Оджак, Босния және Герцеговина қаласы: тарихы, географиясы, Екінші дүниежүзілік соғыстағы соңғы шайқас орны. Түрік тілінен аудармасы, римдік бекініс іздері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оджак – Босния және Герцеговина Федерациясының Посавина кантонында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Босния және Герцеговинаның солтүстік бөлігінде, Сава өзенінің жанында, Хорватиямен шекараға жақын орналасқан. Атауы Осман империясының шекаралық қаласы болған кезінде пайда болған түрік тіліндегі "Оджак" сөзінен шыққан. Түрік тілінде "ошақ", ал қазіргі босния тілінде "мұржа" деген мағынаны білдіреді. Оджак қаласы Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропадағы соңғы шайқасының болған жері ретінде танымал, ол Хорватияның Усташе және Югославия партизандары арасында өткен.
Odžak is a town and municipality located in Posavina Canton of the Federation of Bosnia and Herzegovina, an entity of Bosnia and Herzegovina. It is situated in the northern part of Bosnia and Herzegovina, near the river Sava, from the border with Croatia. The name is derived from Turkish Ocak, during its time as a frontier town of the Ottoman Empire, and means "fireplace" in Turkish and "chimney" in modern Bosnian. The town of Odžak is notable for being the battlegrounds of the last battle in Europe of World War II, fought between the Croatian Ustaše and Yugoslav Partisans.
Рим және орта ғасырлар
Рим дәуірінде Оджак муниципалитеті аумағында Карло Мач ашқан 670 метрлік елді мекен және бекініс болған. Бұл – Ад-Басанте (Босния маңындағы) деп аталған үлкен римдік қаланың қалдықтары. Ол кезде Босна өзені қазіргі мешіттің жанынан ағып өткен, ал қала өзен жағасында орналасқан. Бұл римдіктерге қажет болды, себебі осы аймақта біздің заманымыздың 6-9 жылдары Иллирия тайпалары мен рим легиондары арасында соғыс болған. Посавина аймағында Иллирийлік Брючи тайпасы тұрған. Батон басшылығымен олар Фрушка Горадан Адриатика теңізіне дейін көтерілді, ал римдіктер бұл науқанды Пун соғыстарынан бері ең қиын деп санады. Римнен Константинопольге дейінгі жолдар мен пошта станцияларын көрсететін Табула Путингерия картасынан Славонски Бродтан Вучяк арқылы өтетін жол бар екені көрінеді, оның қалдықтары әлі күнге дейін Йошик ауданында сақталған. Жол Солиде (қазіргі Тузла) аяқталған. Гунндар Еуропаға көшіп келген кезде осы жерден өтіп, қаланы толығымен өртеді. Еуропаға славяндар қоныстанғаннан және аварларды жеңгеннен кейін Радуневац атты елді мекен құрылды. Ол римдік қала сияқты үлкен болмаса да, біртіндеп кеңейді. Жақын жерде, Боснияға өтетін қақпа ретінде Добор Град өзен аңғарындағы жолды қорғау үшін салынды. Бұл жерде венгрлер мен жергілікті босниялық ақсүйектер арасында жиі шайқастар болды.
During the Roman era, there was a settlement and a fortress about 670 meters long in the area of the Odžak municipality, discovered by Karlo Mać. These are the remains of a large Roman city named Ad Basante (near Bosna). At that time, the Bosna River flowed beside today's mosque, and the city was right on the shore. It was necessary for the Romans because, in this area, from 6 to 9 AD, there was a war between the Illyrian tribes and Roman legions. The Illyrian tribe Breuci lived in the Posavina area. They, under Baton, rose from the Fruška Gora to the Adriatic Sea, and the Romans said these were the toughest campaigns for them since the Punic Wars. From the Tabula Peutingeriana, a map marking the routes and postal stations from Rome to Constantinople, it is visible that there was a route that passed from Slavonski Brod across Vučjak, and its remains are still in the Jošik area. The road ended in Soli (today's Tuzla). The Huns passed this way during their migration into Europe and burned the city to the ground. After the Slavs settled in Europe and defeated the Avars, a settlement named Radunjevac was established. It was not as large as the Roman one, but gradually expanded. Nearby, Dobor Grad was founded as the gateway to Bosnia to protect the route along the river valley. It was the scene of frequent battles between the Hungarians and the local Bosnian nobility.
