Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппиндік Моро революциялық көшбасшысы (1939 жылы туған)
Filipino Moro revolutionary leader (born 1939)
Нұр Мисуари (Tausug: Nūr Miswāri, туылған Нуралладжи Пинанг Мисуари; 3 наурыз 1939 жылы туған) – Моро филиппиндігі, революционер және саясаткер, Моро Ұлттық Азаттық Фронтының негізін қалаушысы және көшбасшысы.
Nur Misuari (Tausug: Nūr Miswāri, born Nurallaji Pinang Misuari; March 3, 1939) is a Moro Filipino revolutionary and politician, founder and leader of the Moro National Liberation Front.
Жастық шағы мен өмірі
Нұр Мисуари 1939 жылдың 3 наурызында Филиппиннің Сулу штатындағы Тапул қаласында дүниеге келген. Он баланың төртіншісі болған оның ата-анасы Таусуг [Таусуг халқы] тегінен шыққан, олар Кабинганан, Тапул аралынан еді. Оның әкесі – балықшы Салиддин Мисуари, ал анасы – Диндаңхайл Пиньин. Нұр Мисуари – Таусуг жауынгері және Сулу сұлтанатының өкілі болған Панглима Махабасер Элиджидің тікелей ұрпағы. Ол Сұлтан Мухиддиннің басқаруымен солтүстік Борнеодағы азамат соғысында Сулу сұлтанатының күштеріне көмектескенін айтады, содан кейін Сұлтан Мухиддин Тәусугтарға Сабахтың шығыс бөлігін сыйлаған. Мисуаридің әкесі оның отбасын Тапулдан Джолоға көшіргенде ол әлі кішкентай болған. 1949-1955 жылдары Жоло орталық бастауыш мектебінде оқыды, ал 1955-1958 жылдары жоғары білім алу үшін Сулу ұлттық орта мектебінде білім алды. Бұл оған Манила қаласындағы Филиппин университетінде оқуға мүмкіндік берді. Мисуари бастапқыда либералды өнер бағытында білім алып, медицинаны оқуды жоспарлаған. Алайда, екінші семестрінде ол заңгер болу ниетімен саясаттануға ауысты, әкесі заңгерлерді ұнатпаса да. Кейін қайтыс болған Дездемонаның үлкен әпкесі Элеонора Рохайда Тан оның екінші әйелі болды. Оның үшінші және төртінші әйелдері – Тархат Ибрагим және Маймона Палалисан. Оның бесінші әйелі Субанон тайпасынан, ал алтыншы әйелі – Шерри Рахим. Ислам полигинияға рұқсат береді, яғни еркек бір уақытта тірі болған төрт әйелге дейін үйленуге құқылы. Мисуаридің қазіргі уақытта алты әйелі бар, бірақ бұл оның қайтыс болған бірінші әйелін ескермейді.
Nur Misuari was born on March 3, 1939, in Tapul, Sulu, Philippines. The fourth of ten children, his parents were of Tausug [Tausūg people] descent and came from Kabinga an, Tapul Island. His father was Saliddain Misuari, who worked as a fisherman, and his mother was Dindanghail Pining. Nur Misuari is a direct descendant of Panglima Mahabasser Elidji, a Tausūg warrior and representative from the Sultanate of Sulu who he claims helped the Sultanate of Brunei forces under Sultan Muhyiddin during the civil war in northern Borneo, after which the eastern part of Sabah was rewarded to the Tausūgs by Sultan Muhyiddin. Misuari's father moved their family from Tapul to Jolo, Sulu when he was still young. He attended Jolo Central Elementary School from 1949 to 1955 and studied at Sulu National High School for his secondary education from 1955 to 1958. which allowed him to study at the University of the Philippines, Manila. Misuari initially took up a degree in liberal arts, intending to pursue medicine. Instead, Misuari shifted his course to political science in his second semester with the intent of taking up law, despite the fact that his father "hated" lawyers. The elder sister of the deceased Desdemona, Eleonora Rohaida Tan then became his second wife. His third and fourth wives are Tarhata Ibrahim and Maimona Palalisan. His fifth wife comes from the tribe of Subanon, while Sherry Rahim became his sixth wife. As per polygyny, Islam allows men to marry up to four wives currently alive at the same time, thought Misuari already have six wives, this does not include his first wife who has been deceased.
