Советтік 152 мм-лік гаубица-пушка МЛ-20

Кіріспе

152 мм гаубица пушка обр. 1937 ж. (МЛ 20) – советтік ауыр артиллериялық гаубицасы. Қару Ф. Ф. Петров басқарған №172 зауытының конструкторлық бюросымен 152 мм-лік M1910/34 қаруын жақсарту арқылы әзірленді, ол өз кезегінде Шнайдердің Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дизайны негізінде жасалған 152 мм-лік M1910 қоршау қаруы болды. 1937 жылдан 1946 жылға дейін өндірісте болды. ML 20 Екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды, негізінен Кеңес Армиясының корпус/армия деңгейіндегі артиллериялық құралы ретінде. Жаудан алынған қарулар Вермахт пен Финляндия армиясы қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ML 20 ХХ ғасырдың ортасы мен соңында көптеген қақтығыстарда қолданылды.

Сипаттама

ML 20 ресми түрде гаубицалық қару ретінде жіктелді, яғни гаубица мен (аздаған дәрежеде) пушканың қасиеттерін біріктіретін артиллериялық жүйе, сондықтан оны екі қызметте де қолдануға болады. Бұл әмбебаптыққа кең көлемді көтерілу бұрыштары және 13 түрлі ұңғымалық зарядтармен жекеленген зарядтау арқылы қол жеткізілді. Қару тікелей ату үшін телескоптық көздегішпен, ал жанама ату үшін панорамалық көздегішпен жабдықталған. Баллистикалық есептеулер мен метеорологиялық түзетулер үшін арнайы механикалық құрылғы жасалды. Метеобаллистикалық жиынтықтағыш деп аталатын құрылғы арнайы есептеу сызғышынан және алдын ала есептелген кестеден тұрады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басқа да қару түрлері үшін ұқсас құрылғылар енгізілді. Оқтұйығы моноблоктан жасалған немесе жиналған. Кейбір деректер үшінші түрі – алынбалы қабықшасы бар түрі де болғанын көрсетеді. Артқы серпілісті жұмсарту үшін үлкен ұңғымалы тежегіш орнатылды. Оқтұйық бұрандалы тежегіштің түрінде болды, ашылғанда оқтан күшпен шығарылатын механизммен жабдықталған. Қауіпсіздік құлпы ату алдында оқтұйықты ашуға жол бермеді; егер қабықты шығару қажет болса, құлыпты ажырату қажет болды. Оқтұйықты жоғары көтерілу бұрышына орнату кезінде зарядтауға көмектесу үшін, оқтұйық патрон ұстағыш механизмімен жабдықталған. Қаруны ату үшін дорба тартылды. Артқы серпіліс жүйесі гидравликалық серіппе мен гидропневматикалық рекуператордан тұрады. Әрқайсысы 22 литр сұйықтыққа ие болды. Рекуператордағы қысым 45 барға жетті. Шасси екі бөлікті шасси түрінде, қалқан мен теңгерімдеу механизмімен, серіппелі аспамен және резеңке шиналары бар болат дөңгелектермен (кейбір ерте шығарылымдары M1910/34 қатты шиналары бар спицалы дөңгелектерді алды) жабдықталған. Тасымалдау кезінде оқтұйық әдетте кері тартылды. Қаруды оқтұйығының қалыпты күйінде де сүйреуге болады, бірақ бұл жағдайда жылдамдық 4-5 км/сағ-қа дейін шектелді (оқтұйық кері тартылғанда 20 км/сағ-қа қарағанда). Қаруды 8-10 минут ішінде жауынгерлік дайындыққа келтіруге болады. 52 L 504A деп белгіленген шасси 122 мм-лік 1931/37 (A 19) үлгісінде де қолданылды. Бұл қару екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған екі советтік шабуылдық зеңбірек/танк жойғыштарында орнатылды. Олар SU-152 және ISU-152.

