Кіріспе

Американдық педагог Джозиа Холбрук (17 маусым 1788 - 20 маусым 1854) – Америка Құрама Штаттарында лицей қозғалысының бастамашысы және ұйымдастырушысы. Ол 1819 жылы елдегі алғашқы өндірістік мектепті құрды, 1826 жылы елдегі алғашқы лицей мектебін ұйымдастырды және алғашқы ұлттық білім беру қауымдастығы – Америка лицейлер қауымдастығының негізін қалауға үлкен үлес қосты. Ол "Holbrook School Apparatus Manufacturing Company" компаниясын құрып, жалпы білім беретін мектептер үшін мұғалімдерге көмектесетін түрлі құралдар мен лицейлерде оқытушыларға арналған ғылыми оқу құралдарын жасады. Ол сондай-ақ лицей тұжырымын насихаттау үшін көп еңбек етті және көп саяхаттады. Оның әдісі грек тілі, тарих және математика сияқты академиялық пәндерді оқытуды егіншілік дағдыларымен және қолөнермен үйлестірді. Бастапқыда оның жүйесі Жаңа Англия штаттарында гүлденді, кейін Орта Батыс штаттарына тарады, соңында елдің 3000 қаласына және кентіне жетті. Ол сонымен қатар мұғалімдерді кәсіби даярлауды және әйелдер білімін кеңейтуді қолдады.

Ерте өмір және білім

Жосия Холбрук 1788 жылғы 17 маусымда Коннектикут штатының Дерби қаласындағы отбасылық фермада дүниеге келді. Оның әкесі Жосия Америка Тәуелсіздік соғысында полковник болған және 1652 жылы Дербиден көшіп келіп, Лонг-Айлендтегі Ойстер-Бэйде қоныстанған, ал оның ұрпақтары Коннектикут қаласын құрған ағылшын Джон Холбруктың ұрпағы еді. Жосия Дербиде (Англия) пастор Амаса Портердің жеке басқаруымен білім алып, 1806 жылы он сегіз жасында Йель колледжіне түсті. Сол жерде ғалым Бенджамин Силлиман оны химия және минералогияға қызықтырды. Ол Йель университетін 1810 жылы жиырма жасында бітіріп, солтүстік-шығыс штаттарында ауыл шаруашылығы технологиясын оқытып, геология бойынша лекциялар оқыған көшпелі мұғалім болды. 1813 жылы ол Зефания Свифттың қызы Луси Свифтқа үйленді. Олардың екі ұлы болды – Альфред пен Дуайт. 1819 жылы оның әйелі қайтыс болды. Жосияның ата-анасы да шамамен сол кезде қайтыс болып, ол отбасылық ферманы мұраға алды. Ол өзінің білімін кеңейту үшін, бұрыннан қолданып келген ғылыми шаруашылық техникаларына мал шаруашылығын үйренуге шешім қабылдады. Осы шамада ол білім беру реформасы туралы өз ойларын дамыта бастады. 1819 жылы Холбрук өзінің отбасылық фермасында АҚШ-тағы алғашқы өндірістік мектепті ұйымдастырды. Швейцариялық Филипп Эммануэль фон Фелленбергтің агрономиялық идеяларына негізделген бұл мектеп академиялық оқуды практикалық дағдылар мен қолөнерді оқытумен үйлестірді. Студенттер оқу ақысының бір бөлігін фермада жұмыс істеу арқылы төледі. 1824 жылы Холбрук ағылшын тілінен өзге латын, грек және француз тілдерін оқытуды енгізді. Студенттер алгебра, геометрия, тригонометрия, сондай-ақ география және тарих сияқты математиканың жоғары деңгейлерін оқыды. Мектепте астрономия, ботаника, химия, минералогия және зоологияның түрлі салалары бойынша курстар да болды.

