Кіріспе

1885 жылы Бомбей қаласында елдің түкпір-түкпірінен келген 72 өкіл жиналғанда Үндістан Ұлттық Конгресі құрылды. Көрнекті делегаттардың ішінде Дадабхай Наороджи, Сурендранатх Банерджи, Бадруддин Тьябжи, Ферозешах Мехта, В.С. Банерджи, С. Рамасвами Мудалиар, С. Субрамания Айер және Ромеш Чундер Датт есімдері болды. Ағылшын Алан Октавиан Хьюм, бұрынғы британдық мемлекеттік қызметкер, Үндістан Ұлттық Конгресінің негізін қалаушылардың бірі еді.

Құрылуы және алғашқы күндер (1885-1905)

Британдық-индиялық азаматтық қызметтегі (БИЖ) зейнеткер офицері Алан Октавиан Хьюм білімді үндістер арасында азаматтық және саяси диалог үшін платформа құру мақсатында Үнді ұлттық конгресін құрды. 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін Үндістанды басқару құқығы Шығыс Индия компаниясынан Британ империясына ауыстырылды. Британдық Радж, немесе жай ғана Радж деп аталатын Британ үстемдігіндегі Үндістан, ағылшын тілінде білім алған үндістердің көмегімен Үндістанды басқаруын қолдауға және ақтауға тырысты. Бұл үндістер ағылшын мәдениетімен және саяси ой-пікірлерімен жақсы таныс және оларға жақын болды. Қызығы, Конгрестің өсуіне және сақталуына, әсіресе 19 ғасырдағы британдық үстемдік дәуірінде, британдық биліктің қолдауы және ағылшын тілінде білім алған үндістер мен англо-үндістердің өсуі себеп болды. Хьюм ұйым құруға кірісті. Ол бастапқыда Калькутта университетінің таңдаулы түлектерімен байланыс жасады. 1883 жылғы хатында ол былай деп жазды: «Әрбір ұлт өзіне лайықты үкіметке ие болады. Егер сіздер, елдің ең білімді, таңдалған азаматтары, жеке құлшыныс пен өзімшілдіктен бас тартып, өзіңізге және еліңізге көбірек еркіндік, әділ басқару, өз істеріңізге қатысу үшін күреспесеңіздер, онда біз, сіздің достарыңыз, жаңылысқанбыз, ал қарсыластарымыз дұрыс. Лорд Рипонның сіздерге арналған асыл тілектері бекер болып шығады, сондай-ақ, қазіргі уақытта прогресске үміт жоқ, және Үндістан қазіргідей үкіметке ие болуға лайық емес». 1885 жылдың мамырында Хьюм вице-корольдің келісімін алып, үкіметке байланысты және үнді қоғамдық пікірін білдіру платформасы ретінде әрекет ететін «Үнді ұлттық одағын» құрды. 12 қазанда Хьюм және білімді үндістер тобы «Ұлыбритания мен Ирландияның сайлаушыларына Үндістан халқының үндеуі» атты құжатты жариялады. Бұл құжатта 1885 жылғы Ұлыбритания парламенті сайлауында Ауғанстандағы британдық әскери науқандарына қаржы жинау үшін Үндістанға салық салуға қарсы және Үндістандағы заңнамалық реформаларды қолдаушы кандидаттарға дауыс беруге шақырылды. Алайда, бұл үндеу сәтсіз аяқталды және көптеген үндістер оны «жағымсыз жағдай, бірақ олар өз күресін жеке жүргізуі керек екенін түсінуге жеткізді» деп қабылдады. 1885 жылдың 28 желтоқсанында Үнді ұлттық конгресі Бомбей қаласындағы Гокулдас Тежпал Санскрит колледжінде 72 делегаттың қатысуымен құрылды. Хьюм Бас хатшы болып тағайындалды, ал Калькуттадан келген Вомеш Чундер Боннерджи президент болып сайланды.