The ML 20 was officially classified as howitzer gun, i. e. an artillery system which combines characteristics of a howitzer and (to lesser extent) of a gun and therefore can be used in both roles. This universality was achieved by wide range of elevation angles and by using separate loading with 13 different propellant loads. The gun was fitted with both telescopic sight for direct fire and panoramic sight for an indirect one. For ballistic calculations and meteorological corrections a special mechanical device was developed. The device, called meteoballistic summator, consisted of a specialized slide rule and a pre calculated table. After World War II similar devices were introduced for other types of guns. The barrel was either monobloc or built up. Some sources indicate that a third type—with loose liner—also existed. To soften recoil, a large slotted muzzle brake was fitted. The breechblock was of interrupted screw type, with forced extraction of cartridge during opening. A safety lock prevented opening of the breechblock before the shot; if there was a need to remove a shell, the lock had to be disabled. To assist loading when the barrel was set to high elevation angle, the breech was equipped with cartridge holding mechanism. The gun was fired by pulling a trigger cord. The recoil system consisted of a hydraulic buffer and hydro pneumatic recuperator. Each held 22 litres of liquid. Pressure in the recuperator reached 45 Bar. The carriage was of split trail type, with shield and balancing mechanism, leaf spring suspension and steel wheels with rubber tires (some early production pieces received spoked wheels with solid tires from M1910/34). During transportation the barrel was usually retracted. The gun could also be towed with the barrel in its normal position, but in this case the transportation speed was limited, about 4–5 km/h (compared to 20 km/h with barrel pulled back). The gun could be set up for combat in 8–10 minutes. The carriage, designated 52 L 504A, was also used in the 122 mm gun model 1931/37 (A 19). This gun was also mounted in two Soviet assault guns/tank destroyers employed during WWII. These are the SU 152 and ISU 152.

Даму тарихы

Қызыл Армияға (РККА) Ресей империясының әскерінен Шнайдер жасаған 152 мм қоршау пушкасы М1910 мұра етілді. 1930 жылдары екі рет модернизацияланды, нәтижесінде 152 мм пушка М1910/30 және 152 мм пушка М1910/34 пайда болды. Дегенмен, оның жылдамдығы, максималды көтерілу бұрышы және айналу жылдамдығы жақсартуды қажет етті. 1935–1936 жылдары Мотовилихадағы №172 зауыт модернизация жұмыстарын жалғастыруға тырысты, бірақ Бас артиллерия басқармасы (ГАУ) неғұрлым маңызды жаңарту талап етті. Осының салдарынан зауыттың конструкторлық бюросы екі пушка – МЛ 15 және МЛ 20 жасады. Алғашқы жобаны ГАУ бастады, ал екіншісі жеке даму ретінде басталды, оған Ф. Ф. Петров жетекшілік етті. Екі пушка да М1910/34 пушкасының түтігі мен кері серпіліс жүйесін пайдаланды. МЛ 20 ескі пушкадан дөңгелектерді, серіппелі шассиді және табанды да мұралады. МЛ 15 1936 жылдың сәуір айында сынақтан өтті, түзетулерге жіберілді және 1937 жылдың наурыз айында қайтадан сынақтан өтті, бұл жолы сәтті аяқталды. МЛ 20 1936 жылдың желтоқсан айында және келесі жылы армиялық сынақтардан өтті. Кейбір кемшіліктер (көбінесе шассиде) жойылғаннан кейін МЛ 20 өндіріске ұсынылып, 1937 жылдың 22 қыркүйегінде 152 мм гаубица пушкасының 1937 жылғы үлгісі (МЛ 20) ретінде қабылданды. МЛ 20 түріне неге басымдық берілгені белгісіз. МЛ 15 жеңіл (жауынгерлік жағдайда шамамен 500 кг, қозғалыс жағдайда 600 кг азырақ) және жылдам (максималды жылдамдығы 45 км/сағ). Керісінше, МЛ 15 шассисі күрделірек болды (бірақ МЛ 20 шассисінің соңғы нұсқасына МЛ 15-тің кейбір ерекшеліктері енгізілді). Кейбір дереккөздер бұл таңдау экономикалық факторға байланысты жасалғанын мәлімдейді: МЛ 20 М1910/34-ке көбірек ұқсас болғандықтан, өндіріске енгізу үшін аз түзетулер қажет болды.

Өндіріс тарихы

Қару 1937–1946 жылдары өндірісте болды. 6884 дана қару өндірілді, ал шамамен 4000 ML 20S ұңғысы SU-152 және ISU-152 өзі жүретін артиллериялық қондырғыларында қолданылды. ML-20 ақырында 1956 жылы өндіріске енгізілген, бірдей баллистикалық сипаттамалары бар D-20 152 мм қаруымен алмастырылды. МL-20 өндірісі: Жыл 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 Жалпы өндірілген, дана 148 500 567 901 1342 1809 1002 275 325 15 6884

Соғыстың соңына қарай өндіріс қарқынының төмендеуіне екі себеп болды. Біріншіден, осы жылдары өндірілген ұңғылардың көп бөлігі ML 20S болды. Екіншіден, Кеңес әскері А-19 122 мм қаруын қолданған JS сериясы сияқты ауыр танктарды шығара бастағаннан кейін, зауытқа ML-20 орнына А-19 өндірісін арттыру бұйрығы берілді.

