Кіріспе

Оджак – Босния және Герцеговина Федерациясының Посавина кантонында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Босния және Герцеговинаның солтүстік бөлігінде, Сава өзенінің жанында, Хорватиямен шекараға жақын орналасқан. Атауы Осман империясының шекаралық қаласы болған кезінде пайда болған түрік тіліндегі "Оджак" сөзінен шыққан. Түрік тілінде "ошақ", ал қазіргі босния тілінде "мұржа" деген мағынаны білдіреді. Оджак қаласы Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропадағы соңғы шайқасының болған жері ретінде танымал, ол Хорватияның Усташе және Югославия партизандары арасында өткен.

Рим және орта ғасырлар

Рим дәуірінде Оджак муниципалитеті аумағында Карло Мач ашқан 670 метрлік елді мекен және бекініс болған. Бұл – Ад-Басанте (Босния маңындағы) деп аталған үлкен римдік қаланың қалдықтары. Ол кезде Босна өзені қазіргі мешіттің жанынан ағып өткен, ал қала өзен жағасында орналасқан. Бұл римдіктерге қажет болды, себебі осы аймақта біздің заманымыздың 6-9 жылдары Иллирия тайпалары мен рим легиондары арасында соғыс болған. Посавина аймағында Иллирийлік Брючи тайпасы тұрған. Батон басшылығымен олар Фрушка Горадан Адриатика теңізіне дейін көтерілді, ал римдіктер бұл науқанды Пун соғыстарынан бері ең қиын деп санады. Римнен Константинопольге дейінгі жолдар мен пошта станцияларын көрсететін Табула Путингерия картасынан Славонски Бродтан Вучяк арқылы өтетін жол бар екені көрінеді, оның қалдықтары әлі күнге дейін Йошик ауданында сақталған. Жол Солиде (қазіргі Тузла) аяқталған. Гунндар Еуропаға көшіп келген кезде осы жерден өтіп, қаланы толығымен өртеді. Еуропаға славяндар қоныстанғаннан және аварларды жеңгеннен кейін Радуневац атты елді мекен құрылды. Ол римдік қала сияқты үлкен болмаса да, біртіндеп кеңейді. Жақын жерде, Боснияға өтетін қақпа ретінде Добор Град өзен аңғарындағы жолды қорғау үшін салынды. Бұл жерде венгрлер мен жергілікті босниялық ақсүйектер арасында жиі шайқастар болды.

Осман дәуірі

Қазіргі Оджак қаласы 1593 жылдан бері тарихи жазбаларда елді мекен және бекініс ретінде кездеседі. Осы кезде елді мекен Осман империясының бақылауына өтті. Сол жылы Сұлтанның жарлығымен Боснияда мұрагерлік құқығымен оджаклық енгізілді, ол түрік армиясының командирлеріне табысталды. Миралем бекке бұл жер оджак, яғни иелік ретінде берілді, ол ежелгі римдік қаланың қалдықтарын пайдаланып кішкентай бекініс салдырды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Ибрагим осы мүлікті мұраға алды, сол кезде Оджак шекара күзетшілерінің аз санымен үлкен елді мекен және шекара бекінісі болып саналды. Тарихи деректерде Австрия армиясы Сава өзенін кесіп, 1739 жылғы Белград шартына қол қойылғанға дейін бірнеше рет Оджақты басып алғаны айтылады, сол кезде Сава өзені бойымен Боснияның жаңа шекарасы белгіленді. Келесі 100 жыл Оджак бейбітшілікте, мәдени және экономикалық дамуда өтті. Қаланың қала құрылысы тұрғын үй топтарын – махалаларды, шаруашылық аймақтарымен байланыстырып ұйымдастыру принципіне негізделген. Сондай-ақ, Дрвения деп аталатын ағаш мешіт те салынды. 1836 жылы Посавина көтерілісі (Жовица Иличтің) басталды, оның кезінде Оджак өртеліп, халқының жартысына жуығы қырылды. Хусейн капитанның бірнеше оджактары да өртенді. Оджақтағы Дрвения мешіті өртенді, оның қайта салынғаны белгісіз. Сол кезде Оджак үлкен касабадан қарапайым елді мекенге айналды.