Саяси мансап
Сезар Адиб Маджулдың көмегімен Мисуари 1966 жылдың шілдесінен бастап Филиппин университетінде саяси ғылымдардан лекция оқыды және 1968 жылдың 15 қарашасында оқытушы қызметінен зейнетке шықты.
Through Cesar Adib Majul, Misuari became a lecturer at the University of the Philippines in political science in July 1966 until his retirement as instructor on November 15, 1968.
АРММ басқарушысы лауазымынан босату
1996 жылы аймақтың губернаторы болып тағайындалғаннан кейін, оның билігі 2001 жылғы қарашада Филиппин үкіметіне қарсы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырып, заңсыз түрде Малайзияның Сабах штатына қашып кеткен кезде зорлық-зомбылықпен аяқталды. Ол кезде оның үшінші әйелі Тархатта және үш баласы Малайзия үкіметінің рұқсатымен кездесуге мүмкіндік алды. Моро ислам азаттық фронтының (МИАФ) аймақтық төрағасы, Филиппин үкіметінің "саяси қуғын-сүргінінен" сақтау үшін Мисуариді Сауд Арабиясына немесе Ливияға жіберуді Малайзия үкіметіне ұсынды. 2001 жылы президент Глория Макапагал Арройо оны қызметінен шеттетуге бұйрық берді, ал 2007 жылы терроризм қылмысы бойынша тұтқындалды. 2007 жылдың 20 желтоқсанында кепілдік беру туралы өтініші қабылданбады және ол Манила қаласында үй қамауында қалды. Бірақ Филиппин соты Мисуаридің жеті бірге айыпталған күдіктісіне 100 000 песо көлемінде кепілдік беруге рұқсат берді. 2008 жылдың 25 сәуірінде Кабинеттік қауіпсіздік тобының нұсқауымен оған кепілдікпен босатылуға рұқсат берілді. Моро көздерінің мәліметінше, Мисуари – Минданаодағы жергілікті халыққа зор ықпал еткен "харизматикалық көшбасшы", бірақ оның нашар басқаруы мен губернаторлық қызметі кезеңіндегі шенеуніктердің сыбайлас жемқорлығы салдарынан бұл қолдаудан айырылды.
After he was installed as the region's governor in 1996, his rule ended in violence when he led a failed rebellion against the Philippines government in November 2001, thus illegally escaping to Sabah, Malaysia. During his time there, his third wife Tarhatta together with their three children were allowed to visit by the Malaysian government. The Moro Islamic Liberation Front (MILF) regional chairman suggested the Malaysian government send Misuari to Saudi Arabia or Libya to avoid "political persecution" by the Philippine government. and removed from his office by President Gloria Macapagal Arroyo in 2001 before being arrested in 2007 on charges of terrorism. On December 20, 2007, he was denied a petition for bail and remained under house arrest in Manila. The Philippine court however, granted the bail petition of Misuari's seven co accused, at 100,000 pesos. On April 25, 2008, he was allowed to post bail, upon the instructions of the Cabinet security cluster. According to Moro sources, Misuari is a "charismatic leader" who held considerable sway over the indigenous people in Mindanao but lost this backing because of his mismanagement and the corruption of his officials during his tenure as governor for the ARMM.
