Кіріспе

Американдық кісі өлтіруші (1930–2006)

Кларенс Рэй Аллен (16 қаңтар 1930 – 17 қаңтар 2006) – 2006 жылы 76 жасында Калифорния штатының Сан-Квентин түрмесінде уытты инъекция арқылы өлім жазасына кесілген американдық қылмыскер және жалдамалы кісі өлтіруші. Ол үш адамды өлтіргені үшін жазаланды. 1976 жылдан бері АҚШ-та өлім жазасына кесілген екінші ең үлкен жастағы тұтқын болды. Аллен бұрын бір кісі өлтіргені үшін өмір бойына сотталған болатын, түрмеде отырғанда тағы үш адамды өлтіруді ұйымдастырды, соның ішінде оған қарсы куәлік берген куәгер де болды. Оның адвокаттары: «Қазіргі уақытта ол өте әлсіз болғандықтан ешқандай қауіпті құбылыс тудырмайды. Оны өлім жазасына кесу мемлекеттік мүддеге қызмет етпейді. Бұл артық жаза болар еді», – деді. Олар оның өлім жазасы қатыгез және ерекше жаза болып табылады деп мәлімдеді және Калифорния губернаторы Арнольд Шварценеггерден оған кешірім беруді сұрады, бірақ олардың өтініші қабылданбады. 2024 жылдың мәліметі бойынша, Аллен Калифорнияда өлім жазасына кесілген соңғы адам болып табылады.

Ерте өмір

Кларенс Рэй Аллен 1930 жылы Оклахома штатының оңтүстік-батысындағы Блэр қаласында дүниеге келді. Ол өзінің чокто ұрпағынан екенін мәлімдеді. 17 жасында ол бір жыл бұрын егістікте жұмыс істегенде танысқан Хелен Севьерге үйленді.

Франс базардағы ұрлық және Мэри Сью Киттс өлтірілді

1974 жылы Аллен Фресно аймағындағы «Френ Маркет» супермаркетін тонауды жоспарлады. Бұл супермаркет Рей мен Френ Шлетвицке тиесілі болған, Аллен оларды жылдар бойы білген. Тонауға оның ұлы Роджер Аллен, сондай-ақ Эд Савала, Карл Мейфилд және Чарльз Джонс қатысты. Мейфилд пен Джонс Алленнің күзетшілік бизнесінде жұмыс істеді, сонымен қатар Аллен басқарған деген күдік тудырған ұрлық тобының бір бөлігі болды. Аллен біреудің дүкен иесінің ұлы Брайон Шлетвицтен есік пен сигнализация кілттерін ұрлап алуын ұйымдастырды, Шлетвиц Алленнің бассейнінде жүзіп жүрген кезде. Содан кейін Аллен Шлетвиц пен Мэри Сью Киттс (оның ұлы Роджердің 17 жасар қарындасы) арасында кешкі кездесу ұйымдастырды, тонау осы уақытта жасалды. Тонаудан дүкеннің сейфінен 500 доллар қолма-қол ақша және 10 000 долларлық ақша ордерлері алынды. Тонаудан кейін Киттс Брайон Шлетвицке Алленнің қылмыс жасағанын айтты, өйткені ол Алленге дүкеннен ұрланған ақша ордерлерін еске алуға көмектескенін білген. Шлетвиц Роджер Алленмен кездесіп, Киттс оған қылмысты айтқанын хабарлады. Роджер Аллен әкесі Кларенске Шлетвиц пен Киттспен «айналысу керек» деді. Ол күзет фирмасының үш қызметкерін – Чарльз Джонсты, Карл Мейфилдті және Юджин «Ли» Фурроуды жұмылдырды. 2004 жылғы 6 мамырдағы Апелляциялық сотқа ұсынылған мәліметтерге сәйкес:

