Кіріспе

Закария Қандхлауидің 1929-1964 жылдар аралығында жазған "Фазаил-и Амаль" кітабы – негізінен "Фаддаил" сериясынан алынған трактаттардан тұрады. Бұл кітаптың мақсаты – исламдық ілімдердің, оқиғалардың және хикаялардың алуан түрлілігі арқылы мұсылмандарды діни амалдарға шабыттандыру және оларды ынталандыру. Кітаптың кең танылуы нәтижесінде ағылшын және француз тілдеріне аударылған, соның арқасында трансұлттық ізгілік қозғалысы – Таблиғи Жамаат үшін маңызды құралға айналды. Таблиғи Жамааттың негізін қалаушы Ильяс Қандхлауидің сұрауымен жазылған бұл кітап бастапқыда "Таблиғи Нисаб" яки Таблиғ оқу бағдарламасы деп аталды. Қазіргі замандағы урду әдебиетінің ең көп таралған және оқылатын кітабы болып табылады, себебі ол Таблиғи Жамаат әдебиетіне енгізілген. Кітаптың тілінің қарапайымдылығы, түсініктілігі және оқырманға қолжетімділігі үшін көпшілік оны жоғары бағалайды.

Өмірбаян

Тәблиғи джамағат құрылғаннан кейін Әшраф Әли Танви тәблиғи оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде белгілі бір кітаптарды ұсынды. Мысалы, «Бахышты зевар» сияқты кітаптар студенттердің оқуы мен үйретуі үшін енгізілді. Алайда, Ильяс Кандхлауи тұрақты оқу бағдарламасын енгізуді және жамағат студенттері үшін арналған тұрақты кітап жазуды қалады. Осы мақсатта ол өзінің жүрек туысы Закария Кандхлауиге оқу бағдарламасына стандартты анықтама ретінде қосылатын кітап жазуды тапсырды. Осыдан кейін Закария Кандхлауи намаздың қасиеттері, зикрдің қасиеттері, дағуаттың (таблиғ) қасиеттері және садақаның қасиеттері туралы кітаптар жазды. Кейіннен, әкесінің туысы Юсуф Кандхлауидің өтініші бойынша, ол хаждың қасиеттері туралы кітап жазды. Содан кейін, рухани ұстазы Абдул Қадыр Раипуридің нұсқауымен, ол бұрын жазылған «Сахабалардың хикаялары» және басқа да мақалаларды жинақтады. Рашид Ахмад Гангохидің шәкірті Шах Ясин Нагинауидің бұйрығымен ол Құранның қасиеттері және Дүрудтың қасиеттері туралы бұрын жазылған мақалаларды біріктірді. Шамамен 1955 жылы осы еңбектердің жинағы «Таблиғи нисаб» деген атпен екі томдық болып жарық көрді. 1958 жылы бір томдық нұсқасы жарық көрді және ол да «Фазаил е Амаль» деген атпен танымал болды.

Әдістеме

Бұл кітап амалдың қасиеттерін баяндайды, әр тарауды тиісті Құран аяттарын атаудан бастайды, одан кейін осы аяттардың толық түсіндірілуі мен аудармасы келеді. Содан кейін тарауда осы тақырыпқа қатысты әңгімелер, тиісті хадистер мен олардың егжей-тегжейлі түсіндірмелері ұсынылады. Хадистердің түсіндірілуінен кейін сахабалардың, ғалымдардың сөздері және олардың керемет оқиғалары келтіріледі. Жалпы, автор қасиеттер туралы тарауларды жазуда мынадай тәсілді қолданады: кейде ол Құран аяттарынан бұрын хадистерді келтіреді. Мұның мысалдарын «Фазаил-и Намаз», «Фазаил-и Құран» және «Фазаил-и Рамазан» кітаптарынан көруге болады. Кейде, «Фазаил-и Намаз» кітабында айтылғандай, ол нақты хадистерге кіріспе ретінде ғалымдардың айтқандарын да қосады. Кейде хадистерге байланысты пайдалы мәліметтер келтіріледі. Хадистер тарау тақырыбының дәлелі ретінде пайдаланылады. Кейде хадистің мәтіні араб немесе урду тілінде келтіріледі, бірақ хадистің сенімділігіне қатысты үкімдер айтылмайды.

