Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық жазушы, аудармашы және адвокат (1946 жылы туған)
Iranian writer, translator, and attorney (born 1946)
Насер Зарафшан (ناصر زرافشان; 1946 жылы туған) – ирандық жазушы, аудармашы және адвокат. Ол 1998 жылғы қарашада Иранда "тізбекті өлтірулер" немесе "сериялық кісі өлтірулер" деп белгілі болған істе қаза тапқан наразылық білдірген ирандық жазушылардың екі отбасының заңдық өкілі болып жұмыс істеген кезде тұтқындалғанымен танымал. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар бұл тұтқындауды кеңінен айыптады. Хабарларға сәйкес, Зарафшан осы кісі өлтірулерді тергеудегі кемшіліктерді қатаң сынаған. 2002 жылы ол бес жылға бас бостандығынан айырылды және 2007 жылғы наурызда түрмеден шықты.
Nasser Zarafshan (ناصر زرافشان; born 1946) is an Iranian writer, translator, and attorney. He is known for having been arrested while acting as the legal envoy of two of the families of dissident Iranian writers who were assassinated in November 1998 in what came to be known in Iran as the "Chain Murders" or "serial murders" case. The arrest was widely condemned by human rights groups. It is reported that Zarafshan had been tremendously critical of the shortcomings in the official examination into these killings. In 2002 he was sentenced to five years imprisonment and was released from prison in March 2007.
Тұтқындалғанға дейін
Иран жазушылар қауымдастығының мүшесі және Иран адвокаттар қауымдастығының белгілі бір мүшесі ретінде Зарафшанның аудармалары мен мақалалары Ирандағы маңызды мерзімді басылымдарда жарияланды. Қайтыс болған журналистердің қатарында ай сайын жарық көретін "Iran é Farda" журналының редакторы Маджид Шариф, журналист-жазушылар Мохамад Мохтари және Мохаммад Джафар Пуяндех, сондай-ақ сөз бостандығын қорғаушылар Дариуш пен Парванех Форухар болды.
As a member of the Iranian Writers' Association Kanoon and a notable member of the Iranian Bar Association, Zarafshan's translations and articles have appeared in essential periodicals in Iran. The murdered journalists included Majid Sharif, an editorialist with the monthly Iran é Farda, writer journalists Mohamad Mokhtari and Mohammad Jafar Pouyandeh, and a couple, Dariush and Parvaneh Forouhar, who were freedom of expression activists.
Істің тарихы
Зарафшан 2000 жылғы қазан айында Шираз қаласында сөз сөйлегеннен кейін Қарулы күштердің сот ұйымының (JOAF) мүшелері тарапынан тұтқындалды. Ол 1998 жылы Тегеранда бес ирандық зиялыны барлау қызметтері өлтіргенін мәлімдеді. Алғашқыда ол кісі өлтіру туралы ақпарат таратуда айыпталып, 2000 жылғы желтоқсан айында түрмеге қамалды, бірақ бір айдан кейін сотқа дейін босатылды. 2002 жылғы ақпан айында ол өзінің адвокатының қатысуымен жабық есіктердің артында әскери сотта сотталды; сот төрағасы JOAF прокуроры болды. Тұтқындалған кезде Зарафшанның кеңсесі тінтіліп, қару-жарақ және алкоголь табылған деген хабар бар. 2002 жылғы 19 наурызда ол бес жылға бас бостандығынан айырылды (мемлекеттік құпияларды таратуы үшін екі жыл, қару-жарақ ұстауы үшін үш жыл) және алкоголь ұстағаны үшін 70 қамшы салды. Зарафшан қару-жарақ және алкоголь бойынша айыптауларды жоққа шығарып, биліктің оларды кеңсесіне салғанын мәлімдеді.
