Кіріспе
Моро ислам азаттық майданы (MILF; Jabhat Taḥrīr Moro al ʾIslāmiyyah) – Минданаодағы Моро халқының орталық үкіметтен автономиялы аймақ алуды көздейтін исламист топ. Топ Минданаодағы Бангсаморо аймағында, Сулу архипелагында, Палаван, Базилан және басқа да көрші аралдарда өкілдік етеді. Топтың қарулы күші Бангсаморо ислам қарулы күштері (BIAF) болған, бірақ MILF бас ұйымының атауы көбінесе BIAF-ты білдіру үшін қолданылған. 2018 жылдың шілдесінде Филиппин үкіметі мұсылмандарға көбірек автономия беру мақсатында Бангсаморо органикалық заңын қабылдады. Бұған жауап ретінде MILF 30 мың жауынгерін қарусыздандыратынын мәлімдеді.
The Moro Islamic Liberation Front (MILF; Jabhat Taḥrīr Moro al ʾIslāmiyyah) is an Islamist group based in Mindanao seeking an autonomous region of the Moro people from the central government. The group has a presence in the Bangsamoro region of Mindanao, the Sulu Archipelago, Palawan, Basilan, and other neighbouring islands. The armed wing of the group was the Bangsamoro Islamic Armed Forces (BIAF), although the name of its parent organization, the MILF, was often used to refer to the BIAF. In July, 2018, the Philippine government passed the Bangsamoro Organic Law, giving more autonomy to Muslims. In return, MILF announced that it would disarm its 30,000 fighters.
Тарих
Жабидадағы қырғыннан кейін 1968 жылы, 1969 жылы Моро Ұлттық Азаттық фронты (MNLF) Филиппин университетінде, Мысырда және Таяу Шығыста оқыған Моро студенттерімен құрылды. Олар Филиппиннің оңтүстігінде тәуелсіз мұсылман мемлекетін құруды көздеді. MNLF Ливияның Муаммар Каддафиінен шетелдік қолдау алды, ол қару-жарақпен қамтамасыз етті және Моро жастарын оқытты. MNLF өз мақсаттарына жету үшін террористік шабуылдар мен кісі өлтірулерге қатысты. Манила үкіметі бүлікшілерді бақылау үшін Филиппиннің оңтүстігіне әскер жіберді. 1976 жылы Ливия басшысы Муаммар Каддафи Филиппин үкіметі мен MNLF көшбасшысы Нур Мисуари арасындағы келіссөздерге делдалдық жасады, нәтижесінде 1976 жылғы MNLF GRPH Триполи келісіміне қол қойылды. Бұл келісімде MNLF даулы аймақтарға жартылай автономия беру туралы Филиппин үкіметінің ұсынысын қабылдады. Ұйымның дамуының алғашқы кезеңдерінде Италияның Портофино қалашығындағы бірнеше мүшелеріне ұйымның қаржылық тұрақтылығына қол жеткізуге көмектесті. Бұл келісім MNLF басшылығындағы қақтығысқа әкелді, нәтижесінде 1977 жылы Хашим Саламат пен 57 MNLF офицері жаңа топ құрды. Бұл топ бастапқыда «Жаңа басшылық» деп аталды. Мисуари 1977 жылдың желтоқсанында Саламатты қуып жіберді, содан кейін Саламат өзінің жаңа ұйымын египеттік Каирге, ал 1980 жылы пакистандық Лахорға көшірді, онда дипломатиялық қызметпен айналысты. Бұл ұйым 1984 жылы Моро Ислам Азаттық Фронты (MILF) ретінде ресми түрде құрылды. 1987 жылдың қаңтарында MNLF Филиппин үкіметінің жартылай автономия ұсынысын қабылдады, бұл MILF өз күштерін бақылай алмаса, Минданаоға бейбітшілік орнату үшін келіссөздердің сәтсіз аяқталуы мүмкін деген күдік тудырды. MILF «Джамаа Исламия» террористік тобымен байланысы жоқ екенін мәлімдеді, бірақ «Джамаа Исламия» оларға өздері бақылайтын аймақтарда оқу орталықтарын ұсынды деп саналады. MILF сонымен қатар «Аль-Каидамен» байланысы жоқ екенін мәлімдеді, бірақ Ауғанстандағы «Аль-Каиданың» оқу лагерлеріне 600-ға жуық ерікті жібергенін және Осама бен Ладеннің Филиппинге ақша жібергенін мойындады, бірақ топ тікелей төлем алған жоқ екенін айтты. 