Кіріспе

Сенсорлық нейрондардың қозуына жауап

Қышу рефлексі – дененің бетінде орналасқан перифериялық ұштары бар сенсорлық нейрондардың қозуына жауап. Кейбір сенсорлық нейрондар дене бетіндегі паразитке ұқсас сыртқы заттың тітіркендіруінен қозады. Басқалары химиялық стимулға жауап бере алады, бұл қышу сезімін тудырады. Қышу рефлексі кезінде жақын жердегі мүше дене бетінің тітіркендірілген жеріне жетеді және оны сүртіп алады. Қышу рефлексі омыртқалы жануарлардағы нейрондық желілердің жұмысын түсіну үшін жан-жақты зерттелді. Он жылдар бойы жүргізілген зерттеулерге қарамастан, рефлексті тоқтатудың нейрондық механизмдері сияқты, қышу рефлексінің маңызды аспектілері әлі де белгісіз.

Иттердегі тырнақ рефлексі

Көптеген иттерде, егер оларды құрсақ, қабырғалар, бүйірлер және арқа аймағында ынталандырса, сызып алу рефлексі байқалады. Бұл ең көп кездесетін жерлер, бірақ рефлексті тудыру үшін кез келген жерді ынталандыруға болады, мысалы, кеуде, құлақтар және тіпті лапалар. Осы аймақты ынталандыру басталғаннан кейін, ит "қайырғанды" жою үшін артқы аяқтарын ырғақты түрде "қимылдата" немесе "тебуге" тырысады. Әдетте, артқы аяқтардың біреуі ғана осы рефлексті көрсетеді, бірақ екі аяқ та бір уақытта рефлекс жасай алады. Рефлекстің қарқындылығы мен ырғағы ынталандырудың күшіне және жылдамдығына байланысты өзгереді. Сызып алу рефлексін итті тырнау, жуу, сүрту немесе шапалақтау сияқты түрлі ынталандырулар арқылы оятуға болады, бірақ кейбір әдістер басқаларынан жақсы нәтиже береді. Мысалы, көптеген иттер тырнақпен тырналғанда рефлекс көрсетеді, ал күшті рефлексі барлар ғана жеңіл шапалақтауға жауап бере алады. Аллергия және қышу сызып алу рефлексіне әсер етеді, себебі қосымша ынталандыру алдында қышыған иттер басқа иттерге қарағанда күштірек рефлекс көрсетеді. Бітелермен зарарланған иттерде құйрықтың тамырында ынталандырғанда күшті рефлекс пайда болуы жиі кездеседі, себебі бітелер қышуды тудырады.

Жануарлар үлгілері мен препараттары

Қақырылу рефлексін зерттеу, түсіну және сипаттау үшін көптеген жануарлар модельдері пайдаланылды. Бұл модельдерге тасбақа, мысық, бақа, ит және басқа да омыртқалы жануарлар кіреді. Осы зерттеулерде зерттеушілер жануардың омыртқа жонын толық кесіп тастауды қамтитын омыртқалық препараттарды қолданды. ЭМГ жазбалары бұлшық еттерден тікелей электрлік белсенділікті тіркеу үшін қолданылады. ЭНГ жазбалары моторлық нейрондар мен омыртқа миы нейрондарының электрлік белсенділігін тіркеу үшін пайдаланылады. Бұл техникалар зерттеушілерге қақырылу рефлексінің нейрондық тізбегін жеке жасуша деңгейінде түсінуге мүмкіндік берді.