Пікірталас пен сын
1970 жылдан бері Моро сепаратистік көшбасшылары арасындағы антагонизм болды, ол Мисуаримен туындаған келіспеушіліктер нәтижесінде MILF және MNLF-тің басқа да фракцияларының құрылуына әкелді. Малайзияға деген наразылығы Малайзия үкіметі оны Филиппинге қайтарып жібергеннен және Бангсаморо туралы келісім бойынша MILF-ті қолдағаннан бастау алды, бұл оның Малайзия басшыларына наразылығын күшейтті. Малайзия үкіметінен кек алу мақсатымен, ол 2013 жылдың наурызы мен шілдесі аралығында Саравак және Сабах штаттарын Бангсаморо жерлерінің бөлігі деп мәлімдеді, сондай-ақ, қазір жойылған Сулу сұлтандығының өзін-өзі жариялаған сұлтан Джамалул Кирам III-нің заңды түрде кіріп кетуін қолдады. Оның сөздері көптеген Моро босқындарының (1970 жылдан бері оңтүстік Филиппиндегі соғыстан қашу үшін екі штатқа заңсыз қоныстанған) кемсітуге ұшырауына және Филиппинге қайтарылуына себеп болды, сонымен қатар Малайзия үкіметі Мисуариді «террорист» деп белгіледі (бұл белгілеу Джамалул Кирам III тобына да қатысты). Мисуари сондай-ақ MILF-ті «Малайзия үкіметінің Моро халқы арасындағы біртүтастықты жою үшін пайдаланған құралы» деп сынай бастады, ал MILF оның «өткен басшылығының сәтсіздігі үшін баршаны кінәлау және Бангсамороның өзін-өзі анықтау күресіндегі маңыздылығының жоғалуы» тұрымы үшін сынады. 2013 жылдың 9 қыркүйегінде Мисуари Филиппин қарулы күштерімен (AFP) болған қақтығысы үшін сотталды, нәтижесінде көптеген адамдар қаза тауып, мыңдаған тұрғындар зардап шекті. Оның әрекеттерін жоққа шығара отырып, MNLF олардың Замбоанга қаласына бейбіт митинг өткізу үшін келгенін, бірақ AFP оларды өздерін қорғауға мәжбүрлегенін мәлімдеді. AFP және Филиппин үкіметі MNLF-ті қалада хаос тудырып, бейбіт тұрғындарды тірі қалқан ретінде пайдаланған террористер ретінде көрсетті. Қақтығыс 2013 жылдың 28 қыркүйегіне дейін жалғасты, нәтижесінде 50 мыңнан астам отбасы, барлығы 118 мың адам (оның ішінде 23 мың бала) үйлерін және көптеген мүліктерін жоғалтты. Мисуари сол кезден бері елден кетіп, AFP оларға шабуыл жасады деп мәлімдеді. Филиппин үкіметі оны хаос тудырғаны үшін ұстауға тырысуда. 2016 жылы президент Родриго Дутерте Мисуаридің қарттығына байланысты оны тұтқындау үшін бұрынғы әкімдіктердің барлық айыптауларын тоқтатуға уағдаланды. Бұл шешімді Әділет министрлігі де қолдады. Алайда, сол жылы Мисуари үкіметтің Абу Саяф экстремистік тобын Моро бейбіт келіссөздеріне қосуға шақырып, қайтадан даулы ұсыныс жасады, бірақ Филиппин үкіметі мен елдің қарулы күштері «көптеген бейкүнә азаматтарды өлтіргені» үшін бас тартты. Дутерте Абу Саяф тобының террористік әрекеттерін тоқтатуға бірнеше рет шақырылғанын, бірақ топ бұрынғысынша осы әрекеттерін жалғастырғанын және топты жою қажеттігін алға тартқан заңға сәйкес әрекет еткенін айтты. Дутерте Мисуариге қарсы айыптауды тоқтатуды жоспарлағанмен, Замбоанга қаласының үкіметі Мисуариге қарсы сот ісін қозғауға дайын екенін мәлімдеді, өйткені олар заңның үстемдігін сақтауға міндетті, бірақ президенттің әрекеттерін құрметтейді, деп мәлімдеді қалалық заң кеңесшісі Хесус Карбон-младший.