2006 жылдың 28 маусымынан 6 шілдесіне дейін Филиппин армиясының қолдауымен Магуинданао провинциясының губернаторы Андал Ампатуанның күзетіндегі MILF және қарулы азаматтық еріктілер арасындағы қақтығыс туралы хабарлар тарады. Қақтығыс Ампатуанның 23 маусымдағы автоколоннасына жасалған бомбалық шабуыл үшін MILF-ті кінәлағаннан кейін басталды, нәтижесінде оның ілесінде 5 адам қаза тапты. MILF жауапкершілікті мойындамады, бірақ Ампатуан полиция мен азаматтық еріктілерді шабуылға қатысы бар MILF мүшелерін тұтқындауға жіберді. Соңынан басталған ұрыстардан 4 мың отбасы үйсіз қалды, ал 10 және 11 шілдеде қол қойылған атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. 2008 жылы Сема мен COMELEC арасындағы сот шешімі бойынша Жоғарғы Соттың шешімі Мусульман Минданаодағы автономиялық аймақты кеңейтуге бағытталған алдын ала келісімді қабылдамады, нәтижесінде MILF пен үкімет арасындағы келіссөздер тоқтап қалды. 2011 жылы MILF тәуелсіздік талаптарынан бас тартып, Филиппиннен бөлінудің орнына АҚШ штатына ұқсас субмемлекеттік мәртебеге қол жеткізе алатынын мәлімдеді. Сот бейбіт келісімде қарастырылған Мусульман Минданаоның кеңейтілген шекарасына қарсылық білдірген оңтүстік провинциялық үкіметтердің ұсыныстарын қабылдады. MOA AD Моро халқына полиция күштерін құру және табиғи ресурстарды бақылау құқығымен адам құқықтары тұжырымдамасы бойынша аймақты басқаруға мүмкіндік беретін еді. MOA AD-ге бұрынғы губернатор және бейбітшілік жөніндегі кеңес төрағасы Родольфо Гарсия, Бейбітшілік процесі жөніндегі президенттік кеңесші Гермоген Эсперон және MILF бейбітшілік жөніндегі кеңес төрағасы Мохагер Икбал 2008 жылдың 27 шілдесінде Малайзияда қол қойды. 5 тамызда ресми түрде қол қою жоспарланған, бірақ Жоғарғы Сот атқарушы ведомствоға келісімге қол қоюға кедергі келтіретін ешқандай келіссөздер жүргізбеді. Жас Моро кәсіпқойлар желісі (YMPN) халықты MOA AD-дан қорқуға шақырмады және «Моро наразылығына жүректеріңді ашыңыз» деді. Келесі айда бірнеше MILF командирлерін үкімет шенеуніктері шабуылдық науқанды бастады деп айыптады. Филиппин қарулы күштері бұл айыптауға жауап ретінде генерал-лейтенант Кардозо Лунаның басшылығымен Минданаоға 6000 сарбаздан тұратын он батальонды дереу жіберді. Зорлық-зомбылықтан 600 000-нан астам адам үйсіз қалды және шамамен 300 адам қаза тапты. 2008 жылдың 14 қазанында сот бірнеше дауыс беру нәтижесінде MOA AD-ді Филиппин Республикасы үкіметі мен Моро Ислам Азаттық Фронтының 2001 жылғы Триполи бейбітшілік келісімін «заңға және Конституцияға қайшы» деп жариялады. Кончита Карпио Моралес былай деді: «Қорытындылай келе, Бейбітшілік процесі жөніндегі президенттік кеңесші тиісті консультация процесін жүргізбегендіктен, өкілеттіктерін ауыртпалықпен пайдаланды. MOA AD жобаланған және жасалған құпия процесс заңды өкілеттікке қайшы келеді және оны еркіндіксіз, ойсыз, зұлым, тәуелсіз және деспоттық түрде пайдалану болып табылады. Бұл оңтайлы міндеттің ауыр бұзуын және оны орындаудан бас тартуды көрсетеді». Бангсаморо азаматтық қоғамының консорциумы сияқты азаматтық қоғам ұйымдары қайта қарау туралы өтініш берді. Алайда, 2008 жылдың 21 қарашасында Жоғарғы Сот 14 қазан күнгі шешімін растады, ол Филиппин үкіметі мен MILF арасындағы MOA AD-ді конституцияға қайшы деп жариялады.