Білім беру теориясы және лицейлер

1826 жылдың басында Холбрук Генри Барнардтың «Білім туралы журналында» өзінің жоспарын жариялады. Оның пікірінше, лицейдің ерекшелігі – өзін-өзі тануға және мәдениетті кеңінен түсінуге қызығушылық танытқан адамдардың бірлестігі, «білімнің жалпы таралуы» және халықтың «адамгершілік және интеллектуалдық талғамын жетілдіру» арқылы білім беруді дамытуға бағытталған ұйым. Ол әртүрлі әлеуметтік ортадан келген жас адамдарға болашақ мансаптарында көмектесу үшін ортақ білім беретін кең ауқымды әлеуметтік құрылымды құруды қалаған. Холбрук лицейді өз күштерімен және ой-өрісімен білім алуға ұмтылған адамдардың бірлестігі деп сипаттады. Ол білім беруді ғылыми тәсілдермен, ғылыми зерттеулермен, дінмен және саясатпен қатар, қолөнерді, егіншілік әдістерінің техникасын, геологиялық сараптамалар мен басқа да көптеген практикалық пәндерді оқыту ретінде қарастырды. 1826 жылы Холбрук АҚШ-та алғашқы ресми лицей мектебін ашты. Ол Массачусетс штатының Миллбери қаласында құрылып, Миллбери лицейі №1, Американ лицейінің бөлімшесі деп аталды. Мектеп шаруашылық үлгісіндегідей, теориялық және практикалық дағдыларды үйлестіре білді. Жаңа Англияның басқа аймақтары мен АҚШ-тың Орталық-Батыс штаттары оның үлгісін қабылдап, қалалық, округтік және штаттық лицейлер құрды. Вустер округінің лицейі 1827 жылы, Бостон механика лицейі 1830 жылы, ал Массачусетс штатының лицейі 1831 жылы құрылды. Сол жылы түрлі лицейлер Нью-Йорк қаласында алғаш рет бас қосып, Ұлттық лицейді құрды. Холбруктың лицей жүйесі туралы идеясы одан әрі таралып, Атлантиканың орталық штаттарына және Батыс пен Оңтүстік штаттарының бір бөлігіне жетті. Көптеген мектептер бірігіп, лицей мектептерінің алғашқы жалпыұлттық ұйымын құрды – Америка лицейлер қауымдастығы, алғашқы ұлттық білім беру қауымдастығы. Холбрук Бостондағы бизнесінде сәттілікке жетіп, түскен табысын білім беру мекемелерінде қолданылатын жабдықтарды өндіруге жұмсады. 1825 жылы Холбрук география, геометрия және табиғаттануды түсіндіруге арналған арзан құралдар жасауды бастады. Ол 1828 жылы Массачусетс штатының Вест-Бойлстон қаласында «Холбрук мектеп құралдарын өндіру компаниясын» құрды және құралдарды өндіруге арналған зауыт салды. Келесі жылы Бостонда тағы бір педагогпен бірлесіп өндірісті кеңейтті, ол бүкіл АҚШ-та танымал болды. Өнімдеріне жазу тақталары мен магниттерден басқа, текше түбір блогы, математикалық текше түбірді бейнелеуге арналған көп бөліктен тұратын блок, сондай-ақ оррейлер мен теллурийлер сияқты ағаш геометриялық денелер кірді. Холбрук Жаңа Англия штаттары бойынша лицей мектебі идеясын насихаттап, өзі жазған нұсқаулықтар мен осы оқу құралдарын пайдалана отырып, лекциялар оқыды. Холбруктың лицей жүйесі туралы тұжырымдамасы 1837 жылы «Жалпылық лицейдің бірінші тоқсандық есебінде» және 1842 жылы «Жалпылық лицейдің өзіндік оқытушысы мен журналында» жарияланды.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Холбрук 1840 жылдардың соңында Вашингтон қаласына көшіп, онда лицей идеясын қолдайтын мақалалар жазды. Ол сондай-ақ Огайо штатындағы Берея лицей қалашығының дамуына көмектесті. Өмірінің кейінгі жылдары геологиялық экспедицияларға қатысып, 1854 жылы Вирджиния штатының Линчбург қаласындағы бір сапарында апатқа ұшырап, 20 маусымда Блэкуотер-Крик өзенінде суға батып қайтыс болды. Холбрук үлкен мұра қалдырды. Оның теориялары АҚШ-та жас ерлерге арналған өндірістік оқытудың дамуына ықпал етті және оларға шабыт берді. Ол әйелдердің рөлін де қарастырып, кәсіптік білім берудің жынысқа қарай шектелуінің қажеті жоқ екенін, әйелдердің "бір адамның әйелі және балаларының анасы" ғана емес екенін айтты. Сондай-ақ, ол нәсілдің білім алуға кедергі емес екенін, "негрдің толыққанды адамдығын" жақтады. Холбрук АҚШ-та бірыңғай білім беру жүйесінің қажеттігіне сенді және кәсіби мұғалімдерді даярлауды қолдады. Ол лицей мектептеріне Луи Агассиз, Дэниел Вебстер, Оливер Венделл Холмс аға, Натаниел Хоторн және Сьюзан Б. Энтони сияқты белгілі спикерлерді шақырды, сондай-ақ Уильям Ллойд Гаррисон, Венделл Филлипс және Фредерик Дуглас сияқты адамдардың да лекцияларын ұйымдастырды. Ол физикалық және рухани дамуды бірге оқытудың маңыздылығын бірінші болып түсінгендіктен, оқыту ісінде өз заманынан 50 жылға озық болды. 1835 жылы оның әдісімен жұмыс істеген шамамен 3000 қала мен қалашық болған деп есептеледі. Бірақ, ақырында оның лицей мектептерінің орнын басқа ресми оқыту әдістері басты, және 1880 жылға қарай олардың көп бөлігі жабылды.