Кіріспе

Ипотекалық өмірді сақтандыру – ипотекалық несиені қорғауға арналған сақтандырудың бір түрі. Сақтандыру шарты қолданыста болған кезде полис иесі қайтыс болса, полис бойынша белгілі бір сома төленеді, ол қалған ипотекалық несиені толығымен жабуға жеткілікті болады. Ипотекалық өмірді сақтандыру несие алушының ипотеканың мерзімі бойына несиені төлеу мүмкіндігін қорғауға тиіс. Бұл жеке ипотекалық сақтандырудан өзгеше, ол несие берушіні несие алушының төлемді орындамауы қаупінен қорғауға бағытталған.

Механика

Сақтандыру күшіне енген кезде сақтандыру сомасы қайтару ипотекасының қалдық қарызына тең болуы керек, ал полистің тоқтатылу күні қайтару ипотекасының соңғы төлемі жоспарланған күнімен сәйкес келуі тиіс. Содан кейін сақтандыру компаниясы сақтандыру сомасының қайтару ипотекасының қалдық қарызының құнымен үйлесуі үшін қысқару жылдық қарқынын есептейді. Клиент төлемдерді кешіктірген жағдайда да, сақтандыру әдетте бастапқы кестеге сәйкес келеді және қарыздың өтелмеген сомасын ескермейді. Кейбір ипотекалық өмір сақтандыру полистері сақтанушыға диагноз қойылғаннан кейін 12 ай ішінде қайтыс болуы күтілетін, өлімге әкеп соқпайтын ауру анықталған жағдайда да төлем жасайды. Сақтандыру компаниялары өздерінің ипотекалық өмір сақтандыру полистеріне елдерінің ішкі сақтандыру нарығының жағдайын және олардың ішкі салық ережелерін көрсететін қосымша мүмкіндіктерді қосуы мүмкін.

Дау-жанжал

Өнімнің механикасына сүйенсек, ипотекалық өмірді сақтандыру – бұл қаржылық өнім, оның құны клиент-қарыз алушы сақтандырушыға көбірек сыйақы төлеген сайын парадоксальды түрде төмендейді. Көп жағдайда дәстүрлі өмірді сақтандыру (мерзімді немесе тұрақты) айтарлықтай төмен сыйлықақылар үшін жақсырақ қорғау деңгейін ұсына алады. Дәстүрлі өмірді сақтандырудың ипотекалық өмірді сақтандыруға қарағанда ең үлкен артықшылығы – бұл біріншісі полистің өмірі бойы номиналды құнын сақтайды, ал екіншісі клиенттің ипотекалық қарызының кез келген уақыттағы қалдық сомасына тең соманы төлеуге уәде береді, яғни құны азаяды. Сондықтан ипотекалық өмірді сақтандыру несие берушілер мен/немесе сақтандырушылар үшін өте тиімді, ал қарыз алушылар үшін тиімсіз. Сонымен қатар, несие беруші банктер қарыз алушыларды жаңа ипотекалық несиеге қосымша ипотекалық өмірді сақтандыруды сатып алуға итермелейді, бұл байланысты сатуға жақын әрекет. Бірақ өзінің немесе еншілес компанияның өнімін байланысты сату көптеген елдерде заңсыз. Мысалы, Канадада Банктер туралы заңның 459.1-бабы (1991 жыл) осы практиканы тыйым салады. Сонымен қатар, заң бойынша ипотекалық өмірді сақтандыру міндетті емес. Клиент-қарыз алушы мүлікті сақтандыру арқылы қорғауды өзі шешеді. Сақтандырушыны таңдау да толығымен еркін. Ипотекалық өмірді сақтандырудың осы кемшіліктеріне байланысты, бұл өнім он жылдан астам уақыт бойы Солтүстік Америкадағы қаржы сарапшылары мен БАҚ-тың қызу сын-пікіріне ұшырады. Бұл соңғы жылдары банктердің осы өнімді жарнамалауын азайтты, бірақ көптеген банктер оны портфолиода сақтайды. Дегенмен, көптеген сыншылар ескермейтін нәрсе – денсаулық жағдайына байланысты мерзімді өмірді сақтандырудан бас тартылған жағдайларда, ипотекалық өмірді сақтандыру әлі де қолжетімді (бұл қамтуға кепілдік бермейді, бірақ сақтандыру сыйлықақысын төлеуге рұқсат береді, ал қаржы институты талапты қабылдамауға құқылы. Бұл «талаптан кейінгі сақтану» арқылы жүзеге асырылады, яғни талап қойған кезде сіздің жағдайларыңыз тексеріледі. Бұл сыйлықақыны қайтаруға және сақтандыру қамтамасыз етілмеуіне әкеледі). Осылайша, ипотекалық өмірді сақтандыру қайтыс болған күнкөрісші қалдырған ең үлкен шығынды – тұрғын үй шығындарын өтеуге көмектеседі. Сондықтан оны қарыз алушылар үшін тиімсіз деп толығымен жобау жөн емес. Бұл өнімдер класына қатысты басқа да даулар бар, себебі ипотекалық сақтандыруға байланысты ақпараттардың жасалу тәсіліне қатысты. Көптеген ақпараттар сіздің банкіңіз немесе несие беруші мекемеңізбен байланысты екенін көрсетеді, сіздерді олармен байланысуға итермелейді. Олар өкілдік ететін ұйымды атамайды, себебі олар тек ипотекалық сақтандыру ақпараттарын ұсынатын делдалдар.

Жеке ипотекалық сақтандыру

Ипотекалық сақтандыру термині кейбір жағдайларда жеке ипотекалық сақтандыруға (PMI) сілтеме жасауы мүмкін, бұл кредиторлардың ипотекалық сақтандыруы деп те аталады. Егер қарыз алушы бастапқы төлем ретінде 20%-дан кем төлесе, одан ипотекалық қарыздың қалдық сомасы мүліктің құнының 80%-нан азайғанша жеке ипотекалық сақтандыру төлеуі талап етілуі мүмкін.