Аллен үйінде жиналыс шақырып, Джонсқа, Мейфилдке және Фурроуға Киттс тым көп сөйлеп отырғанын және оны өлтіру керек екенін айтты. Аллен Киттстің өлімін бекіту мәселесі бойынша дауыс беруді талап етті. Қатысушылар Алленнің жоспарына қарсы болса, қандай салдар боларын қорқып, бірауыздан дауыс берді. Аллен бұрын қылмыстық серіктестеріне хабар берушілерді өлтіретінін және тіпті түрмеде отырса да, оның жұмысын істеуге дайын достары мен байланыстары барын айтқан. Ол өзін мафиялық кісі өлтіруші деп атап, «құпия куәгерлерді қорғау бағдарламасы» пайдасыз екенін, өйткені жақсы адвокат әрқашан хабар берушінің атын және мекенжайын анықтай алатынын мәлімдеді. Аллен Невадада ер адам мен әйелді өлтіргені туралы газет мақаласын сақтап, оларды мылтықпен «жарып жібергенін» айтты. Аллен Ли Фурроуға Киттсті өлтіруді бұйырды. Оны цианид капсулаларымен улауға жасаған сәті кеткеннен кейін, Аллен Фурроуға қоңырау шалып, Киттсті өлтіргенің рас емес пе деп сұрады. Фурроу Алленге оны жоғарыдан таңғып жатқанын айтты, Аллен оған «аяқта» деді. Киттсті өлтіргеннен кейін Фурроу оның денесін Фриант Керн каналына лақтырып жіберді. Денесі әлі табылған жоқ. Бірнеше жылдан кейін Фурроу ұсталды және Алленді кінәлап, қылмысты мойындады. Аллен бірінші дәрежелі кісі өлтіруден сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Фурроу, Кларенс Мэриді өлтірмесе, оны да өлтіретінін қорқытқандықтан, екінші дәрежелі кісі өлтірудің жеңілдетілген айыпталуына кінәлі деп мойындады.

Фран базардағы өлім жазасы

Аллен Фолсом түрмесінде өзінің тұтқыны Билли Рей Гамильтонмен бірге өзіне қарсы куәлік берген куәлерді, соның ішінде Брайон Шлетовицті өлтіруге сөз байластырды. Аллен жаңа сот процесін өткізуді көздеді, онда оның іс-әрекеттеріне куәлік ететін куәгерлер болмас еді. Гамильтон Фолсом түрмесінен босатылғаннан кейін, Алленнің бұйрықтарын орындады. 1980 жылдың 5 қыркүйегінде Гамильтон мен оның әйелі Конни Барбо Брайон Шлетовиц жұмыс істеп жатқан Франс Маркетке барды. Сол жерде Гамильтон Шлетовицті, сондай-ақ 17 жасар Жозефина Роша мен 18 жасар Дуглас Уайтты оқтан атып өлтірді және тағы екі адамды – Джо Риосты және Джек Эбботты жарақаттады. Риос Гамильтон оған атқанда қолын көтерді, бұл әрекет оның өмірін сақтап қалды. Тағы бір жарақат алған аман қалған Эббот, оқ атыс естіген көрші, оқиғаны зерттеу үшін дүкенге келді және Гамильтон оны да атты. Эббот Гамильтонға оқ атып, оны жарақаттады, ал ол оқиға орнынан қашып кетті. Франс Маркеттегі оқиғадан бес күн өткен соң Гамильтон спирттік дүкенді тонауға тырысқанда ұсталды. Оның бойынан Киттстің кісі өлтіру ісі бойынша Алленге қарсы куәлік берген куәлердің есімдері мен мекенжайлары жазылған «тізім» табылды; Брайон Шлетовицтің есімі де сол тізімде болды. Қазылар алқасы Гамильтонды үш рет кісі өлтіру, бір рет тонауға қатысқандық және екі рет қауіпті қарумен шабуыл жасағаны үшін кінәлі деп тапты. Гамильтонды өлім жазасына кесуге негіз болатын ерекше жағдайлар ретінде қазылар алқасы Гамильтонның кісі өлтіруді, тонауды және басқа құрбандарды өлтіруге байланысты бірнеше кісі өлтіргенін анықтады. Қазылар алқасы бірауыздан өлім жазасын тағайындады, ал 1981 жылдың 2 наурызында Контра-Коста округінің Жоғарғы соты Гамильтонды өлім жазасына кесті.