Since the 1970s, there has been an animosity between Moro separatist leaders that resulted in the creation of MILF and other factions of MNLF due to falling outs with Misuari. His rage towards Malaysia began when the Malaysian government sent him back to the Philippines and supported the MILF on the Comprehensive Agreement on Bangsamoro, which resulted in his dissatisfaction towards Malaysian leaders. As a form of revenge to the Malaysian government, he made a controversial statement by stating the Malaysian states of Sarawak and Sabah as part of the Bangsamoro lands between March and July 2013, as well as supporting an intrusion by a self proclaimed Sultan Jamalul Kiram III of the now defunct Sultanate of Sulu as legal. As a result, his word had resulted into many Moro refugees (who have resided in both states since the 1970s to escape the war in southern Philippines without any legal permission) to be discriminated and be sent back to the Philippines, and caused Misuari to be labeled as a "terrorist" by the Malaysian government (which also had been on effect to the Jamalul Kiram III group). Misuari also began to resent the MILF for being "a tool been used by the Malaysian government to promote disunity among the Moro peoples" in which he was then criticized by the MILF for his attitude of "blaming everybody for the failure of his past leadership and growing irrelevance to the Bangsamoro struggle to self determination". On September 9, 2013, Misuari was convicted of his rebels encounter with the Armed Forces of the Philippines (AFP) which saw massive casualties and thousands of residents been affected. In denying their action, the MNLF stated they were in Zamboanga City only to hold a peaceful rally to assert the implementation of the GRP MNLF Agreement but they were coerced by the AFP that compelled them to defend their own lives. The AFP and the Philippine government portrayed the MNLF as terrorist as they were causing chaos in the city and using civilians as a human shield. The conflict lasted until September 28, 2013, with more than 50,000 families, comprising 118,000 people (which 23,000 of them are children) lost their homes and many other properties. Misuari had since been living in self exile and insisted that they were attacked by the AFP. The Philippine government has been trying to get him in custody for causing chaos. In 2016, President Rodrigo Duterte said that he would drop any previous charges by past administration for the arrest of Misuari due to his old age. The move was also supported by the Department of Justice (DoJ). However, in the same year, Misuari again made a controversial proposal by calling the government to include the extreme terrorist group Abu Sayyaf in Moro peace talks that was responded with a rejection by the Philippine government and the country armed forces as the group has committed "too many murders to innocent civilians", Duterte also cited that the Abu Sayyaf group had been repeatedly called before to stop their terrorist activities, but the group continued to do so and followed the law that pushed the need for the group to be destroyed. Despite Duterte's plans to drop charges against Misuari, the government of Zamboanga City has made a clear stand that they would pursue cases against Misuari for his previous siege in the city as they were obligated to follow the rule of law though they respected the actions of the President according to the city legal officer, Jesus Carbon Jr.
Мисуари Малайзияны көрші елдің 2000 жылғы Сипадан ұрлауынан бері Моро халқын адам ұрлау үшін пайдаланып отыр деп айыптады және ол ел басшыларын Халықаралық қылмыстық сотқа (ICC) сүйрегісі келетінін мәлімдеді, «дәлелдер бар, өйткені оның адамдары барлық жерде және Малайзия Моро халқын жалға алуын тоқтатпағандықтан қашып құтыла алмайды» деді. Мисуаридің айыптауына жауап ретінде Сабахтың бас министрі Муса Аман Мисуариді өзінің айыптауын дәлелдеуге шақырды, өйткені мұндай мәлімдемелер Малайзия мен Филиппин арасындағы қарым-қатынасты нашарлатуы мүмкін. Малайзияның Сеналлангтан сайланған депутаты Насир Тун Сакаран Мисуариді дәлелдерін ұсынуға және оның айтуынша, қатысы бар кез келген малайзиялық саясаткердің атын атауға шақырды, өйткені кез келген айыптау дәлелдермен сүйенуі керек. Сонымен қатар, Малайзияның өз заңдары бар, олар кінәлілерді дереу тергеп, жазалайды, егер олардың кім екенін білсе. Малайзияның Dewan Rakyat вице-спикері Рональд Кианди Мисуариді өзінің мәлімдемесін дәлелдеуге көндірді, ал Кинабатан парламентінің мүшесі Бунг Моктар Радин Малайзия саясаткерлеріне қатысты айыптаудан таң қалмайтынын айтты, өйткені ол осыған ұқсас әңгімелерді Малайзияның кофеханаларында естіген, бірақ егер айыптау шын болса, онда Малайзия билігі қатысы бар адамдарға қатысты шаралар қабылдауы керек екенін атап өтті. Бұл арада Сабах Сүлүк Ынтымақтастық кеңесі (SSSC) бұл пікірлерге өкініш білдірді және Маниладағы Малайзия елшілігінен Филиппин үкіметінің көмегімен адам ұрлау қызметіне қатысқан кез келген Малайзия басшыларының кім екенін анықтауды сұрады. AFP және Филиппин Ұлттық полициясы (PNP) Мисуариді оның айыптауларын дәлелдеуге шақырды. Малайзияның премьер-министр кеңсесіндегі министрі Шахидан Кассим Мисуаридің мәлімдемелерін тексеру үшін тергеу бастады және белгілі бір топтардың қатысуы болуы мүмкін екенін мойындады. Мисуариға бағытталған барлық сұрақтарға жауап ретінде, ол барлық дәлелдерді тек ICC-ге ұсынарын айтты. Сондай-ақ ол MILF-тің «сатқындар» деп сипаттағандықтан, олармен келіссөздер жүргізбейтінін мәлімдеді, сондай-ақ MNLF фракциясының мүшесі Мүслимин Сема мен ARMM губернаторы Муджиб Хатаманды «есірткі саудагерлерімен байланысы бар және 2016 жылғы Давао қаласындағы жарылысқа қатысқандығы» үшін айыптады. Президент Дутерте Мисуари тобына MILF-пен ұқсас келіссөздерді қаламағандықтан, жеке бейбіт келіссөздер ұсынарға дайын екенін мәлімдеді. Президент «Мен Малайзияға сапардан кейін баршамен сөйлесемін» деді.