Қызыл әскер

ML-20 бастапқыда корпустық артиллерия үшін арналған еді. 122 мм-лік А-19 зеңбірегімен бірге ол «корпус дуплексі» деп аталатын құралды құрады. 1940–41 жылдары корпус артиллерия полктерінің үш түрі болды:
ML-20 екі батальоны және A-19 немесе 107 мм-лік зеңбіректердің бірінен (барлығы 24 ML-20). ML-20 екі батальоны және A-19 немесе 107 мм-лік екі зеңбірек (барлығы 24 ML-20). ML-20 үш батальонынан (барлығы 36 ML-20). «Барбаросса» операциясы басталғаннан кейін көп ұзамай корпустық артиллерия таратылды (мылтық корпусы да таратылған болатын). Кейін соғыс барысында ол қайта құрылды. Жаңа корпус артиллерия полктері 122 мм-лік зеңбіректермен немесе 152 мм-лік гаубицалармен қаруланбақ болды, бірақ кейбір естеліктерде ML-20 да қолданылғаны айтылады. 1943 жылдан бастап бұл зеңбірек армиялардың артиллерия полктерінде қолданылды. Мұндай полктерде 18 ML-20 болды. 1945 жылдың басында гвардиялық армияларда 36 ML-20 зеңбірегі бар артиллерия бригадалары болды. ML-20 артиллерия полктерінде (24 дана) және Бас қолбасшылықтың резервіндегі бригадаларда (36 дана) да қолданылды. Ол негізінен жаудың тірі күшіне, бекіністеріне және жақын тылдағы маңызды нысандарға бағытталған жанама оқ ату үшін пайдаланылды. OF-540 осколочно-фугасная снарядының ауыр сынықтары 20–30 мм қалыңдықтан броняны тесіп өте алатын, сондықтан бұл жарылыс жұқа бронялы техникаға және белгілі бір деңгейде ауыр бронялы техникаға қауіпті болды, себебі сынықтар шассиге, прицелге немесе басқа да элементтерге зақым келтіруі мүмкін; кейде жарылыс броня бұзылмаған жағдайда да техника ішінде зақымдауға әкеп соқтыратын. Зеңбірек тікелей тисе, орташа танктың мұнарасы жыртылып немесе ауыр танк болса, бұғатталып қалуы мүмкін. ML-20 алғаш рет Халхин-Гол шайқасында шектеулі мөлшерде қолданылды. Ол сондай-ақ Қысқы соғыста Маннергейм желісінің бекіністеріне қарсы шайқасқа қатысты. Бұл зеңбірек Екінші дүниежүзілік соғыс бойы қолданылып келді. Зеңбіректің сенімділігі мен техникалық қызмет көрсетудің қарапайымдығы сияқты керемет қасиеттері, соғыстан кейін де Кеңес Армиясында ұзақ уақыт бойы қолданылуына мүмкіндік берді.

The ML 20 was originally intended for corps artillery. Together with the 122 mm gun A 19 it formed a so called "corps duplex". In 1940–41 there were three types of corps artillery regiments:
With two battalions of ML 20 and one of either A 19 or 107 mm guns (a total of 24 ML 20s). With two battalions of ML 20 and two of either A 19 or 107 mm guns (a total of 24 ML 20s). With three battalions of ML 20 (a total of 36 ML 20s). Soon after the outbreak of Operation Barbarossa, the corps artillery was eliminated (as rifle corps themselves were eliminated). It was restored later in the war. The new corps artillery regiments were supposed to be armed with 122 mm guns or 152 mm howitzers, but some memoirs mention that the ML 20 was also used. From 1943 the gun was employed by artillery regiments of armies. Such regiments had 18 ML 20s. Guard armies from early 1945 had artillery brigades with 36 ML 20s. The ML 20 also used by artillery regiments (24 pieces) and brigades (36 pieces) of the Reserve of the Main Command. It was primarily used for indirect fire against enemy personnel, fortifications and key objects in the near rear. Heavy fragments of the OF 540 HE Fragmentation shell were capable of piercing armour up to 20–30 mm thick, making a barrage dangerous to thinly armored vehicles and to some extent to heavier armoured ones as the fragments could damage chassis, sights or other elements; sometimes a close explosion caused damage inside a vehicle even though the armour remained intact. Direct hit of a shell often resulted in tearing away a turret of a medium tank or jamming it in case of a heavy tank. The first combat use of the ML 20 was in the Battle of Khalkhin Gol, in limited numbers. It also saw combat in the Winter War against the Mannerheim Line fortifications. The gun continued to be used throughout the World War II. Excellent characteristics of the gun, including reliability and ease of maintenance, allowed it to remain in service with the Soviet Army for a long time after the war.

