Кіріспе

Құс түрі

Қара мойынды ориол (Oriolus chinensis) – Азияның көптеген аймақтарында кездесетін ориолдар тұқымдасына жататын қос қанатты құс. Бұл түрдің кең таралған ареалында бірнеше ерекше популяциялары бар, және бұрын жұқа мүңкілі ориол (Oriolus tenuirostris) оның бір түрі деп есептелген. Үнді алтын ориолында көз жолағы қысқа және тар болса, қара мойынды ориолда ол мойынның арт жағында кеңейіп, бірігеді. Еркек және ұрғашы құстар өте ұқсас, бірақ ұрғашының қанат асты жасыл түсті. Мұнық қызыл түсті және алтын ориолға қарағанда қалың.

Таксономия және жүйелеу

1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон өзінің «Орнитология» еңбегінде қара мойынды ориолдың сипаттамасын енгізді, бұл сипаттама қазіргі Оңтүстік Вьетнам аумағындағы бұрынғы француз колониясы Кочинкинадан жиналған деп қате есептелген бір мысалға негізделген. Ол француз тілінде Le loriot de la Cochinchine және латын тілінде Oriolus Cochinsinensis деген атауларды пайдаланды. Бриссон латынша атауларды ұсынғанмен, олар есімдеудің биномдық жүйесіне сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы швед ғалымы Карл Линней өзінің «Жаратылыс жүйесі» («Systema Naturae») еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. Кейіннен, осы түрдің бастапқы орны Филиппиннің Манила қаласына түзетілді. Бұл ориолдар тобының эволюциялық тарихы күрделі және олардың ішінде жасырын түрлер болуы мүмкін. Түршелер өте жақын туыс, ал бұл топ еуразиялық ориол мен үнді алтын ориолы да кіретін клада құрайды.

Сипаттама

Қара мойынды ориол орташа мөлшерде, жалпы алтын түсті, күшті қызғылт түсті мүсілі және кең қара маскасы мен мойны бар. Ересектеген аталықтың ортаңғы құйрық қауырсындары сарымен ұшталған, ал бүйірліктері кеңірек сары. Аналығының мантиясы көбірек жасыл немесе зәйтүн түсті. Жасы келген құстың асты сызылған. Балапанының түсі бозғылт жасыл, қоңыр жолақтарымен. Басы мен мойны сарғыш, құйрық асты сары. Түршіктер ретінде бөлінген популяцияларда бірнеше өзгерістер бар. Андаман аралдарындағы O. c. andamanensis түршесінің қанаттары толығымен қара, ал Никобар аралдарындағы O. c. macrourus түршесінің мойны өте кең, сондықтан басының жоғарғы бөлігі ғана сары. Қанаттары толығымен қара, ал үстіңгі қауырсын жамылғысы сары. Андаман және Никобар түршелерінің үндері айқын түрде ерекшеленеді, соңғысының үні көбірек өзгертілген. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы популяциялардағы географиялық тенденциялардың бірі - маңдайдың сары түсінің азаюы және солтүстіктен оңтүстікке қарай сары түстің жарықтанбауының төмендеуі. Оңтүстік популяциядағы аналықтарының арқасы мен құйрығы көбірек жасыл, ал солтүстік популяциядағыдай екіншілік қауырсындарының ұштарында сары дақтар жоқ. Әдеттегі шақыруы - мұрындық «ор» немесе «и» дыбысы, ал әні (diffusus) - флейтаға ұқсайды. Олар құлақтан төмен түсетін ұшуға ие.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Диффузды тұқымдас Шығыс Сібірде, Уссури жерінде, Солтүстік-Шығыс Қытайда, Кореяда, Жапонияда және Солтүстік Вьетнамда көбейеді. Қыс айларында Үндістанның көп бөлігінде, әсіресе солтүстік-шығыс аймақтарында және құрлықта кеңінен таралған, сондай-ақ Бангладеште де кездеседі. Диффузды тұқымдас Оңтүстік Үндістанның көптеген аймақтарында сирек қонақ, ал Шри-Ланкаға өте сирек ұшып келеді және көбінесе Батыс Гатттарда байқалады. Қазіргі уақытта Сингапурда ориольдер жеткілікті түрде көп. Қара мойынды ориоль орман, бақша және плантацияларда кездеседі. Ол ағаш басындағы жидектермен және жәндіктермен қоректенеді.

Мінез-құлық және экология

Қара мойынды ориольдер Trema orientalis, Ficus және басқа да жидектермен, сондай-ақ жәндіктермен қоректенетіні анықталды. Олардың Фикус түрлерінің Кракатау аралына таралуына көмектескен болуы мүмкін, және ол жерде алғашқы пионер түрлерінің бірі болды. Үндістанда Salmalia және Erythrina сияқты ірі гүлдерден нектар ішетіні байқалған. Олардың көбейтілу маусымы сәуір-маусым аралығында (Никобар аралдарында қаңтар-наурыз) болады, ал ұясы ағаштың шатырындағы терең ойыста орналасады. Ұялар көбінесе қара дронгоның ұясының жанында салынады. Аналық құс екі-үш ұя салады, содан кейін жұмыртқа салу үшін біреуін таңдайды. Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген аймақтарында оларды аулап, құс саудасына сатады.