Кіріспе

Zamboanga del Norte (Cebuano: Amihanang Zamboanga; Subanon: Utara Sembwangan;), ресми түрде Zamboanga del Norte провинциясы, Филиппиннің Минданао аймағындағы Zamboanga түбегі аймағында орналасқан провинция. Оның астанасы Диполог қаласы, ал провинция оңтүстікте Zamboanga del Sur және Zamboanga Sibugay провинцияларымен, шығыста Misamis Occidental провинциясымен, батыста Сулу теңізімен шектеседі. Zamboanga del Norte – Zamboanga түбегі аймағының жер ауданы бойынша ең үлкен провинциясы.

Әскери заң дәуірі

Замбоанга-дель-Норте Маркостың әскери заң кезеңінде кем дегенде бір ірі кісі өлтіру оқиғасының куәсі болды. Адам құқықтары жөніндегі заңгерлер Жакобо Аматонг пен Зорро Агилар Маркос үкіметінің екі әскери қызметкері тарапынан өлтірілді, бірақ олар ешқашан қолға түспеді. Екі заңгердің есімдері Филиппиннің «Баянғыңның қабырғасына» жазылып, Фердинанд Маркос пен оның әскери тәртіп режиміне қарсы күрескен батырлар мен шейіттерге арналған құрметтің нышаны болды. Балигиан, Годод, Гуталак, Калауит, Лабасон, Леон Б. Постиго, Лилой (болжамды астанасы), Салуг, Сибуко, Сиокон, Сиравай және Тампилисан. Дегенмен, бұл заң жобасы 17-ші Конгресс тарапынан мақұлданбады. 2023 жылы 9311 нөміріндегі жаңа заң жобасы Замбоанга-Оксидентал деген жаңа провинция құруды ұсынды. Ұсынылған провинцияға он екі муниципалитет кіруі тиіс: Леон Б. Постиго, Салуг, Годод, Лилой, Тампилисан, Калауит, Лабасон, Гуталак, Балигуян, Сиокон, Сиравай және Сибуко.

География

Замбоанга-дель-Норте – бұл Минданао аймағының батысындағы Замбоанга түбегінің солтүстік бөлігін қамтитын жалпы аумақ. Облыс солтүстік және батыс жағынан Сулу теңізімен, солтүстік-шығыстан Мисамис Оксидентальмен, ал оңтүстіктен Замбоанга-дель-Сур және Замбоанга-Сибугаймен шектеседі. Орташа биіктігі 229 метрді құрайды, ал Катипунан ауданындағы Дабиак тауы – ең биік нүктесі. Жағалау бойындағы аймақтар жазықтардан тұрады. Облыстың ирек жағалау сызығының ұзындығы шамамен 280 километрді құрайды.

Климат

Замбоанга-дель-Нортеде жыл бойы тең бөлінген жауын-шашынның арқасында жұмсақ және қоңыржай климат басылады. Оның оңтүстік бөлігінде құрғақ маусым ұзаққа созылады.

Әкімшілік бөлімшелер

Замбоанга-дель-Норте 25 муниципалитет пен 2 қаладан тұрады. Диполог, Синданган және Дапитан провинцияның ең тығыз халқы бар аймақтары болып табылады. Бұл аймақтар 691 барангайға бөлінеді және 3 сайлау округіне топтастырылған. Сибуко жер ауданы бойынша ең үлкен муниципалитет болып табылады, ол провинцияның жалпы аумағының бөлігін құрайды. Сибутад ең кішкентай муниципалитет.