Осман дәуірі
Қазіргі Оджак қаласы 1593 жылдан бері тарихи жазбаларда елді мекен және бекініс ретінде кездеседі. Осы кезде елді мекен Осман империясының бақылауына өтті. Сол жылы Сұлтанның жарлығымен Боснияда мұрагерлік құқығымен оджаклық енгізілді, ол түрік армиясының командирлеріне табысталды. Миралем бекке бұл жер оджак, яғни иелік ретінде берілді, ол ежелгі римдік қаланың қалдықтарын пайдаланып кішкентай бекініс салдырды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Ибрагим осы мүлікті мұраға алды, сол кезде Оджак шекара күзетшілерінің аз санымен үлкен елді мекен және шекара бекінісі болып саналды. Тарихи деректерде Австрия армиясы Сава өзенін кесіп, 1739 жылғы Белград шартына қол қойылғанға дейін бірнеше рет Оджақты басып алғаны айтылады, сол кезде Сава өзені бойымен Боснияның жаңа шекарасы белгіленді. Келесі 100 жыл Оджак бейбітшілікте, мәдени және экономикалық дамуда өтті. Қаланың қала құрылысы тұрғын үй топтарын – махалаларды, шаруашылық аймақтарымен байланыстырып ұйымдастыру принципіне негізделген. Сондай-ақ, Дрвения деп аталатын ағаш мешіт те салынды. 1836 жылы Посавина көтерілісі (Жовица Иличтің) басталды, оның кезінде Оджак өртеліп, халқының жартысына жуығы қырылды. Хусейн капитанның бірнеше оджактары да өртенді. Оджақтағы Дрвения мешіті өртенді, оның қайта салынғаны белгісіз. Сол кезде Оджак үлкен касабадан қарапайым елді мекенге айналды.
The current city of Odžak is mentioned in historical records from 1593 as a settlement and fortress. By this point, the settlement was now under Ottoman control. That year, by the Sultan's decree, the odžakluk was introduced in Bosnia with the right of inheritance, which was awarded to commanders of the Turkish army. Miralem beg was given this area as an odžak, a possession, and he built a small fortress using the remains of the old Roman city. After his death, his son Ibrahim inherited this property, and at that time, Odžak represented a larger settlement and border fortress with a small number of border guards. Historical records state that the Austrian army crossed the Sava river and conquered Odžak several times until the signing of the Treaty of Belgrade in 1739, when a new border of Bosnia along the Sava River was established. For the next 100 years, Odžak spent in peace, cultural, and economic progress. The urban structure of the city was based on the principle of organizing residential groups, mahalas, connected with business zones. A wooden mosque, called Drvenija, was also built. In 1836, the Posavina Rebellion (Jovica Ilić's) erupted, during which Odžak was burned and its population nearly halved. Some of the odžakluks of Husein captain were also burned. The Drvenija mosque in Odžak was burned, and it is not known whether it was ever rebuilt. At that time, Odžak transformed from a large kasaba into a neglected settlement.
Австрия-Мажарстан империясы
1878 жылы Босния мен Герцеговинада Австрия-Мажар билігі орнағаннан кейін Оджак үшін жаңа кезең басталды. Жаңа капиталистік экономикалық жүйе және жаңа құрылыс тәсілі енгізілді, онда бірінші қабаттағы кеңсе кеңістігі мен жоғарғы қабаттардағы тұрғын үй кеңістігі біріктірілген биік ғимараттар салынды. Ғимараттар берік материалдан, кірпіштен, көше және құрылыс сызықтарын реттейтін жаңа ережелерге сәйкес салынды. Австро-Венгрия кезеңі – билік пен халықтың қажеттіліктерін қанағаттандырған қарқынды құрылыс кезеңі болды. Халық ауыл шаруашылығымен, мал шаруашылығымен, өрік өсірумен және оны кептіріп Австрия мен Чехияға экспорттаумен айналысты. Осы кезеңде 1903 жылы Әкімшілік ғимарат немесе Беледия толыққанды аяқталды, осы туралы кіреберіс есіктерінің үстіндегі жазу куәландырады.
With the establishment of Austro Hungarian authority in 1878 in Bosnia and Herzegovina, a new period for Odžak began. A new capitalist way of economy and a new way of building, which involves the construction of high buildings where business space on the ground floor is combined with residential space on the upper floors, were introduced. Buildings were constructed with solid material, brick, according to new regulations that introduced street and building line regulations. The Austro Hungarian period was a time of intensive construction, satisfying both the needs of the authorities and the population. The population engaged in agriculture, livestock breeding, production, and processing of plums, which were dried and exported to Austria and Czechia. During this period, the Administrative building or Beledija, was completed in 1903, as evidenced by the inscription above the entrance doors.
Югославия
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала және Боснияның қалған бөлігі, жаңа құрылған Серб, хорват және словендер Корольдығына (кейін Югославия деп аталды) қосылды. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала усташтардың оккупациясына түсті. Соғыстың аясында қала, Еуропадағы соңғы шайқастың болған жері ретінде танылды, онда усташтар партизандар тарапынан жеңіліп, талқандауға ұшырады. Келесі ондаған жылдар бойы қала тұрақты болды, алайда Югославия соғыстары кезінде, Югославия құлағанда, ауыр зардап шекті. Босния және Герцеговинадағы соғыс Оджакта 1992 жылдың 21 сәуірінде басталды, сол күні серб күштері қалаға 32 ракетамен шабуыл жасап, Оджак қаласының төрт азаматын қаза қылды. Сол жылдың 13 шілдесінде 102-ші Оджак бригадасының жауынгерлері Босански Бродқа шегінді, ал жау күштері Оджакты басып алды. 1995 жылғы Дейтон бейбіт шарты бойынша Оджак, Босния және Герцеговина Федерациясының басқаруына берілді. 1996 жылдың ақпан айында серб әскери және жартылай әскери жасақтары кері шегінгенге дейін, бір мешіт және жеті католик шіркеуін қиратты.