Басқа операторлар

Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауының алғашқы кезеңінде жүздеген ML-20 қаруы Вермахт әскеріне түсіп қалды. Немістер бұл қаруды 15,2 см KH.433/1(r) деп қабылдады. 1943 жылдың ақпанынан бастап немістер осы қаруға оқ-дәрі өндірді. Фин армиясы 1941–1944 жылдары 37 дананы жаулап алды және Германиядан тағы 27 дана алды. Бұл қарулар 152 H 37 деп қабылданып, кейбір түтікшелері А-19 шассилерімен біріктіріліп 152 H 37 31 құрастырылды. Қару жалпы түрде ұнағанымен, фин армиясында мұндай ауыр қаруды тасымалдауға жеткілікті күшті тартқыштар болмады. Сондықтан, кейбір қарулар жағалау артиллериясына берілді. Екі данасы қайтадан Қызыл Армияға түсті. Бұл қарулардың бір бөлігі 1988 жылы модернизацияланды және 2007 жылға дейін 152 H 88 37 белгісімен резервте сақталды. Соғыстан кейін ML-20 кеңінен Варшава шартының одақтастарына, сондай-ақ Азия мен Африканың көптеген мемлекеттеріне экспортталды (кейбір мемлекеттерде бұл қару әлі де қолданыста). Мысыр және Сирия бұл қаруды қабылдап, араб-израиль қақтығысында қолданды. 2002 жылы көрсетілген деректі фильмде Ауғанстанның Солтүстік Альянсы күштерінің Талибан содырларына қарсы ML-20 қолданғаны көрсетілді; бұл қарулар бастапқыда Наджибулла режиміне жеткізілген болуы мүмкін.

Өздігінен жүретін қондырғылар

SU 152 – KV-1 ауыр танк шассиін пайдаланып, 1943 жылдың ақпаннан желтоқсанға дейін өндірілді, 670 дана салынды. ISU 152 – IS-2 1943 және 1944 жылғы үлгілерінің ауыр танк шассиін пайдаланып, 1943 жылдың қарашасынан 1946 жылға дейін өндірісте болды, 3242 дана жасалды. Объект 704 (ISU 152 1945 жылғы үлгісі) – IS-3 ауыр танк шассиінің бөлшектерін пайдаланған бір ғана прототип.