Мұсылманның жауабы

Көптеген мұсылман қауымдарының басшылары, мысалы, танымал педагог Сайед Ахмед Хан, Конгресске теріс қарады, себебі оның мүшелерінің көп бөлігі индустардан тұрды. Индуизм қауымы мен діни басшылары да Конгрессті еуропалық мәдени шабуылды қолдайтын күш деп санап, қарсы болды. Үндістан халқының көпшілігі оның құрылғаны туралы білмеді немесе қызығушылық танытпады, өйткені Конгресс кедейлік, денсаулық сақтаудың нашарлығы, әлеуметтік құлдырау және британ үкіметінің халықтың мүдделерін елемеуі сияқты мәселелерді шешуге тырыспады. Конгресс сияқты ұйымдар элиталық, білімді және бай адамдардың институты ретінде қабылданатын. Бал Гангадар Тилак – свараджды ұлттың тағдыры деп қабылдаған алғашқы үнді ұлтшылдарының бірі. Тилак Үндістандағы британдық отаршылдық білім беру жүйесіне қарсы болды, ол Үндістанның мәдениетін, тарихын және құндылықтарын жоққа шығарып, қорлап, үнді мәдениетін кемсірткенін ойлады. Ол ұлтшылдардың сөз бостандығына шектеу қойылғанына және қарапайым үндістердің өз елінің ісіне қатысу мүмкіндігінің болмауына наразы болды. Осы себептерге байланысты ол свараджды жалғыз және табиғи шешім деп санады: барлық британдық нәрселерден бас тарту, бұл үнді экономикасын экономикалық қанаудан қорғайды және біртіндеп Үндістанның тәуелсіздігіне жеткізеді. Оны Бипин Чандра Пал, Лала Ладжпат Рай, Ауробиндо Гош, В.О. Чидамбарам Пиллай сияқты жаңадан көзге түсіп келе жатқан қоғам қайраткерлері қолдады. Олардың ықпалымен Үндістанның төрт ірі аймағы – Мадрас, Бомбей, Бенгал және Пенджаб, халықтың талаптарын қалыптастырып, үнді ұлтшылдығын күшейтті. Гопал Кришна Гокхале, Ферозеша Мехта және Дадабхай Наорожи бастаған умеренделер келіссөздер мен саяси диалог жүргізуді қатыстырды. Гокхале Тилакты зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздікке шақыратыны үшін сынады. 1906 жылғы съезде халық мүшелері болмағандықтан Тилак пен оның жақтастары партиядан кетуге мәжбүр болды. Тилақтың тұтқындалуымен үнділік қарсылықтың барлық үміті күйреп қалды. Конгресс халықтың сенімін жоғалтты. 1906 жылы мұсылмандар «Бүкіл Үндістан мұсылман лигасы» құрды, Конгрессті үнді мұсылмандары үшін жарамсыз деп есептеді. 1916 жылы Бал Гангадар Тилак пен Мұхаммед Әли Джиннаның күш-жігерінің нәтижесінде Конгресс Лакхнау сессиясында қайта бірікті. Тилак өз көзқарасын жұмсартты және енді британдықтармен саяси диалог жүргізуге дайын болды. Ол, жас Мұхаммед Әли Джинна мен Энни Бесантпен бірге, үнділіктердің өз елдерінің ісіне қатысуын қамтамасыз ету мақсатында «Үй билігі қозғалысын» бастады – бұл свараджға дейінгі қадам болды. Империя шеңберінде доминион мәртебесіне қол жеткізу үшін «Бүкіл Үндістандық үй билігі лигасы» құрылды.

Шампар мен Кеда

Мохандас Карамчанд Ганди, кейін Махатма Ганди деп кеңінен танылды, Чампаран мен Кхедада британдықтарды жеңіп, Үндістанға азаттық күресіндегі алғашқы жеңісін сыйлады. Үндістан Ұлттық Конгресі осы қозғалысты қолдады; үндістер осы ұйымның тиімділігіне сенім артты, британдықтарды осы ұйым арқылы жеңуге болатынын түсінді, және бүкіл елден миллиондаған жас Конгресс қатарына қосылды.

Жан үшін шайқас

Саяси көшбасшылардың толық бір тобы Гандимен келіспеді. Бипин Чандра Пал, Мұхаммед Әли Джинна, Энни Бесант, Бал Гангадар Тилак барлығы азаматтық мойынсұнбау идеясын сынады. Бірақ Гандиді халық және үнді ұлтшылдарының жаңа буыны қолдады. 1918, 1919 және 1920 жылдары өткен бірнеше мәжілістерде ескі және жаңа буын арасындағы белгілі және маңызды пікірталастар болды. Ганди және оның жас жақтастары Конгресс мүшелерін британдық үкімге тікелей қарсы күресуге құлшыныс пен энергиямен шақырып, жігерлендірді. Мохандас К. Гандидің Үндістан Ұлттық Конгресінің президенті болып сайлануымен партияның болашағы үшін болған күрес жеңіліске ұшырады және Үндістанның тағдырына жаңа жол салынды. Мотилал Неру, Лала Ладжпат Раи және басқа да белгілі тұлғалар Гандиді қолдады, себебі Тилак пен Гокхале сияқты халықты жетекке ала алатындарына көздері жетпеді. Осылайша, енді елге жол көрсету толығымен Гандидің Конгресіне байланысты болды.

Махатма Ганди дәуірі

Ганди 1919 жылдан 1948 жылға дейін Үндістанның тәуелсіздік күресіне жетекшілік етті. Сондықтан бұл кезең Үндістан тарихында Ганди дәуірі деп белгілі. Осы кезеңде Махатма Ганди Үндістан Ұлттық Конгресіне басымдық етіп, ол Конгресс Үндістанның тәуелсіздік күресінің алдында тұрды. Ганди 1915 жылы Үндістан Ұлттық Конгресіне қосылып, 1923 жылы одан шықты.

Билікке көтерілу (1937-1942)

1935 жылғы Үндістан Үкіметі туралы заңға сәйкес, Конгресс алғаш рет 1937 жылғы провинциялық сайлауларда саяси билікті сезінді. Ол өте табысты өнер көрсетіп, сайлау өткізілген он бір провинцияның сегізінде билікке келді. Оның ішкі ұйымы саяси көзқарастар мен идеологиялардың алуан түрлілігінің арқасында дамыды. Назар толық тәуелсіздікке ғана берілгендіктен, елдің болашақ басқаруы туралы қызығушылық пен теориялық ойларға да ауысты. Алайда, вице-король Лорд Линлитгоу халық сайлаған өкілдермен ақылдаспай-ақ, Үндістанды Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы деп жариялағанда, Конгресс министрліктері отставкаға шықты. Субхас Чандра Бостың радикалдық жақтастары, социализм мен белсенді революцияға сенушілер, Бостың 1938 жылы Конгресс төрағасы болып сайлануымен партиялық сатыда көтерілді.