Zarafshan was arrested by members of the Judicial Organization of Armed Forces (JOAF) in October 2000 after giving a speech in the city of Shiraz in which he stated that the intelligence services had murdered five Iranian intellectuals in 1998 in Tehran. He was initially charged with publishing information about the assassinations, imprisoned in December 2000, and was released after a month pending trial. In February 2002, he was tried in a military court behind closed doors with his solicitor present; the presiding judge was a prosecutor with the JOAF. While in detention, Zarafshan's office was reportedly searched, and weapons and alcohol were allegedly found. He was sentenced on 19 March 2002 to five years imprisonment (two years for disseminating state secrets, three years for possessing firearms) and 70 lashes for possessing alcohol. Zarafshan denies the firearms and alcohol charges and claims the authorities planted these in his office.
Түрмеге қамау
Ирандық сот ұйымдары әзірге Зарафшанның азаматтық адам ретінде ЖоАФ-қа (Әскери сотқа) жеткізілуінің себебін түсіндіре алмады. Бұл соттың мақсаты – әскери кодексті бұзған қарулы күштер мен Революциялық гвардия мүшелерін соттау. Иран Парламентінің Адам құқықтары жөніндегі комитетінің төрағасы осы жағдайда әскери сотты пайдалануға қарсылық білдіріп, оны "конституцияға қайшы" деп бағалады. Хабарлама бойынша, Зарафшан Жоғарғы сотқа шағымданып, қазір шешім күтіп отыр (2002 жылғы қазан айының мәліметтері бойынша). Түрмеде ол біршама уақыт бойы жедел бүйрек ауруына қарамастан медициналық көмекке қол жеткізе алмады, сондай-ақ, зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлермен бірге камерада ұсталды. 2005 жылдың 7 маусымында Зарафшан медициналық көмек көрсетілмеуіне наразылық ретінде аштық ұрысын бастады. Денсаулығы нашарлағаннан кейін аштық ұрысын тоқтатты және 2005 жылдың шілдесінде бүйрегіне операция жасату үшін ауруханаға жатқызылды. 2007 жылдың 16 наурызында жазасын өтегеннен кейін Зарафшан түрмеден босатылып, журналистерге: "Енді бұрынғыдай әрекет етемін" деді. Ол 2006 жылы 1990 жылдардағы саяси диссиденттердің қазасын еске алу шаралары кезінде тұтқындалған. Ирандағы Адам құқықтары жөніндегі халықаралық науқан хабарлағандай, "2016 жылдың 2 желтоқсанында тұтқындалғандардың арасында бес жыл түрмеде отырған, құрбандар отбасыларының қорғаушысы – заңгер Нассер Зарафшан, оның ұлы Маздак Зарафшан, қауымдастықтың жетекші мүшесі Бакташ Абтин және ақын Мұхаммед Мехдипур болды". Ол сол күні босатылды.
Iranian judicial organizations have so far failed to explain why Zarafshan, a civilian, was brought before the JOAF, the purpose of which is to try members of the armed forces and Revolutionary Guards for violations of the military code. It is reported that the Chair of the Iranian Parliamentary Committee for Human Rights has protested against using a military court in these circumstances, branding it "unconstitutional." Zarafshan has reportedly appealed to the Supreme Court and is currently awaiting a decision, according to information as of October 2002. During his imprisonment, he was not only denied medical care for an urgent kidney disease for some time but also was held in a cell with prisoners of violent crimes. On 7 June 2005, Zarafshan started a hunger strike to protest the absence of medical treatment. After a significant deterioration in his health, he ended his hunger strike and was hospitalized for an operation on his kidney in July 2005. On 16 March 2007, after serving his sentence, Zarafshan was released from prison and told reporters, "I will now do the same things I did before." He was arrested during the 2006 Commemoration of Murders of Political Dissidents in 1990s. "Nasser Zarafshan, the legal counsel for some of the victims' families who served five years in prison for his defense of human rights, his son Mazdak Zarafshan, Baktash Abtin, a senior member of the Association, and poet Mohammad Mehdipour were among those arrested on December 2, 2016", according to the International Campaign for Human Rights in Iran. He was later released the same day.