| Қала/Муниципалитет | Округ | Халқы | Аудан (км²) | Тығыздық (/км²) | Барангай (барлығы) |
|---|---|---|---|---|---|
| Балигиян | 3-ші | 22,588 | 17 | | |
| Дапитан қаласы | 1-ші | 82,418 | 50 | | |
| Диполог қаласы | 2-ші | 130,759 | 21 | | |
| Годод | 3-ші | 17,424 | 17 | | |
| Гуталак | 3-ші | 34,654 | 33 | | |
| Хосе Далман | 2-ші | 27,388 | 18 | | |
| Калавит | 3-ші | 23,633 | 14 | | |
| Катипунан | 2-ші | 45,577 | 30 | | |
| Ла Либертат | 1-ші | 8,406 | 13 | | |
| Лабасон | 3-ші | 41,357 | 20 | | |
| Леон Б. Постиго | 3-ші | 26,221 | 18 | | |
| Лилой | 3-ші | 39,812 | 37 | | |
| Манукан | 2-ші | 36,526 | 22 | | |
| Мутиа | 1-ші | 12,675 | 16 | | |
| Пиñан | 1-ші | 20,161 | 22 | | |
| Поланко | 1-ші | 39,347 | 30 | | |
| Президент Мануэль А. Рохас | 2-ші | 39,323 | 31 | | |
| Ризал | 1-ші | 14,021 | 22 | | |
| Салуг | 3-ші | 32,204 | 23 | | |
| Серхио Осмеña Ср. | 1-ші | 30,220 | 39 | | |
| Сиаян | 2-ші | 34,966 | 22 | | |
| Сибуко | 3-ші | 34,620 | 28 | | |
| Сибутад | 1-ші | 17,645 | 16 | | |
| Синданган | 2-ші | 99,435 | 52 | | |
| Сиокон | 3-ші | 46,907 | 26 | | |
| Сиравай | 3-ші | 28,799 | 34 | | |
| Тампилисан | 3-ші | 24,307 | 20 | | |
| **Барлығы** | | **1,047,455** | **1,011,393** | **7,300.11** | **691** |

Демография

2020 жылғы санақ бойынша Замбоанга-дель-Норте облысының халқы 1,047,455 адамды құрады. Облыстың ең көп халқы бар жері Диполог қаласы, одан кейін Синдаган кенті мен Дапитан қаласы тұрады. Басты тіл – себуано. Басқа тілдердің ішінде чавакано, субанон, филиппин және ағылшын тілдері бар.

Дін

Испаниялық билік аймақты басып алып, иезуиттер, августиндер және доминикандар сияқты шіркеу миссионерлік ордендерінің көмегімен христиан дінін таратуға дейін, ислам басым дін болды. Минданао аралындағы сенімі үшін әулие ретінде қадірленетін алғашқы шейіт – Франческо Паллиола әке болды. Ол Италияның Нола қаласынан келген иезуит миссионері және Замбоанга түбегіне жіберілген. Ол Любунганда (Катипуан), Замбоанга-дель-Нортеде, Илиган, Дапитан қалаларында миссионерлік қызмет атқарды және Хосе Далман қаласының Понот ауылында шейіт болды. Рим католиктері шамамен 50% құрайтын басым көпшілікті құрайды. Облыста бір діни округ – Озамис архиепархиясының қарауындағы Диполог Рим-католик діни округі бар, ол бүкіл облысты қамтиды. Басқа христиан дін өкілдері де бар.

Экономика

Облыстың жер аумағының шамамен жартысы ауыл шаруашылығына бөлінген. Жүгері, кокос және күріш – негізгі егістер. Облыс теңіз және минералды ресурстарға бай болғандықтан, балық шаруашылығын дамыту арқылы балық өндірісі үдеген. Коммерциялық балық аулау жылдар бойы тұрақты түрде өсіп келеді, оның ішінде сары қанатты тунец басты орын алады. 2006 жылы Ұлттық Статистика үйлестіру кеңесінің (NSCB) жүргізген зерттеуі бойынша, Замбоанга-дель-Норте провинциясы Филиппиннің ең кедей провинциясы болып танылды, кедейлік көрсеткіші 64,6% құрады, бұл 2000 жылғы статистикалық деректердегі 47%-дан жоғары көрсеткіш. 2015 жылғы мәліметтер бойынша провинциядағы кедейлік деңгейі 51,6%-ға төмендеді (8-орын). Провинцияда қызмет ететін ірі шетелдік кен өндіру компаниялары, мысалы, канадалық TVI Resource Development және Philex Mining Corp. сияқты компаниялар, жергілікті Субанон халқы мен басқа да жағдайы төмен қоныс аударушылардың мәдениеті мен дәстүрлеріне зиян келтіруде.