After World War I, the town and the rest of Bosnia would join the newly created Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes (later renamed Yugoslavia). However, during World War II, the town would come under the occupation of the Ustashe. Towards the end of the war, the town would become known as the site of the last battle of the war in Europe, in which the Ustashe was defeated and destroyed by the Partisans. For the next few decades, the town would remain stable, however it would suffer greatly during the Yugoslav Wars, in which Yugoslavia collapsed. The war in Bosnia and Herzegovina in Odžak began on April 21, 1992, when Serbian forces targeted the city with 32 rockets, killing four citizens of Odžak. On July 13 of the same year, fighters of the 102nd Odžak Brigade retreated towards Bosanski Brod, and enemy forces took over Odžak. According to the Dayton Peace Agreement of 1995, Odžak was placed under the administration of the Federation of Bosnia and Herzegovina. Before withdrawing in February 1996, Serbian military and paramilitary formations destroyed one mosque and seven Catholic churches.
География
Оджак муниципалитеті Босния және Герцеговинаның солтүстігінде, шығысында Босна өзенінің ең төменгі бөлігімен, солтүстігінде Сава өзенімен, оңтүстік-батысында Вучяк тауымен шектелген үшбұрыш тәрізді жерде орналасқан. Муниципалитеттің солтүстік шекарасы Босния және Герцеговина мен Хорватия Республикасының мемлекеттік шекараларымен келіседі. Оджақтың шығысында Босански Шамак муниципалитеті, оңтүстігінде Модрича муниципалитеті, ал батысында Вукосавлье муниципалитеті жатыр. Муниципалитеттің аумағы көбінесе жазық, батыс бөлігіндегі Вучяк тауының еңістерінде шамалы белестіліктер бар. Оджак муниципалитетінің ең биік нүктесі – Кадар шыңы, ол теңіз деңгейінен 204 метр биіктікте орналасқан.
The Odžak municipality is located in northern Bosnia and Herzegovina, in a triangle enclosed to the east by the lowest part of the Bosna river, to the north by the Sava river, and to the southwest by the Vučjak mountain. The northern border of the municipality coincides with the state borders of Bosnia and Herzegovina and the Republic of Croatia. To the east of Odžak is the municipality of Bosanski Šamac, to the south the municipality of Modriča, and to the west the municipality of Vukosavlje. The area of the municipality is predominantly flat, with slight undulations on the slopes of Vučjak in the western part. The highest point of the Odžak municipality is Kadar peak, which is located at 204 meters above sea level.
Экономика
Югославияның ыдырауына дейін 5000-нан астам адам негізінен өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істеді. Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың ішінде 700-ден астам қызметкері бар Strolit, Energoinvest, Vuntex және Borovo есімдері аталады.
Before the Breakup of Yugoslavia, over 5,000 people were employed primarily in industry and agriculture. The largest industrial facilities were Strolit with over 700 employees, Energoinvest, Vuntex, and Borovo.
Спорт
Волейбол клубынан басқа, 1980 жылы құрылған "Оджак" баскетбол клубы да керемет нәтижелер көрсетуде. Босния және Герцеговинаның басқа да аймақтарындағыдай, Оджақта да футбол өте танымал, ал "Оджак 102" футбол клубы ФБиХ екінші футбол лигасының Солтүстік тобында өнер көрсетеді. Оджақта бірнеше спорт клубы жұмыс істейді, олардың ішінде "Напредак" волейбол клубы ең ірілерінің бірі болып табылады және салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде барлық санаттар мен жас топтарында лайықты нәтижелерге қол жеткізді. Жыл сайын бірнеше естелік турнирлер өткізіледі, оның ішінде Мехмед Рибичтің "Мехо" естелік турнирі, Бахрия Шогоровичтің "Шиш" естелік турнирі және Әмір Джупичтің "Пиджама" естелік турнирі бар. "Единство Оджак" футбол клубы 1945 жылы құрылған.
Besides the volleyball club, the Odžak Basketball Club, founded in 1980, also shows outstanding results. As in the rest of Bosnia and Herzegovina, football is popular in Odžak, and the Football Club "Odžak 102" competes in the Second Football League of FBiH, North group. Several sports clubs operate in Odžak, with the Volleyball Club Napredak standing out the most, achieving commendable results in all categories and age groups in a relatively short time. Several memorial tournaments are held every year, including the Mehmed Ribić Meho Memorial Tournament, the Bahrija Šogorović Šiš Memorial Tournament, and the Amir Jupić Pidžama Memorial Tournament. FK Jedinstvo Odžak was founded in 1945.
Көрікті жерлер
Оджак қаласының орталығында Босния және Герцеговинаның қорғалатын мәдени ескерткіштерінің бірі – Беледия, яғни 1903 жылы Австро-Венгрия монархиясы салған шағын қалалық әкімшілік ғимараты (муниципалды ғимарат) орналасқан.
In the center of Odžak, one of the protected cultural monuments of Bosnia and Herzegovina is located, namely the Beledija, or the small city hall (municipal building) built in 1903 by the Austro Hungarian monarchy.