Дәстүршілдер

Бір көзқарас бойынша, дәстүрлі көзқарас, саяси мағынада емес, Сардар Валлабхай Пател, Раджендра Прасад, Ц. Раджагопалачари, Прушоттам Дас Тандон, Хан Абдул Гаффар Хан және Маулана Азад сияқты конгресс мүшелерінде көрініс берді, олар Гандидің серіктестері мен ізбасарлары болды. Олардың үкіметке қарсы күрестерге жетекшілік ету арқылы қол жеткізген ұйымдық күші даусыз болды және 1939 жылғы сайлауда жеңіске жеткеніне қарамастан, Бос ұлттық лидерлер арасындағы сенімсіздік салдарынан Конгресс төрағалығынан бас тартты. Бірақ бір жыл бұрын, 1938 жылғы сайлауда Бос Гандидің қолдауымен сайланды. 1939 жылы Бостың екінші мерзімге сайлануы туралы пікір таласы туды. Ганди Бостан гөрі Жавахарлал Неруді артық көретін, ол бұрын екінші мерзімге сайланған болатын. Бостың өзінің айырмашылықтары зорлықсыздыққа қарағанда революциялық әдістерге берілуіне қатысты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік-Шығыс Азияда Ұлттық Армиясын құрғанда, ол Гандидің есімін атады және оны Ұлттың Әкесі деп жариялады. Тек Үндістанның, Азияның немесе Маулана Азад пен Хан Абдул Гаффар Хан жағдайында Ислам цивилизациясының ежелгі мұрасына ғана сүйенгендерін айту дұрыс емес. Олар, Закир Хусайн және Э.В. Арянаякам сияқты педагогтармен бірге, білім берудің оқушыларға өз қолдарымен нәрселер жасауға және өзін-өзі қамтамасыз ететін дағдыларды үйренуге мүмкіндік беру керек деп сенді. Бұл әдіс Египеттің кейбір аймақтарында да қолданылды. (Реджинальд Рейнольдстің "Африкалықтардан сақ болыңыз" еңбегін қараңыз). Закир Хусайн кейбір еуропалық педагогтардан шабыттанды және Гандидің қолдауымен бұл тәсілді Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы енгізген Негізгі Білім беру әдісімен үйлестіре алды. Олар болашақ мемлекет үшін білім беру жүйесінің, экономиканың және әлеуметтік әділеттің моделі жергілікті талаптарға сәйкес болуы керек деп ойлады. Көпшілігі Батыс әсерінің артықшылықтарына және социализмнің әлеуметтік-экономикалық теңдігіне ашық болғанымен, ешқандай модельмен шектелуге қарсы болды.

Соңғы шайқастар

Конгресс аясындағы соңғы маңызды эпизодтар тәуелсіздікке қадам жасайтын соңғы кезең мен елдің дін негізінде бөлінуіне байланысты болды.

Үндістаннан кету

Тамил Надудан шыққан көрнекті лидер Чакраварти Раджагопалачари британдық соғысқа қолдау көрсетуді белсенді түрде жақтау үшін Конгресс партиясынан кетті. Бұл 1942 жылы басталды.

Үндістан Ұлттық Армиясының сынақтары

1946 жылы АХА соттары кезінде Конгресс АХА қорғаныс комитетінің құрылуына көмектесті, ол Азад Хинд үкіметінің әскерлерінің ісін күшпен қорғады. Комитет АХА-ның қорғаныс командасы құрылғанын жариялады және сол кездегі белгілі заңгерлерді, оның ішінде Бхулабхай Десай, Асаф Али және Джавахарлал Неруді қамтыды. 1942 жылдың 8 тамызында «Үндістанды тастап кету» заңы қабылданды.

Үндістанның әскери флоты көтерілісі

Кейбір Конгресс мүшелері бастапқыда Үндістан Корольдік теңіз күштерінің бүлігін басқарган теңізшілерді қолдаған. Бірақ бүлік сәтсіз аяқталғандықтан, шешуші сәтте олар қолдауын кері тартып алды.

Үндістанның бөлінуі

Конгресс ішінде Хан Абдул Ғаффар Хан, Сайфуддин Китчлев, доктор Хан Сахиб және Пакистанның құрамына енбекке тиіс провинциялардан шыққан конгресс мүшелері Бөлінуге қарсылық танытты. Үндістандық ислам ғалымы Маулана Азад қағида бойынша бөлінуге қарсы болды, бірақ ұлттық жетекшілікке кедергі келтіргісі келмеді; үнді тарапында қалуды ұсынды.