Нұсқасы

Кейбір жаңа урду басылымдарына Мұсылманның құлдырауы және оның жалғыз емделуі (1939) (Мұсылманноṉ kī maujūdah pastī kā wāḥid ‘ilāj) кітабы, авторы Иhtishamul Hasan Kandhlawi кіреді. "Фазаил е А'мал" кітабының кейбір басылымдарында Закарияның "Дуродтың қасиеттері" (1965) кітабы жоқ, себебі ол "Таблиғи нисаб" басылғаннан кейін жарық көрген "Фадаил" сериясының соңғы трактаты. Осыдан кейін Дакадағы Ашрафия кітапханасы "Фадаил" сериясының аудармасын жариялады, кітаптардың көпшілігі Мухибур Рахман Ахмад Джалалабади аударған. Бұл серияның тағы бір аудармасын Қази Абдус Шахид және Нұруззаман аударған "Құран Мәнзил" кітапханасы шығарды. Лалбаг бекініс мешітінің хатибі Аминүл Ислам "Дуродтың ізгілігі" және "Сахабалар тарихы" кітаптарын аударды. Әбу Ләйс Ансари "Сахабалар тарихы" кітабын да аударды, ол Ислам кітапханасынан жарық көрді. Дегенмен, "Сахабалар тарихының" ең сенімді бенгал тіліндегі аудармасын Мұзаффар Хусейн жасады және ол Даккадағы Эмдадия кітапханасынан басылды. "Дұғаның ізгілігі" аудармасын Фаридабад медресесінің бұрынғы мұғалімі Әбу Махмуд Хедайет Хоссен жасады, ал кіріспесін Бангладеш Таблиғи Жамаатының Әмірі Абдул Азиз жазды. Ол сериядағы басқа кітаптарды аударуды бастағанмен, қайтыс болғандықтан оларды аяқтауға үлкермеді. 1969 жылы Абдулла бин Саид Жалалабади "Рамазанның қасиеттері" кітабын аударды, ол алғаш рет 1975 жылы Бангладеш Исламды тарату кеңсесінен жарық көрді. 1983 және 1984 жылдары Мұхаммедұлла Хафезінің басылымы, кіріспемен бірге, Маханаби еске алу кеңесінен шықты. Кейіннен толық аударманы Таблиғи кітапханасынан Сахауатулла жариялады. Соңында, 2001 жылы Мұхаммед Обайдулла Бангладеш Таблиғи Жамаатының басшыларынан бүкіл еңбекті аударуға рұқсат алды, одан кейін ол "Дарул Кітап" баспасынан жарық көрді.

Қазіргі заманғы

2023 жылдың ақпанында Дарул Фикр "Фазаил е Амаль" кітабының жаңа бенгал тіліндегі аудармасын жариялады. Бұл нұсқада әрбір хадистің маңыздылығы деңгейі көрсетілген, сондай-ақ ол қарапайым тілге аударылған. Әлсіз саналған хадистер тиісінше белгіленген.

Басқалар

1985 жылғы Кутуб Хана Файди басылымы француз тіліне аударылып жарық көрді. Ағылшын және француз тілдеріндегі аудармалар түпнұсқа урду кітаптарының медресе тіліндегі ерекшеліктерін, Уттар-Прадеш аймағының ортасын және дүниетанымын сақтайды. Сондай-ақ, "Аммелерин Фазилетлери" деген атаумен түрік тілінде де басылып шықты.

Сын

Кейбір ғалымдар кітапқа белгілі бір риуаяттардың енгізілуіне қатысты алаңдаушылық білдіріп, олардың сахихтығына және исламның негізгі талаптарымен сәйкестігіне күмән келтірді. Хаммуд әт-Тувайжри атап көрсеткендей, Таблиғи джамаат осы кітапқа ерекше мән береді, оны Ахли сүннет Сахихейн мен басқа да хадис кітаптарына қалай құрметпен қараса, солай құрметтейді. Таблигилер осы кітапты өзінің негізгі анықтамасы ретінде пайдаланады, әсіресе олардың ұстанымдарын ұстанатын үндістер мен араб еместер арасында. Дегенмен, бұл кітапта ширк, бидъат (жаңашылдық), сондай-ақ жалған (мавду) және әлсіз (даиф) хадистерге қатысты түрлі мәселелер бар екенін ескеру қажет. Сондықтан, кейбір ғалымдар оны жамандық, адастыру және келіспеушілік (фитна) көзі деп санайды. Шәмс әд-Дин әл-Афғани Деобандтың көрнекті имамдарының дәстүрлерінде құрметке лайық кітаптары бар екенін, бірақ бұл еңбектер қабірге табынушылардың және суфилердің жалған идолдары туралы мифтермен толы екенін айтады. Ол Таблиғи Нисаб, сондай-ақ Нисаб ат-Таблиғ және Манхаж ат-Таблиғ сияқты мысалдар келтіреді. Таң қалдыратыны, Деобандтықтар бұл кітаптардан ашық бас тартпаған және олардың мазмұны туралы ескертулер бермеген, осылайша олардың басылуы мен сатылуына кедергі келтірмейді. Нәтижесінде, бұл кітаптар Үндістан, Пәкістан және басқа да елдерде кеңінен қол жетімді болды. Ибрахим Десай Фазаил е А'малға қатысты туындаған қате түсініктерді түсіндіре келе, былай деді: "Осы кітапқа қатысты жиі айтылатын сын – әлсіз және жалған риуаяттардың болуы. Алайда, кітаптың ішінде жалған риуаяттар жоқ екенін нақтылау маңызды. Риуаяттардың әлсіз болуы мүмкін, бірақ 'әлсіз' (даиф) термині хадис ғылымында қолданылатын техникалық термин екенін және оны жалпы мағынасында түсінуге болмайтынын түсіну өте маңызды. Оның қолданылуы осы ғылымдарда белгіленген нақты ережелерге сәйкес келеді. Сонымен қатар, әлсіз риуаяттар, ақида және фиқһ үкімдеріне қатысты мәселелерді ескермей, жақсы амалдардың артықшылықтарын талқылауда қабылданады. Көптеген ғалымдар жақсы амалдардың артықшылықтарын түсіндіруде әлсіз риуаяттарды пайдалануды жақтады. Тіпті Мұхаммед әл-Бухари өзінің "Әл-Адаб әл-Муфрад" кітабында әлсіз риуаяттарды қосты, осылайша ол осындай риуаяттарды жақсы амалдардың артықшылықтарына қатысты қабылдағанын көрсетті."