Кіріспе

Шетлендтегі археологиялық орын, Шотландия. Ескі Скатнес – Шотландияның Шетленд аймағының Майнленд аралының оңтүстік бөлігіндегі Данросснесс қауымында, Скатнес ауылының жанында, Сумбург әуежайының шамасында орналасқан археологиялық орын. Онда орта ғасырлық, викингтерге, пиктілерге және темір ғасырына қатысты іздер бар, және мыңдаған жылдар бойы адамдар қоныстанған, әр буын жаңа ғимараттар салып, ескілерін бұзып келген. Табылған жәдігерлердің арасында темір ғасырына жататын Несс Бурги бекінісі де бар.

Ашу және қазба жұмыстары

Бұл жер алғаш рет 1970 жылдардың соңында әуежайды жақсарту жұмыстары кезінде қазылып алынған. Сэмбург Хед әуежайының периметрік жолын салу кезіндегі үйіндінің бір жағында брок қабырғасының қисық бөлігі ашылды. 1995 жылдан бері Брэдфорд университетінің қызметкерлері мен студенттері, кәсіби археологтар және жергілікті еріктілер осы жерді қазып, табылған заттарды тізімдеп жатыр. Қазба жұмыстары нәтижесінде бірнеше кезеңге жататын қоныс, дөңгелек үйлер және кейінірек тұрғын үйлер табылған.

Брок

Бұл құрылыс әлі де бірнеше метр биіктікте, сыртқы қабырғасы зақымдалған күйде сақталған. Ол елді мекеннің ортасында орналасқан және кем дегенде үш маңызды пайдалану кезеңінен өткен сияқты. Бірінші кезеңде негізгі мұнара салынды. Екінші кезеңде бұрыштың ішкі бөлігі қайта жаңартылды, оның ішінде ішкі қабырғаның оңтүстік және шығыс бөліктеріне қосымша қабат жабылды, сондай-ақ жаңа ішкі құрылымды құру үшін радиалды тіректер орнатылды. Үшінші кезеңде бұрыштың ішінде тағы бір ғимарат салынды, ол орталық бөлікке жиналған алты немесе одан да көп қисық бөлмелерден тұрады, ал шығысқа қарай бұрыш қабырғасына дейін созылатын дәліз бар.

Броктан батысқа қарай орналасқан құрылыстар

Броктың батыс (теңізге қарай) жағында елді мекеннің шекарасы анықталды. Басты ерекшелігі – диаметрі шамамен 10 метр болатын үлкен дөңгелек аралықпен салынған дөңгелек үй (Құрылыс 12) болды. Бұл ғимараттың қабырғалары кейбір жерлерде 2 метрден биік. Оның батысында нашар сақталған тағы бір ғимарат орналасқан. Құрылыс 12-нің оңтүстігінде осыған ұқсас өлшемдегі, бірақ сопақ пішіндес тағы бір дөңгелек үй (Құрылыс 14) болды. Құрылыс 12-нің солтүстігінде ішкі қабырғаға орнатылған жеті (мүмкін, бастапқыда сегіз немесе одан да көп) кішкентай "жапсырмалы шкафтар" бар бірнеше ғимараттар тізіліп тұрды. Бұл ғимараттың шығысында, брокқа жақын жерде, ішке қарай иілген дөңгелек тастар, бөлмелі қуыстың жартылай қираған төбесіне ұқсады.

Броктан шығысқа қарай құрылыстар

Кейінірек салынған дөңгелек үй (Структура 21), броктың шығысында орналасқан, барлық ғимараттардың ішіндегі ең үлкен диаметрге ие болды: шамамен 12 метр. Оның бастапқыда қысқа тіректері болған, бірақ кейін олар ұзын, жіңішке тіректерге ауыстырылған. Бұғаздың оңтүстік-шығысында (Структура 11) сондай-ақ кейінірек салынған дөңгелекті үй болды. Көп бөлмелі, жартылай жер астындағы ғимарат (Структура 5) 21-ші құрылымның ішін толтырған материалға салынды және бұл "пиктік" архитектураның ерекшелігі саналады.

Кейінгі пайдалану

Кейінгі темір дәуіріндегі ғимараттардан викингтер дәуіріне тән заттар табылды, бұл ғимараттардың норвегиялықтар тарапынан қайта қолданылғанын көрсетеді. Бұл жер ортағасырдан кейінгі уақытта да пайдаланылған, 17 ғасырға жататын қора мен дәнді кептіруге арналған құрылғы анықталды. Жердің солтүстік жағында 19 ғасырдың ортасында салынған шағын үй болған.