Австрия-Мажарстан империясы

1878 жылы Босния мен Герцеговинада Австрия-Мажар билігі орнағаннан кейін Оджак үшін жаңа кезең басталды. Жаңа капиталистік экономикалық жүйе және жаңа құрылыс тәсілі енгізілді, онда бірінші қабаттағы кеңсе кеңістігі мен жоғарғы қабаттардағы тұрғын үй кеңістігі біріктірілген биік ғимараттар салынды. Ғимараттар берік материалдан, кірпіштен, көше және құрылыс сызықтарын реттейтін жаңа ережелерге сәйкес салынды. Австро-Венгрия кезеңі – билік пен халықтың қажеттіліктерін қанағаттандырған қарқынды құрылыс кезеңі болды. Халық ауыл шаруашылығымен, мал шаруашылығымен, өрік өсірумен және оны кептіріп Австрия мен Чехияға экспорттаумен айналысты. Осы кезеңде 1903 жылы Әкімшілік ғимарат немесе Беледия толыққанды аяқталды, осы туралы кіреберіс есіктерінің үстіндегі жазу куәландырады.

Югославия

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала және Боснияның қалған бөлігі, жаңа құрылған Серб, хорват және словендер Корольдығына (кейін Югославия деп аталды) қосылды. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала усташтардың оккупациясына түсті. Соғыстың аясында қала, Еуропадағы соңғы шайқастың болған жері ретінде танылды, онда усташтар партизандар тарапынан жеңіліп, талқандауға ұшырады. Келесі ондаған жылдар бойы қала тұрақты болды, алайда Югославия соғыстары кезінде, Югославия құлағанда, ауыр зардап шекті. Босния және Герцеговинадағы соғыс Оджакта 1992 жылдың 21 сәуірінде басталды, сол күні серб күштері қалаға 32 ракетамен шабуыл жасап, Оджак қаласының төрт азаматын қаза қылды. Сол жылдың 13 шілдесінде 102-ші Оджак бригадасының жауынгерлері Босански Бродқа шегінді, ал жау күштері Оджакты басып алды. 1995 жылғы Дейтон бейбіт шарты бойынша Оджак, Босния және Герцеговина Федерациясының басқаруына берілді. 1996 жылдың ақпан айында серб әскери және жартылай әскери жасақтары кері шегінгенге дейін, бір мешіт және жеті католик шіркеуін қиратты.

География

Оджак муниципалитеті Босния және Герцеговинаның солтүстігінде, шығысында Босна өзенінің ең төменгі бөлігімен, солтүстігінде Сава өзенімен, оңтүстік-батысында Вучяк тауымен шектелген үшбұрыш тәрізді жерде орналасқан. Муниципалитеттің солтүстік шекарасы Босния және Герцеговина мен Хорватия Республикасының мемлекеттік шекараларымен келіседі. Оджақтың шығысында Босански Шамак муниципалитеті, оңтүстігінде Модрича муниципалитеті, ал батысында Вукосавлье муниципалитеті жатыр. Муниципалитеттің аумағы көбінесе жазық, батыс бөлігіндегі Вучяк тауының еңістерінде шамалы белестіліктер бар. Оджак муниципалитетінің ең биік нүктесі – Кадар шыңы, ол теңіз деңгейінен 204 метр биіктікте орналасқан.

Экономика

Югославияның ыдырауына дейін 5000-нан астам адам негізінен өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істеді. Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың ішінде 700-ден астам қызметкері бар Strolit, Energoinvest, Vuntex және Borovo есімдері аталады.

Спорт

Волейбол клубынан басқа, 1980 жылы құрылған "Оджак" баскетбол клубы да керемет нәтижелер көрсетуде. Босния және Герцеговинаның басқа да аймақтарындағыдай, Оджақта да футбол өте танымал, ал "Оджак 102" футбол клубы ФБиХ екінші футбол лигасының Солтүстік тобында өнер көрсетеді. Оджақта бірнеше спорт клубы жұмыс істейді, олардың ішінде "Напредак" волейбол клубы ең ірілерінің бірі болып табылады және салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде барлық санаттар мен жас топтарында лайықты нәтижелерге қол жеткізді. Жыл сайын бірнеше естелік турнирлер өткізіледі, оның ішінде Мехмед Рибичтің "Мехо" естелік турнирі, Бахрия Шогоровичтің "Шиш" естелік турнирі және Әмір Джупичтің "Пиджама" естелік турнирі бар. "Единство Оджак" футбол клубы 1945 жылы құрылған.

Көрікті жерлер

Оджак қаласының орталығында Босния және Герцеговинаның қорғалатын мәдени ескерткіштерінің бірі – Беледия, яғни 1903 жылы Австро-Венгрия монархиясы салған шағын қалалық әкімшілік ғимараты (муниципалды ғимарат) орналасқан.