Over the next month, several MILF commanders were tagged by government officials as having initiated an offensive campaign. The Armed Forces of the Philippines responded to the allegation by immediately deploying ten battalions composed of a total of 6,000 soldiers into Mindanao under the command of Lt. Gen. Cardozo Luna. The violence displaced over 600,000 people and left about 300 dead. On October 14, 2008, the court conducted a series of divided votes declared "contrary to law and the Constitution" the MOA AD of the Government of the Republic of the Philippines and Moro Islamic Liberation Front Tripoli Agreement of Peace on 2001. Conchita Carpio Morales ruled: "In sum, the Presidential Adviser on the Peace Process committed grave abuse of discretion when he failed to carry out the pertinent consultation process. The furtive process by which the MOA AD was designed and crafted runs contrary to and in excess of the legal authority and amounts to a whimsical, capricious, oppressive, arbitrary and despotic exercise thereof. It illustrates a gross evasion of positive duty and a virtual refusal to perform the duty enjoined." Civil society organizations such as Consortium of Bangsamoro Civil Society submitted a motion for reconsideration. However, on November 21, 2008, the Supreme Court affirmed its October 14 ruling that declared unconstitutional the MOA AD between the Philippine government and the MILF.
Бейбітшілік келіссөздері
2012 жылдың 7 қазанында президент Бениньо Акино MILF-пен бейбіт келісімге қол жеткізгенін және "Бұл негіздемелік келісім Минданаодағы соңғы және тұрақты бейбітшілікке жол ашады" деп жариялады. MILF вице-төрағасы Ғазали Жафар: "Біз өте қуаныштымыз. Осы мүмкіндік үшін президентке алғыс айтамыз" деді. Келісім 2012 жылдың 15 қазанында қол қойылды. Оның мақсаты – екі тарап арасындағы тұрақты бейбітшілікке жол ашу үшін Минданаодағы автономиялық аймақты ресми түрде көздеу. Аталған аймақ өзінің мол ресурстарын пайдаланудан түсетін кірістің әділ үлесіне, бюджеттік дербестікке, өз полициясына және мұсылмандарға ғана арналған шариғат заңдарына ие болады. Бұған жауабында MILF автономия үшін үкіметке қарсы қарулы күресті тоқтатуға және ұлттық үкіметтің ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясатты бақылауында қалдыруға дайын. Кезең-кезеңімен іске асырылатын автономиялық келісім аймақтың атын Моро халқының құрметіне Бангсаморо деп өзгертеді.
Бейбіт келісім
2014 жылдың 24 қаңтарында Филиппин үкіметінің бас келіссөзшісі Мириам Коронел Феррер мен MILF бас келіссөзшісі Мохагер Икбал Куала-Лумпурда бейбіт келісімге қол қойды. Бұл келісім Филиппин Конгресі бекітетін заңға сәйкес Бангсаморо деп аталатын жаңа мұсылман автономиялық аймағын құруға жол ашты. Үкімет аймақты 2016 жылға дейін құруды жоспарлаған. Келісімге сәйкес, MILF көтерілісші күштерін тарату шартымен Филиппиннің оңтүстік бөлігінде мұсылмандардың өзін-өзі басқаруы көзделді. MILF күштері қару-жарақтарын MILF және Филиппин үкіметі таңдаған үшінші тарапқа тапсыруға міндеттенді. Аймақтық полиция құрылып, Филиппин армиясы әскерлер санын қысқартып, аймақтағы жеке әскерлерді таратуға көмектесетін болды. Президент Родриго Дутерте бұл заңға қол қойды, бұл негізінен католиктер басым Филиппиннің оңтүстігіндегі мұсылман көтерілісін тоқтатудың маңызды қадамы болды. 2020 жылдың қаңтар айының басында Бейбіт процесі жөніндегі президенттік кеңесшінің кеңсесі MILF жауынгерлерін тарату жоспары бойынша белгіленген мақсаттан асып түскенін хабарлады, "2019 жылдың соңғы тоқсанынан бастап 12 000 MILF жауынгерінің 8879-ы қызметтен босатылды" делінген мәлімдемеде. Кейбір бұрынғы көтерілісшілер 2022 жылы сайланған үкімет құрылғанға дейін Бангсаморо аймағының белгілі бір бөліктерін қорғау үшін полиция және әскер қатарына қосылды.