Конституция

Конгресс пен Конституция талқылауларында Конгресс ұстанымы кіріктірушілік пен либерализммен сипатталды. Үкімет Раджға адал және либералды болған бірнеше белгілі үндістерді маңызды лауазымдарға тағайындады және Үндістанды басқаруға және ұлтшылдық қозғалыстарды басуға Раджға көмектескен үнді мемлекеттік қызметкерлеріне ешқандай жаза шараларын қолданбады. Конгресс басымдығымен құрылған Ассамблея Конституция жобасын дайындау комитетінің төрағасы ретінде Конгресске қатысты сыншы болған Б.Р. Амбедкарды бекітті. Хинду Махасабхасының жетекшісі Сыма Прасад Мукерджи өнеркәсіп министрі болды. Конгресс өзінің негізгі уәделерін орындап, каста, дін немесе жыныс бойынша кемсітушілік пен теңсіздікті қылмыстық жазалайтын Конституцияны қабылдады. Бастауыш білім алу құқығы болып бекітілді, ал Конгресс үкіметтері заминдар жүйесін жойды, ең төменгі жалақы мөлшерін белгіледі және ереуілге шығуға және кәсіби одақтар құруға рұқсат берді.

Басшылықтың өзгеруі

1947 жылы Конгресс президентігі Живатрам Крипаланиға өтті, ол Гандидің ардагері және Нехру мен Пателдің одақтасы болды. Үндістанның екі жетекшісі бейтараптық танытып, 1947, 1948 және 1949 жылдарғы президенттік сайыстардың сайланған жеңімпазын толық қолдады. Дегенмен, 1950 жылғы сайыста Нехру мен оның социалистік қанаты арасында тартыс басталып, Патель мен Конгресс дәстүршілдері арасында дау туды. Нехру индустар мен мұсылмандар қарым-қатынасына қатысты «проблемалық» көзқарастары бар индустарды жаңғыртушы деп санайтын Перушоттам Дас Тандонның кандидатурасына қарсы күшті лобби жасады. Нехру Тандонға қарсы Крипаланиді ашық қолдады, бірақ бұл мәселеде Пателге құрмет көрсетпеді. Пателдің үндемейтін қолдауымен (әсіресе Пателдің туған штаты Гуджаратта, Пателдің еңбегінің арқасында Крипалани бір дауыс та алмады) Тандон шарапатты жарысқа қатысты, ал Нехру отставкаға кететінін мәлімдеді. Пателдің көндіруімен Нехру отставкаға кетпеді. Алайда, 1950 жылы Пателдің қайтысымен тепе-теңдік Нехрудің пайдасына өзгерді. Крипалани, С. Раджагопалачари және Тандон шеттетілді, ал Конгресс партиясының сайлаудағы сәттілігі енді тек Нехрудың басшылығы мен танымалдығына байланысты болды. 1952 жылғы сайлаудағы үлкен жеңісімен Конгресс Үндістанның басты саяси партиясына айналды.

Нехру мен Шастри дәуірі (1952-1966 жж.)

1951 жылдан 1964 жылы қайтыс болғанға дейін Джавахарлал Неру партияның басты басшысы болды. Конгресс 1951–52, 1957 және 1962 жылдардағы жалпы сайлауларда үлкен жеңіске жетіп билікке келді. Нехру өкілеттігі кезінде импортты алмастыру индустрияландыру саясатын жүзеге асырды және мемлекеттік сектор мен жеке сектордің қатар өмір суретін аралас экономиканы жақтады. Оның пікірінше, негізгі және ауыр өнеркәсіптерді құру – Үндістан экономикасының дамуы мен жаңғыруының алғы шарты болды. Салқын соғыс кезінде бейтараптық саясаты Нехруға Шығыс және Батыс блогынан Үндістанның өнеркәсіптік базасын құруға қажетті қаржылық және техникалық қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. Ол билікте болған кезеңде Нехруға төрт рет қастандық жасалды. Өміріне жасалған алғашқы қастан 1947 жылы Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясына сапар барысында болды. Екіншісі – 1955 жылы Махараштрада пышақ ұстаған қаңғыбас тартқыштан келді. Үшіншісі 1956 жылы Бомбей қаласында орын алды. Төртіншісі – 1961 жылы Махараштрадағы теміржолға бомба қоюға жасалған сәтсіз әрекет болды. Осыған дейін ол тоғыз жыл Мадрас штатының бас министрі болған. Камарадж сондай-ақ Конгресс ішіндегі оңшыл көшбасшылар тобы – «синдикаттың» мүшесі болды. 