Misuari went on accusing neighboring Malaysia by claiming that Malaysia was using Moro people for kidnappings since the 2000 Sipadan kidnappings and said that he wanted to drag the country leaders to International Criminal Court (ICC), saying that "the [pieces of] evidence are available as his people are everywhere and Malaysia cannot escape as because they are continuing to hire Moro people". In response to Misuari’s accusation, Sabah Chief Minister Musa Aman urged Misuari to prove his allegation as such claims could strain relations between Malaysia and the Philippines. Malaysian state assemblyman from Senallang of Semporna Nasir Tun Sakaran also urged Misuari to give his evidence and name any Malaysian politicians who he claimed was involved as any allegation must be accompanied by evidence. In addition to that, as Malaysia has its own laws, they would investigate and condemn the involved suspects immediately if they know their identity. Malaysian Dewan Rakyat Deputy Speaker Ronald Kiandee also persuaded Misuari to prove his allegation if his claim was true, while Kinabatangan member of parliament Bung Moktar Radin said he was not surprised by the accusation towards Malaysian politicians as he had seen similar talks occur in Malaysia coffeeshops, but stressed if the allegation was true then the Malaysian authorities must take action on any individuals involved. Meanwhile, the Sabah Suluk Solidarity Council (SSSC) regretted the remarks and urged the Malaysian Embassy in Manila with the help of Philippine government to find out the identity of any Malaysian leaders who were involved in the kidnapping activities. The AFP and Philippine National Police (PNP) also requested Misuari to present his evidence than only making allegations. Malaysian Minister in the Prime Minister's Department Shahidan Kassim began investigations to verify claims by Misuari and admitted there could be involvement of certain groups. In response to all questions directed to him, Misuari said he'd present all the evidence only to ICC. He also stated that he wouldn't sit on the same negotiating table with MILF who he described as "traitors", as well accusing fellow MNLF faction Muslimin Sema and ARMM Governor Mujib Hataman of "associating with drug lords and involvement in the 2016 Davao City bombing". As a response, President Duterte said that he'd be ready to give Misuari group a separate peace talks as Misuari didn't want a similar peace talk with the MILF. The President stated "I will talk to everybody soon after my visit to Malaysia".
Сыбайлас жемқорлық
Мисуариге 2000 және 2001 жылдары АРММ-нің губернаторы қызметін атқарган кезінде білім беру материалдарын "әдесіз" сатып алу фактісі бойынша 137,5 миллион песо көлемінде жемқорлыққа қатысты айып тағылды. Оған 3 рет жемқорлық және 3 рет жоқ болған білім беру материалдарын мал төлеу бойынша айып тағылды. 2017 жылдың 22 мамырында Омбудсмен кеңсесі сотқа ұсынған айыптама парақтарында, 24 мамырда бұқаралық ақпарат құралдарына таратылғандай, Мисуари 2000 және 2001 жылдары АРММ-де 3 бөлек білім беру жобалары үшін материалдарды сатып алуға рұқсат берген. Мемлекеттік тергеулерге сәйкес, бұл материалдардың ешқайсысы жеткізілмеген.
Misuari was charged with graft following the "anomalous" bidding of educational materials that was committed between 2000 and 2001 during his term as the governor for the ARMM, amounting to ₱137.5 million. He was charged with 3 counts of graft and 3 counts of malversation of non existent educational materials. According to the charge sheets filed before court by the Office of the Ombudsman on May 22, 2017, and released to media on May 24, Misuari authored the purchase of materials for 3 separate educational projects in the ARMM in 2000 and 2001. All of these materials, according to state investigations, were never delivered.