Кіріспе

Кераладағы өзен, Үндістан

Чалакуди өзені немесе Чалакуди Пужа – Үндістанның Керала штатындағы ең ұзын өзендердің бесіншісі. Өзен Кераланың Триссур, Палаккад және Ернакулам аудандары арқылы ағып өтеді. Өзеннің жалпы су жинау алабы 1704 км² құрайды. Оның 1404 км² Керала аумағында, ал қалғаны Тамил Надуда орналасқан. Өзеннің ұзындығы 145,5 км. Чалакуди өзені қатаң геологиялық мағынада Перияр өзенінің саласы болғанымен, іс жүзінде Үкімет және басқа да агенттіктер оны жеке өзен ретінде қарастырады. Өзен Чалакуди қаласының жағасында ағып жатқандықтан осылай аталады, ол өзен бойындағы ең ірі елді мекен. Өзен төңірегінде өнеркәсіп пен қалдықтардың аз болуына байланысты штаттың, тіпті Үндістанның ең таза және ластанбаған өзені болып саналады. 2018 жылғы Керала су тасқыны кезінде Чалакуди өзені мен оның бассейні ең көп зардап шеккен аймақтардың бірі болды.

Шығу тегі

Өзеннің бастауы Тамил Надудың Анамалы аймағында болғанымен, ол іс жүзінде Кераладағы Парамбикулам, Курияркутти, Шолаяр, Карапара және Анакаямнан бастау алған бірнеше ірі салаларының біріктірілгені.

Жағалау өсімдіктері

Чалакуди өзені – Керала штатындағы жағалау өсімдіктерінің мол сақталған қалдықтары бар сирек өзендердің бірі. Басты қауіп – су тоғандарының салдарынан суға батуы. Ұлттық балық генетикалық ресурстары бюросының жылдық есебінде Чалакуди өзенінің, мүмкін, бүкіл Үндістанда балық түрлерінің ең байы екендігі айтылған. Чалакуди өзенінің жағалау ормандары Перингалкуттан 10,5 км төмен ағыс бойында 10 метрден астам ені бар қалың жағалау өсімдіктерінің бар екенін көрсетті, бұл 58,5 гектар жерді құрайды. Оның 26,4 гектары Вазачал аймағында орналасқан, оның ішінде жағалау ормандарымен тығыз жабылған үш ірі арал бар. Аймақтың жағалау ормандары, мәңгі жасыл және жартылай мәңгі жасыл түрлерге қоса, жағалауға тән өсімдік түрлерімен де сипатталады. Зерттеу аумағында анықталған 319 гүлді өсімдік түрінің 24-і Батыс Гатт тауларына ендемик, ал 10-ы сирек кездесетін және жойылу қаупі төнген түрлер.

Фауна

Шалакуди өзені әртүрлілігімен танымал, себебі оның құрамында 98 түрлі тұщы су балығы бар. Олардың арасында 35 түрі Батыс Гатының эндемик түрлері болып табылады. Лакхнаудағы Ұлттық балық генетикалық ресурстар бюросының мәліметіне сәйкес, Шалакуди Үндістандағы балық түрлерінің ең бай өзені болуы мүмкін, оның екі жағасында тығыз өсімдіктер өседі. Өзендегі балық түрлерінің арасында ең көп түрлі отбасы – Кипринидтер, одан кейін Багридтер және тау ағысы балықтары.

Су тасқыны

Атақты Атираппилли және Важачал сарқырамалары осы өзенде орналасқан. Шалаққұды өзеніндегі су электр станциялары – Шолайар су электр станциясы және Перингалкутту су электр станциясы. Суару мақсатында осы өзен арқылы Түмбурмаужы тоғаны салынған. Ол Елентіқара жанындағы Перияр өзенімен бірігіп, Манджалиге іргелес, Солтүстік Паравур, Ернакулам ауданында және соңында Кодунгаллурдың арғы суларына қосылып, Ажекодеде Араб теңізіне құяды. Парамбикулам тоғаны оның төрт саласының бірі – Парамбикулам өзеніне салынған.

2018 жылғы Керала су тасқыны

Рас, су тасқыны ресми түрде 2018 жылдың 16 тамызында болған, бірақ муссон маусымындағы ерекше көп жаңбырдың салдарынан 2018 жылдың 15 тамызының таңыннан бастап Чалакуди өзенінің жағалаулары суға батты. Өзенге жақын барлық арналар, көлеңкелі алаптар мен егістік жерлер су астында қалды, ал өзен ғасырлар бойы жасаған иректерді түзеп жатты. Өзенге 5 км қашықтықтағы барлық қалалар мен ауылдар суға батты, тек жоғарырақ орналасқан төбелер ғана судан құтылды. Бұл Чалакудиде соңғы шамамен бір ғасырдағы ең ауыр су тасқыны болды. Үндістан үкіметі оны 3-ші деңгейдегі төтенше жағдай деп жариялады, яғни "өте ауыр төтенше жағдай". Бұл 1924 жылы болған 99 жылғы үлкен су тасқынынан кейін Кераладағы ең ірі су тасқыны.

Су тасқыны салдары

Су тасқынының салдары өте ауыр болды, өйткені ол таулардан өзен сағасына дейінгі өзен арнасының жалпы бейнесін өзгертіп жіберді. Күшті ағыстардың салдарынан өзен жағалауының кең аумақтары құлап, жаңа жағалаулар пайда болды. Өзен бойындағы, әсіресе көпірлерде, ірі ағаштар тамырымен жұлынып, шашырап кетті. Судың күшінен Веттилапара көпірі сияқты көптеген көпірлер бірнеше сантиметрге ығысты. Бұдан өзге, өзендегі жануарлар әлемі де қатты зардап шекті, жергілікті балық түрлері өздерінің табиғи ортасынан ығыстырылды. Жағдайды одан да нашарлатқан нәрсе – арапаима, аруана, пиранья, аллигатор гар, гүлді цихлид және қызыл ішкі паку сияқты жүздеген түрдегі аквариумдық балықтары бар жақын мандағы балық шаруашылықтарынан шетелдік түрлер өзен жүйесіне еніп кетті. Су тасқынынан кейін, жергілікті шаруашылықта туристік орталық ретінде өсірілген 65 кг салмақты арапаима Чалакуди өзенінен ұсталды. Бұл Керала штатында табылған ең ірі тұщы сулы инвазивті балық.