Кіріспе

Американдық кісі өлтіруші (1860–1890)

Уильям Фрэнсис Кеммлер (9 мамыр 1860 – 6 тамыз 1890) – американдық саудагер, алкоголик және кісі өлтіруші, 1890 жылы әлемде электр орындығында атқарылған алғашқы адам болды. Ол бір жыл бұрын өзінің заңды емес әйелі Матильда "Тилли" Зиглерді өлтіргені үшін сотталған. Бұрын электр тогы арқылы ат өлтірілгенімен, Кеммлердің өлімі қиындықтарсыз өтпеді.

Ерте өмір

Уильям Кеммлер 1860 жылы Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Германиядан көшіп келген және екеуі де алкоголизмге ұшыраған. Он жасында мектепті тастап, оқуға да, жазуға да үйренбеген Кеммлер әкесінің ет дүкенінде жұмыс істеді. Кеммлердің әкесі мас күйінде болған төбелес салдарынан жұқпалы аурудан қайтыс болды, ал анасы алкоголизмнің салдарынан көз жұмды. 1870-ші жылдардың соңында Кеммлер жұқа денелі, қара қоңыр шашты болған. Ол ағылшын және неміс тілдерінде сөйлеген. Әке-шешесі қайтыс болғаннан кейін ол саудамен айналысып, ат пен арба сатып алуға жеткілікті ақша тапты. Бірақ сол кезде ол да ішімдікке салынып кетті. Бірде ол достарымен бірге бірнеше күн бойы ішіп, мас болғаннан кейін, атымен арбасын сегіз фут биіктіктегі қоршаудан асырып тастай алатынын айтты. Бірақ ол әрекет сәтсіз аяқталды, арбасы мен тауарындары қирады. Достары оны "Филадельфиялық Билли" деп атады, ал оның ішімдікке құмарлығы Буффалодағы барларда әйгілі болды.

Атқару

1890 жылы 6 тамызда Кеммлер өлім жазасына кесілетін күні таңертеңгі сағат 5-те оянды. Ол асығыс киім киіп, костюм, галстук және ақ көйлек киді. Таңғы асын ішіп, дұға еткеннен кейін, оның басының үстін қырқып тастады. Сағат 6:38-де Кеммлер өлім жазасы орындалатын бөлмеге кірді, ал түрме бастығы Чарльз Дёрстон оны 17 куәгерге таныстырды. Кеммлер креслоға қарап: "Мырзалар, бәріңе сәттілік тілеймін. Мен жақсы жерге бара жатырмын деп ойлаймын, мен дайынмын", - деді. Куәгерлердің айтуынша, Кеммлер өлім жазасы кезінде тыныш болды, ол айқайлаған жоқ, жылаған жоқ және ешқандай қарсылық көрсетпеді. Ол креслоға отырды, бірақ түрме бастығы костюміне екінші электр сымын қосу үшін тесік жасау үшін орнынан тұруға бұйырды. Бұл жасалды және Кеммлер қайтадан отырды. Ол креслоға бекітілді, беті жабылды және жалаңаш басына металл тірек орнатылды. Ол: "Ақырында, дұрыс істеңдер, мен асықпаймын", - деді. Дёрстон: "Қош бол, Уильям" деп жауап беріп, ток қосуды бұйырды. Генератор 1000 вольтқа зарядталды, бұл тез есінен танып, жүрек тоқтауына жеткілікті деп есептелді. Кресло бұрын сынақтан өткен, бір күн бұрын жылқыны ток соққан. Ол жердің иісі шыдай алмайтын еді. Өлім жазасы шамамен сегіз минутқа созылды. Кеммлердің өлім жазасын баяндаған бәсекелес газет тілшілері, әр газет сенсациялық тақырыптар мен хабарламалармен бір-бірінен озуға тырысқанда, аномалияларға тікелей секіріп кірді. "Нью-Йорк Таймс" газеті "Асқынудан да жаман" деген тақырыпты жариялады. Вестингауз кейінірек: "Олар балта қолданғанда жақсырақ болар еді", - деп мәлімдеді. Кеммлер өлім жазасы орындалған түрме аумағында жерленген.

Медиа

Уильям Кеммлер 1953 жылы Винсент Прайс ойнаған "Балауыз үй" фильмінде электр креслосында отырған балауыз мүсін ретінде бейнеленді. Прайс кейіпкері оның Кеммлердің бетіне ұқсамағанын, бірақ актер Чарльз Бронсонға көбірек ұқсайтынын айтады. 2017 жылғы "Ток соғысы" фильмінде Конор МакНилл Кеммлерді қысқаша сомдады.

Жалпы сілтемелер

Электр тогы арқылы өлім жазасын алғаш рет орындау, La Nature, № 901, 6 қыркүйек 1890 ж., 209–211 беттер
Джон Л. Кэрролл, Өлім жазасына кесілгендер. Болашаққа үміт, "Ажал жазасына қарсы күрес", Лондон, 1988, 269–288 беттер
Жан Клод Боун, "Механикалық көріністер". Өлім мен техника арасындағы қарым-қатынас туралы эссе, Seyssel, Champ Vallon, 1988
Марк Ванден Берг, "Жеке өлім" утопиясынан электр орындығына дейін: Кеммлер ісі, La Revue Générale, Брюссель, тамыз/қыркүйек 1996 ж., 31–42 беттер
Крейг Брэндон, Электр орындығы. Американың табиғи емес тарихы, McFarland & Company, 1999 ж.