1963 жылы 1962 жылғы Үнді-қытай соғысындағы жеңілістен кейін Конгресс танымалдылығын жоғалтты. Партияны қайта жандандыру мақсатында Камарадж Нехруға Камарадж жоспарын ұсынды, ол алты Конгресс бас министрін (оның ішінде өзі де) және алты аға министрді партиялық жұмысқа көшу үшін отставкаға кетуге шақырды. 1964 жылы Нехру аорталық диссекциядан қайтыс болды, бұл партияның болашағы туралы көптеген сұрақтар тудырды. Нехрудың қайтысынан кейін Гүлзарилал Нанда 1964 жылдың 27 мамырында Конгресс партиясының жаңа парламенттік көшбасшысы сайланатынша премьер-министр болып тағайындалды. Нехрудан кейін кім жетекші болады деген мәселеде Мораржи Десай мен Лал Бахадур Шастридің арасында күрес болды. Ақырында Шастри келесі парламенттік көшбасшы, демек премьер-министр болып сайланды. Камарадж Лал Бахадур Шастринің Мораржи Десайдан жеңіске жетуіне көмектескендігі үшін «патша жасаушы» деп есептелді. Премьер-министр ретінде Шастри Нехрудің Министрлер кеңесінің көп бөлігін сақтап қалды; Т. Т. Кришнамахари Үндістанның қаржы министрі, ал Яшвантрао Чаван қорғаныс министрі болып қалды. Шастри Сваран Сингхті сыртқы істер министрінің орнына тағайындады. Шастри Жавахарлал Нерудің қызы және партияның бұрынғы президенті Индира Гандиді Ақпарат және хабар тарату министрі етіп тағайындады. Гүлзарилал Нанда Ішкі істер министрі қызметін жалғастырды. Премьер-министр ретінде Шастри Нехрудің бейтараптық саясатын жалғастырды, бірақ Кеңес Одағымен жақын қарым-қатынас орнатты. 1962 жылғы Қытай-Үнді соғысынан кейін және Қытай мен Пәкістан арасындағы әскери байланыстардың құрылуынан кейін Шастридің үкіметі Үндістанның қарулы күштерінің қорғаныс бюджетін кеңейтті. Ол сонымен қатар сүт өндірісі мен жеткізуді арттыру мақсатында Ұлттық сүт дамыту кеңесін құрды – «Ақ революцияны» іске қосты. 1965 жылы Мадраста индуистерге қарсы қозғалыс Шастринің кезінде болды. 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысында жеңіске жеткеннен кейін Шастри ұлттық батыр атанды. Оның «Жай жаван, жәй кисан» («Жай солдат, хай шаруа») деген ұраны соғыс кезінде кеңінен танымал болды. 1966 жылдың 11 қаңтарында, Ташкент декларациясына қол қойғаннан кейін бір күн өткен соң, Шастри Ташкентте жүрек талмасынан қайтыс болды, бірақ оның өліміне байланысты мән-жайлар әлі де құпия болып табылады. Шастридің қайтысынан кейін Конгресс Мораржи Десайдан гөрі Индира Гандини партия басшысы етіп сайлады. Бұл нәтижеге қол жеткізуде К. Камараджтың да үлесі зор болды. Партияның болашағына қатысты Конгресс басшылығы арасындағы келіспеушіліктер Орисса Жана Конгресі, Бангла Конгресі, Уткал Конгресі және Бхаратия Кранти Дал сияқты бірнеше жаңа партиялардың құрылуына әкелді.

