Кіріспе
Фиқһ (/f//iː//k/; فقه) – исламдық юриспруденция. