Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
7 ғасырдағы Сасанид әскерінің қолбасшысы Рахзад, бастапқыда Рох Вехан (Рөзбеханнан, "Рөзбехтің ұлы"), Византиялық дереккөздерде Разатес (Ῥαζάτης) деп белгілі, II Хосровтың (590–628 жылдары билеген) тұсындағы Армения текті Сасанид әскерінің қолбасшысы болған.
7th century Sasanian general
Rhahzadh , originally Roch Vehan (from Rōzbehān, "son of Rōzbeh"), known in Byzantine sources as Rhazates (Ῥαζάτης) was a Sasanian general of Armenian origin under Shah Khosrow II (r. 590–628).
Өмірбаян
602 жылы Сасанидтер империясы мен Византия империясы арасында басталған соғыс жиырма бесінші жылына жақындағанда, Византия императоры Гераклий (610–641 жж.) батыл қадам жасады. 627 жылғы жорық маусымы аяқталған соң Гераклий Гөк түрктер мен византиялықтардан құралған әртүрлі әскерін жинап, қыркүйек айының басында парсы жеріне басып кірді. Бұл жаңалық Хосрауды үрейге түсірді. Он бес жылдық соғыстан кейін оның әскері шаршап, екі маңызды генералы қол жетімді болмады: Шахин қайтыс болды, ал Шахрбараз Хосрау оны өлтіруді қалайды деп қорқып, Мысырда болды. Сондықтан Хосрау әскер жинап, оған батыр және жауынгер Рхазадты қолбасшы етіп тағайындады. Рхазад Гераклийдің жолын кесіп, парсы астанасы Ктесифонға жетуіне бөгет қоюды көздеді. Гераклий өртеп, тонап, ал Рхазад оның соңынан еріп, римдіктерге қарсы шайқасуға тиімді уақыт күтті. Соңында Гераклий Үлкен Заб өзенін кешіп, лагерь құрды, Рхазадтың соғыссыз сол көпірден өтуіне кедергі келтірді. Оның орнына, ол өзен бойымен төмен қарай жылжып, судан өтті. Гераклий бұл туралы естігенде Баанс басқаруындағы әскердің бір бөлігін Рхазадды мазалау үшін жіберді. Нәтижесінде болған шайқаста римдіктер көптеген парсыларды өлтіріп, тұтқынға алды, соның ішінде Рхазадтың жеке көмекшісі де болды. Одан Гераклий Рхазадқа 3000-ға жуық күш қосылмақ екенін білді. Гераклий мұны естігенде алаңдады: оның әскері түркі контингентінің дезертирлеуінен қатты әлсіреп, Рхазадтың күшейткіші жағдайды өзгерте алады деп уайымдады. 12 желтоқсан күні 627 жылы Ниневияға жақын жерде Гераклий әскерін жазыққа жинап, Рхазадты күтті. Рхазад мұны көріп, византиялықтарға қарсы аттанды. Ол әскерін фалангаларға ұқсас үш бөлімге бөлді де, Гераклийге қарай жылжыды. Шайқастың қайнар кезінде Рхазад кенеттен Гераклийді жеке шайқасқа шақырып, римдіктерді қашуға мәжбүрлеуді көздеді. Гераклий шақыруды қабылдап, атын алға қудырып, бір соққымен Рхазадтың басын шауып, өлі парсыдан 120 алтын табақтан тұратын қалқанын және алтын төсқаушысын трофей ретінде алды. Рхазадтың қазасымен парсылардың жеңіске үміті жойылды: олардың батыл қолбасшысы мен көптеген жоғары шенді офицерлер Гераклий мен оның гвардиясынан қаза тапқанда, парсы әскерлері жігерін жоғалтып, шамамен 6000 қаза тапты.
As the war that had begun in 602 between the Sasanian Empire and the Byzantine Empire came close to its twenty fifth year, the Byzantine Emperor Heraclius (r. 610–641) made a bold move. As the campaigning season of 627 ended, Heraclius gathered his heterogeneous army of Göktürks and Byzantines, and invaded the Persian heartland at the beginning of September. The news threw Khosrau into a panic. After fifteen years of war, his army was exhausted and his two foremost generals were not available; Shahin was dead and Shahrbaraz was away in Egypt, fearing that Khosrau wanted him dead. Consequently, Khosrau gathered an army and appointed as its commander Rhahzadh, a warlike and brave nobleman. Rhahzadh moved to cut off Heraclius and prevent him from reaching Ctesiphon, the Persian capital. Heraclius continued burning and pillaging as he went, Rhahzadh following Heraclius, bidding his time until he was ready to meet the Romans. Finally Heraclius crossed the Great Zab River and set up camp preventing Rhahzadh from crossing by the same bridge without forcing battle. Instead he moved down and forded further downstream. When Heraclius heard of this he detached part of his army under Baanes to harass Rhahzadh. In the ensuing skirmish the Romans killed and captured many Persians, including Rhahzadh's personal aide. From him Heraclius learned that Rhahzadh was awaiting some 3000 reinforcements. Heraclius became concerned when he heard of this: his army was severely depleted by the desertion of the Turkic contingent and was concerned that Rhahzadh's reinforcements could tip the scale. So on 12 December 627, near Nineveh, Heraclius drew up his army on a plain and waited for Rhahzadh. Rhahzadh saw this and moved to meet the Byzantines. He drew up his army in three divisions similar to phalanxes, and advanced towards Heraclius. At the height of the battle Rhahzadh suddenly challenged Heraclius to single combat with the hope of forcing the Romans to flee. Heraclius accepted the challenge and spurred his horse forward and with a single blow struck off Rhahzadh's head, taking from the dead Persian his shield of 120 gold plates and gold breastplate as trophies. With Rhahzadh's death perished the Persians' hopes of victory: seeing their brave commander and many other high ranking officers being slain by Heraclius and his household troops, the Persian troops lost heart and were slaughtered suffering around 6,000 casualties.