Индира дәуірі (1966-1984)

1967 жылы Үндістанның 1967 жылғы жалпы сайлауындағы нашар көрсеткіштен кейін Индира Ганди саяси сол қанатқа қарай бет бұрды. 1969 жылдың ортасында ол партияның жетекші тұлғаларымен бірнеше мәселе бойынша дауласты. Атап айтқанда, Үндістан президенті лауазымына ресми кандидат Нилам Санжива Редди емес, тәуелсіз кандидат В.В. Гириді қолдауы және Гандидің Үндістандағы 14 ірі банкты күрт ұлттандыруы. Кейін сол жылы Конгресс партиясының президенті С. Нижалингаппа оны тәртіпсіздік үшін партиядан шығарды. Оған жауап ретінде Ганди INC-нің өз фракциясын құрды, ол Конгресс (R) деп те белгілі болды. Алғашқы партия кейін Үндістан Ұлттық Конгресі (O) деп аталды. Оның негізгі басшылары – Камрадж, Морарджи Десай, Нижалингаппа және С.К. Патил, олар консервативті бағытты ұстанып тұрды. Бөлініс Самиукт Видхаяк Далдың біріккен оппозициясы Үндістанның солтүстік аймағындағы бірнеше штаттарды бақылауға алған кезде орын алды. Индира Ганди партияға халықтың қолдауын ұйымдастыру үшін популистік саясатты қолдануды көздеді. Жалпы Үндістан Конгресі Комитетінде 705 мүшесінің 446-сы Индираның жағына өтті. Бұл үндістер арасында Индираның Конгресі – нағыз Конгресс (INC R) деген сенімді күшейтті. «Ескі Конгресс» партия символын – жұмсақ тіркелген екі бұқаны сақтап қалды, ал Индираның жаңа фракциясына Сайлау комиссиясы партияның сайлау символы ретінде сиыр мен баласын берді. 1971 жылы өткен парламенттік сайлауда Ганди басқарған Конгресс (R) кедейлікті жою (Гариби Хатао) сияқты прогрессивті саясат негізінде үлкен жеңіске жетті. 1971 жылғы сайлаулардан бұрын Конгресс (R) саясатында княздық штаттардың бұрынғы билеушілеріне берілетін жеке қоржынды жою және 1969 жылы Үндістанның 14 ірі банкін ұлттандыру ұсыныстары болды. 1969 жылы Индира Ганди үкіметі жеке қоржынды жоюға және атақтарды ресми тануға тырысқанда сәтсіз аяқталды. Осы мақсатта Конституцияға түзетулер енгізу туралы заң жобасы Лок Сабхада қабылданды, бірақ ол Раджья Сабхада қажетті үштен екі көпшілікті ала алмады. Алайда 1971 жылы Үндістан Конституциясына 26-шы түзету енгізілгеннен кейін жеке қоржын жойылды. 1962 жылғы Қытай-Үнді соғысының салдарынан Үндістанда үлкен бюджет тапшылығы туындады, мемлекеттік қазынасы бос қалды, инфляция өсті және валюталық резервтер азайды. 1962 жылғы қысқа соғыс экономикадағы әлсіздіктерді көрсетті және қорғаныс өнеркәсібі мен Үндістан армиясына назар аударды. Үкімет үшін үшінші бесжылдық жоспарды (1961-1966 жж.) қаржыландыру үшін жеткілікті қаражат болмады. Партияның аға мүшесі Субхадра Джоши жеке банктерді ұлттандыруды талап ететін ресми емес ұсыныс жасады, бұл ұлттандыру даму үшін қаражаттарды жинақтауға көмектеседі деді. 1969 жылдың шілдесінде Индира Ганди жарлық арқылы 14 ірі жеке банктерді ұлттандырды. 1971 жылы ұлттандыруды қолдайтын науқанмен қайта сайланғаннан кейін Индира Ганди көмір, болат, мыс, мұнай өңдеу, мақта мата және сақтандыру салаларын ұлттандырды. Басты себеп – жұмыс орындарын сақтау және ұйымдасқан еңбекшілердің мүдделерін қорғау. Алайда Ганди отставкаға кету туралы талаптарды қабылдамады және Жоғарғы Сотқа шағымдану жоспарларын жариялады. Тәртіпсіздік пен заңсыздық күшейгеніне жауап ретінде Ганди үкіметі Конституцияның 352-бабына сәйкес президент Фахруддин Али Ахметке Төтенше жағдай жариялауды ұсынды. Он тоғыз айлық Төтенше жағдай кезінде Гандидің сайланбаған кіші ұлы және саяси мұрагері Санжай Ганди мен оның жақын серіктестері тарапынан кеңінен қысым көрсетілді және билікті теріс пайдаланды. 1975 жылдың 25 маусымында жарияланған Төтенше жағдай 1977 жылдың 21 наурызында ресми түрде аяқталды. Барлық саяси тұтқындар босатылып, Лок Сабхаға жаңа сайлаулар жарияланды. Наурыз айында өткен парламенттік сайлауда Индираға қарсы оппозициялық партиялардың «Джаната» одағы Конгресске қарсы үлкен жеңіске жетіп, Конгресстің 153 мандатына қарсы 295 орынға ие болды. Ганди өзінің мандатын «Джаната» партиясынан келген Радж Нарайнға жоғалтты. 1978 жылдың 2 қаңтарында ол және оның жақтастары бөлініп, «Конгресс (I)» деп белгілі жаңа оппозициялық партия құрды – «I» әрпі Индираны білдірді. Келесі жылы оның жаңа партиясы заң шығарушы органның жеткілікті мүшелерін тартты, ол ресми оппозицияға айналды. 1978 жылдың қарашасында Ганди парламенттік мандатын қайта иеленді. 1980 жылдың қаңтарында «Конгресс (I)» партиясының үлкен жеңісінен кейін ол қайтадан премьер-министр болып сайланды. Ұлттық сайлау комиссиясы 1984 жылғы жалпы сайлауда «Конгресс (I)» партиясын нағыз Үндістан Ұлттық Конгресі деп жариялады. Алайда «I» белгісі 1996 жылға дейін алынбады. 1983 жылы Бхиндранвал қарулы жақтастарымен Амритсар қаласындағы Алтын ғибадатханаға барып, қару-жарақ жинауға кірісті. 1984 жылдың маусым айында бірнеше сәтсіз келіссөздерден кейін Ганди Үндістан армиясына Алтын ғибадатханаға басып кіріп, кешенді бақылауға алуға және Бхиндранвал мен оның қарулы жақтастарын алып кетуге бұйрық берді. Бұл оқиға «Көк Жұлдыз» операциясы деп белгілі болды. 1984 жылдың 31 қазанында Гандидің екі күзетшісі Сатвант Сингх және Беант Сингх премьер-министр резиденциясының бағында «Көк Жұлдыз» операциясын санкциялағандығына жауап ретінде оны қызметтік қаруларымен атқылады. Оның қазасы 1984 жылғы антисікх қырғынына әкеп соқты, оның салдарынан 3000-17000 адам қаза тапты.

Ражив Ганди мен Рау дәуірі (1984-1998)