Екінші рет адам өлтіру ісі бойынша сот және өлім жазасы

1980 жылы Калифорнияның бас прокуроры Алленге қарсы қылмыстық іс қозғады және сотты Гленн округінде (Калифорния) өткізді, бұл сот отырысын басқа жерге көшіру нәтижесінде болды. Сот процесі 1982 жылы өтті және 23 күнге созылды, оған 58 куәгер куәлік берді. Нәтижесінде, қазылар алқасы Алленді үш адамды өлтіргені және сегіз куәгерді өлтіруге сүмелдескені үшін кінәлі деп тапты. Алленге өлім жазасын тағайындауға негіз болатын ерекше жағдайлар ретінде қазылар алқасы Алленнің бұрын кісі өлтіргені үшін сотталғанын, бірнеше кісі өлтіргенін және куәгерлерді олардың бұрынғы куәліктеріне жаза ретінде өлтіргенін, сондай-ақ болашақта куәлік берулеріне жол бермеу үшін өлтіргенін анықтады. Жеті күндік жаза тағайындау кезеңінде бас прокурор Алленнің Орталық аңғарда зорлық-зомбылықпен тонауларды ұйымдастырғаны туралы айғақтар ұсынды, оның ішінде он зорлық қылмысы және алты бұрынғы ауыр қылмыс жасағаны анықталды. Аллен ерекше жағдайлармен байланысты үш рет бірінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін айыпталды және 1982 жылғы 2 желтоқсанда Сан-Квентин мемлекеттік түрмесінде өлім жазасына кесілді.

1983 жылы Чино-Хиллстегі кісі өлтірулерге қатысы бар деп күдіктілер

1983 жылы Дуглас пен Пегги Райен, олардың 10 жасар қызы және 11 жасар көршісі Чино Хиллстегі шабуылда қаза болды. Кларенс Аллен бұрын осы отбасыдан сатып алған жылқысы үшін дауласқан болатын. Кевин Купер бұл қылмыстар үшін сотталды, бірақ Киттс ісі бойынша адам өлтіргені үшін сотталған және шабуыл кезінде мерзімі біткен Юджин "Ли" Фурроудың сүйіктісі Фурроудың өзі өлтіргенін айтты. Фурроу қатысқан жоқ деп мәлімдеді және ДНК үлгісін ұсынды. 2018 жылы Калифорнияның бұрынғы губернаторы Браун Купер ісі бойынша жаңа ДНК-тестілеу жүргізуді бұйырды. 2020 жылға қарай ДНК-тестілеу нәтижелері әлі де белгісіз болды.

Атқару

Аллен 2006 жылдың 17 қаңтарында, 76 жасқа толған күні Калифорния штатының Сан-Квентин мемлекеттік түрмесінде өлім жазасына кесілді. 1976 жылдан бері АҚШ-та өлім жазасына кесілген ең үлкен жастағы тұтқын болды (Миссисипи штатының Джон Б. Никсон 2005 жылы 77 жасында өлім жазасына кесілді). 2019 жылдың наурызында Калифорния штатының губернаторы Гэвин Ньюсом өлім жазасын тоқтатқанға дейін ол Калифорнияда соңғы рет өлім жазасына кесілген тұтқын болып есептеледі. Алленге өлім камерасында төрт түзету инспекторы көмектесті, бірақ БАҚ өкілі оның өз күшімен қимылдағанын мәлімдеді. Барлық қатысушылардың таңғалысына орай, түрме бастығы оның таңқаларлықтай сау жүрегін тоқтату үшін қосымша улағыш калий инъекциясы қажет екенін айтты. Аллен өзінің соңғы мәлімдемесінде, түрме бастығы Стивен Орноски өлім жазасын орындағаннан кейін дереу оқыған, "Менің соңғы сөзім: 'Хока Хей, өлуге жақсы күн!' Рақмет көп-көп. Бәріңді жақсы көремін. Сау болыңыздар!" деп жазған. Алленнің кеудесінде бүркіт қауырсыны болды. Ол мойнында дәрілік шұға және моншақтан жасалған бас киім таққан. Оны өлім жазасын орындау алдында екі үндіс рухани кеңесшісіне кездестірді. Аллен сағат 12:38-де қайтыс болды. Сан-Квентин түрмесінің қабырғасының сыртында шамамен 250 өлім жазасына қарсы наразылар шамдармен күзетті. Оның соңғы тамағына бизон стейкі және жайма нан (екеуі де үндістердің дәстүрлі тағамдары), сондай-ақ KFC-ден ақ еттен жасалған тауық, қантсыз пекан пирогы, қантсыз жаңғақ мұздағы және толық майлы сүт кірді.

Басқа ақпарат

1981 жылғы 27 маусымда Фресно округінің түрмесінде болған кезде Аллен бір тұтқынға қатысты "өлім жазасы" туралы шешім қабылдауға шақырды және шабуылға бағыт берді, оның барысында тұтқындар нысаналанған тұтқынды екі галлон қайнаған сумен күйдірді, оны камераның тарамдарына байлап, ұрып-соқты, қолдан жасалған қару – "зип-тапаншамен" атты, сондай-ақ оған жүзбе-жүзді пышақтар мен нәжіс лақтырды.