-премьер Джон Прескотттің үстеліне секіріп, «Бұл Ливерпуль докерлері үшін!» деп айғайлады, содан кейін оның үстіне мұздай су толтырылған бір шелек құйды. Билли Брэггтің «Never Cross a Picket Line» әні докерлердің пикетіне арналған.