1984 жылы Индира Гандидің ұлы Ражив Ганди Конгресс партиясының номиналды басшысы болды, ал оның қазасынан кейін премьер-министрлік қызметін атқарды. Желтоқсан айында ол Конгрессті үлкен жеңіске жеткізді, нәтижесінде заң шығарушы органға 401 орын бөлді. Оның үкіметі мемлекеттік бюрократияны реформалау және ел экономикасын либералдау шараларын қабылдады. Ражив Гандидің Пәнджәп және Кашмирдегі сепаратистік қозғалыстарды тоқтатуға жасаған тырысыстары күтпеген салдарға әкелді. Оның үкіметі бірнеше қаржылық дауларға қатысқаннан кейін оның басшылығы тиімсіз бола бастады. Ганди партия мүшелерімен кеңесіп, асығыс шешімдерден аулақ болатын, жайлы мінезді адам ретінде танылды. "Бофорс" ісі оның адал саясаткер ретіндегі беделін түсірді, бірақ 2004 жылы ол пара алу айыптарынан ақталды. 21 мамыр 1991 жылы Ганди Тамил жолбарыстарымен байланысы бар әйел әкелген гүлдерге жасырылған бомбадан қаза тапты. Ол Тамил Надуда болашақ парламенттік сайлауларға үгіт жүргізіп жатқан кезде оқиға орын алды. 1998 жылы Үндістан соты Гандиді өлтіруге қатысқан 26 адамды кінәлі деп тапты. Шри-Ланкадан шыққан тамил содырлары мен олардың үндістандық одақтастары Гандиге кек қайтаруды көздеді, себебі 1987 жылы Шри-Ланкаға бейбіт келісімді сақтауға көмектесу үшін жіберген үнді әскерлері тамил содырларымен шайқасқан. Ражив Гандиден кейін 1991 жылдың маусымында премьер-министр болып сайланған П. В. Нарасимха Рао партия басшысы болды. Оның премьер-министрлікке тағайындалуы саяси маңызға ие болды, өйткені ол Оңтүстік Үндістаннан осы лауазымға тағайындалған алғашқы адам еді. Сайлаудан кейін ол азшылық үкіметін құрды. Рао 1991 жылы сайлауға қатыспады, бірақ премьер-министр болып сайланғаннан кейін Андхра-Прадеш штатындағы Нандиалдан қосымша сайлауда жеңіске жетті. Оның басшылығымен елде маңызды экономикалық өзгерістер орын алды және Үндістанның ұлттық қауіпсіздігіне қатысты бірнеше оқиғалар болды. Рао өнеркәсіп саласын басқарды және сауда және өнеркәсіп министрлігінің қарамағына кіретін лицензиялық жүйені жоюға жеке жауапты болды. Ол көбінесе "Үндістан экономикалық реформаларының әкесі" деп аталады. Болашақ премьер-министрлер Атал Бихари Важпаи мен Манмохан Сингх Рао үкіметі бастаған экономикалық реформа саясатын жалғастырды. Рао лицензиялық жүйені жоюды жеделдетіп, бұрынғы үкіметтердің социалистік саясатын кері бұрды. Ол тарихи экономикалық өзгерістерді бастау үшін Манмохан Сингхті өзінің қаржы министрі етіп тағайындады. Раоның мандатымен Сингх Үндістанның жаһандану реформаларын іске қосты, бұл Үндістанның экономикалық құлдырауының алдын алу үшін Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) саясатын енгізуді қамтыды. 1996 жылға қарай партияның беделі сыбайлас жемқорлық туралы айыптамаларға байланысты төмендеді, ал сол жылы өткен сайлауда Конгресс партиясы Лок Сабада 140 орынға дейін қысқарды, бұл оның сол кезге дейінгі ең төмен көрсеткіші еді. Рао премьер-министр қызметінен, ал қыркүйек айында партия президенті қызметінен кетті. Оның орнын партияның бірінші брахман емес басшысы Ситарам Кесри басты. Рао мен Кесри билік еткен кезеңде екі көшбасшы Конгресс партиясының жұмыс комитеттеріне және партия президенттері лауазымына ішкі сайлаулар өткізді.

INC (1998 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1998 жылғы жалпы сайлауда Конгресс партиясы Лок Сабхада 141 орынға ие болды, ол олардың сол кезге дейінгі ең төмен көрсеткіші еді. Алдағы сайлауда партияның беделін арттыру және нәтижелерін жақсарту мақсатында Конгресс жетекшілері Раджив Гандидің жесірі Соня Гандини партия басшылығына шақырды. Ол бұрын партия ісіне белсенді түрде араласу туралы ұсыныстарды қабылдамай, саясаттан қалысқан болатын. Партия басшысы болып сайланғаннан кейін, оның итальяндық тегіне қарсылық білдірген партияның бір бөлігі жарылып, Шарад Павар басқаратын Ұлттық Конгресс партиясын (ҰКП) құрды. Соня Ганди партия президенті болған алғашқы жылдары партияны жаңғыртуға күш салды; оның шетелде тууы және саяси салауаттылығының жетіспеуі үнемі сынға ұшырады. 1999 жылы Ұлттық Демократиялық Альянс (ҰДА) үкіметі тағайындаған мерзімінен бұрынғы сайлауда Конгресс партиясының көрсеткіші тағы да төмендеп, 114 орынға дейін түсті.

УПА үкіметтері (2004-2014)