Қорытынды

ML 20 – екінші дүниежүзілік соғыстың ең табысты кеңес артиллериясының бірі болды. Оның сипаттамалары оны классикалық қысқа қашықтықтағы гаубицалар мен арнайы ұзақ қашықтықтағы зеңбіректер арасында орналастырды. Бұрынғыларымен салыстырғанда, ML 20-нің қашықтығы жақсырақ болды (мысалы, неміс 15 см sFH 18 зеңбірегінің қашықтығы 13,3 км құрады), бұл оған жаудың артиллериялық позицияларын оққа тостыруға мүмкіндік берді, ал өзі жаудың отынан зардап шекпеді. Соңғыларына қарағанда, оның артықшылығы салмағы мен құнында, демек, жылдамдығы мен өндіріс деңгейінде болды. Мысалы, 24,7 км қашықтыққа оқ атуға қабілетті неміс 15 см K 39 зеңбірегі 12,2 тонна салмақта болды және одан тек 61 дана ғана жасалды; ал 17 см K 18 (23,4 т, 29,6 км) – 338 дана, жеңіл 10,5 см sK 18 (5,6 т, 19,1 км) – көбірек таралған (2 135 дана), бірақ оның 15 кг оқ-дәрісі ML 20-нің 44 кг оқ-дәрісінен әлдеқайда әлсіз болды. Германия ML 20-ға балама зеңбірек жасауға тырысқандары сәтсіз аяқталды. 15 см sFH 40 конструкциялық кемшіліктерге байланысты ешқашан өндірілмеді, ал 15 см sFH 42 жеткіліксіз қашықтыққа ие болды және одан тек 46 дана ғана жасалды. 1943 және 1944 жылдары Вермахт 18 км қашықтыққа оқ атуға қабілетті 15 см гаубица қажет екенін жариялады, бірақ олардың ешқайсысы өндіріске енбеді. Басқа да ұқсас сипаттамалары бар зеңбіректердің ішінде француздық 155 мм-лік 1917 және 1918 жылғы үлгілері бар еді, бірақ олардың салмағы шамамен 3,5 тоннаға ауыр болды (АҚШ-тың 155 мм-лік Long Tom зеңбірегі сияқты). Чехословакияның K4 гаубицасы (немістер 15 см sFH 37(t) ретінде қолданды) шамамен 2 тонна жеңіл болды, бірақ қашықтығы 2 км-ден астам қысқа болды және одан тек 178 дана ғана жасалды. Италиялық Cannone da 149/40 modello 35 зеңбірегінің қашықтығы 23,7 км құрады, бірақ салмағы 11 тонна болды және одан 100-ден аз дана жасалды. Британдық BL 5,5 дюймдік (140 мм) орташа зеңбірек, мүмкін, ең жақын сипаттамаларға ие болды: салмағы алты тоннадан сәл артық және оқ-дәрісімен бірге қашықтығы... ML 20-ның негізгі кемшіліктері – оның салмағы мен шектеулі жылдамдығы болды. ML 15 жобасының тәжірибесі көрсеткендей, зеңбіректі біршама жеңілдетуге және оны жоғары жылдамдықта тасымалдауға қолайлы етуге болады. Мұрын тежегішті пайдалануды шағын кемшілік деп қарастыруға болады: ол кері соққыны жұмсартады және осылайша жеңіл шассилерді пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ мұрын тежегіш зеңбірек трубасынан шығатын газдардың бір бөлігін жерге қайта бағыттайды, бұл шаңды көтеріп, зеңбірек орнын ашуы мүмкін. Бірақ ML 20 жасалып жатқан кезде, мұрын тежегіштер осы кластағы артиллериялық құралдардың қалыпты элементі болып есептелді.

The ML 20 was one of the most successful Soviet artillery pieces of World War II. Its characteristics positioned it between classical short range howitzers and special long range guns. Compared to the former, the ML 20 has better range (e. g. the German 15 cm sFH 18 had range of 13.3 km), which often allowed it to shell positions of enemy artillery while remaining immune to enemy fire. Its advantage over the latter was in weight and cost, and therefore in mobility and production rate. For example, the German 15 cm K 39 with range of 24.7 km weighed 12.2 tons and only 61 pieces were built; of the excellent 17 cm K 18 (23.4 t, 29.6 km) 338 pieces were manufactured; lighter 10.5 cm sK 18 (5.6 t, 19.1 km) was more common (2,135 pieces) but its 15 kg shell was much less powerful than a 44 kg shell of ML 20. German attempts to produce an analogue to the ML 20 were unsuccessful. The 15 cm sFH 40 was never produced due to construction defects; the 15 cm sFH 42 had insufficient range and only 46 pieces were built. In 1943 and 1944 Wehrmacht announced requirements for a 15 cm howitzer with a range of 18 km, but none reached production. Of other guns with more or less similar characteristics, there were French 155 mm guns model 1917 and 1918 with longer range, but some 3.5 tons heavier (as was the US 155 mm Long Tom). The Czechoslovakian howitzer K4 (used by Germans as 15 cm sFH 37(t)) was about 2 tons lighter, but with range more than 2 km shorter and only 178 pieces were built. The Italian Cannone da 149/40 modello 35 had a range of 23.7 km but had a weight of 11 tons and less than 100 pieces were built. The British BL 5.5 inch (140 mm) Medium Gun probably had the closest characteristics; weight slightly over six tons and range of with an shell. The main shortcomings of the ML 20 were its weight and limited mobility. As the experience of the ML 15 project suggests, the gun could be made somewhat lighter and more suitable for high speed transportation. The use of a muzzle brake can be seen as a minor flaw: while softening the recoil and thus allowing the use of a lighter carriage, a muzzle brake has the disadvantage of redirecting some of the gases that escape the barrel toward the ground, where they can raise dust, potentially revealing the gun position. But when the ML 20 was developed, muzzle brakes were already a common design element in artillery pieces of that class.