2004 жылғы жалпы сайлауда Конгресс аймақтық партиялармен, соның ішінде НКП және Дравида Мунетра Каджагаммен одақ құрды. Партияның науқаны әлеуметтік интеграцияға және қарапайым халықтың әл-ауқатын жақсартуға баса назар аударды – бұл идеологияны Ганди өзі Конгресс президенті кезінде қолдаған болатын. «Congress ka haath, aam aadmi ke saath» («Конгресс пен қарапайым адам қол ұстасып») деген ұран НДА-ның «Үндістан жарқырап тұр» науқанына қарсы қойылды. Конгресс басқаратын Біріккен прогрессивті одақ (UPA) жаңа парламентте 222 орын жеңіп алып, НДА-ны айқын артықшылықпен жеңді. Коммунистік фронттың қолдауымен Конгресс көпшілікті қамтып, жаңа үкімет құрды. Партия ішінде зор қолдауға қарамастан, Ганди премьер-министр лауазымын қабылдамай, оның орнына Манмохан Сингхті тағайындады. Ол партия президенті қызметін сақтап, Ұлттық кеңесшілер кеңесін (ҰКК) басқарды. Өкіметтің алғашқы мерзімінде УПА бірнеше әлеуметтік реформалар қабылдады. Олардың ішінде жұмыспен қамтуға кепілдік беру туралы заң, Ақпарат алу туралы заң және Білім алу құқығы туралы заң бар. ҰКК, сондай-ақ үкіметті сырттан қолдаған Солшыл фронт, мұндай заңнаманы итеріп шығарушы күш ретінде қарастырылды. Солшыл фронт АҚШ-Үндістан азаматтық ядролық келісіміне қатысты келіспеушіліктерге байланысты үкіметке қолдау көрсетуден бас тартты. Парламентте 62 орынды жоғалтқанына қарамастан, үкімет одан кейін өткен сенімсіздік дауысынан өтті. Ұлттық парламент сайлауында (Лок Сабха) Конгресс 207 орын жеңіп алды, бұл 1991 жылдан бергі кез келген партияның ең жоғары көрсеткіші болды. Жалпы алғанда, УПА 262 орын жеңіп, екінші рет үкімет құруға мүмкіндік алды. Бірінші УПА үкіметінің әлеуметтік саясаты және БЖП-ның бөлінуге ұйытқылық жасайтыны жеңіске үлкен үлес қосты.

Ұлттық деңгейдегі жеңілістер (2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2014 жылғы Лок Саба сайлауына қарай партия көпшілік қолдауын жоғалтты, негізінен бірнеше жыл бойы елдегі нашар экономикалық жағдайларға байланысты және 2G спектр ісі мен Үндістан көмірін бөлу туралы афераға қатысты үкімет қызметкерлеріне қатысты сыбайлас жемқорлық туралы бірқатар айыптауларға наразылық білдірді. Конгресс 44 орынға ие болды, ал БЖДП мен оның одақтастары 336 орынға ие болды. Ұлттық сайлаудағы партияның ең нашар көрсеткіші тіркелді, дауыс үлесі алғаш рет 20 пайыздан төмен түсті. Нарендра Моди Сингхтің орнын басып, Ұлттық демократиялық одақтың басшысы ретінде премьер-министр болды. Соня Ганди 2017 жылғы желтоқсанда партия төрағасы лауазымынан зейнетке шықты, ол он тоғыз жыл қызмет етті. Оның орнын ұлы Рахул Ганди иеленді, ол 2017 жылғы президенттік сайлауда қарсылықсыз сайланды. Гандидің отставкасынан кейін партия басшылары оның орнына лайықты кандидатты іздеуді бастады. Конгресс жұмыс комитеті 10 тамызда жиналып, бұл мәселе бойынша соңғы шешім қабылдады және консенсус кандидатын таңдағанға дейін Соня Гандиді уақытша президент етіп алуды сұрайтын қаулы қабылдады. Адыр Ржан Чодхури – Лок Сабхадағы Оппозиция көшбасшысы. Гаурав Гогой – Лок Сабхадағы вице-лидер, Равнет Сингх Битту – партияның жетекшісі. Үміткерлердің анкеталық мәлімдемелерін талдау негізінде Ұлттық сайлауды бақылау (NEW) және Демократиялық реформалар қауымдастығы (ADR) жариялаған баяндамада 2014 жылдан бері партиядан ең көп саяси дезертирлік болғандығы көрсетілді. Баяндамаға сәйкес, 2014-2021 жылдар аралығында өткен сайлауларда 222 кандидат басқа партияға кетіп, 177 депутат пен заңгер партиядан шығып кетті. Бұл дезертирлік Аруначал Прадеш, Мадхья Прадеш, Гоа, Карнатака, Пудучерри (ОТ) және Манипурдағы үкіметтердің құлауына әкелді. 2022 жылдың қыркүйегінде партия Рахул Ганди басшылығымен Индияның оңтүстік ұшындағы Каньякумариден Кашмирдің солтүстік шекарасына дейін «Бхарат Джодо Ятра» атты жаяу жорығын бастады. Қазан айында жұмыс комитеті 2022 жылғы ҰКП президенттік сайлауын өткізді. Соня Ганди мен Рахул Ганди екеуі де сайлауға қатысудан бас тартты, ал Малликарджун Харге мен Шаши Тхарур негізгі үміткерлер ретінде танылды. Харге дауыс берудің 84,14% -ын жинап, 24 жыл ішінде Ганди емес алғашқы президент болды. 2023 жылдың шілдесінде Конгресс 25 саяси партиямен бірге 2024 жылғы жалпы сайлауда НДА үкіметіне қарсы тұру үшін «Үндістанның Ұлттық Даму және Біріктіру Альянсы» (I.N.D.I.A. альянсы) деп аталатын оппозициялық бірлік альянсын құрды. Альянсқа Тринмул Конгрессі, ААП, RJD, CPIM және DMK сияқты ірі ұлттық және өңірлік партиялар кіреді.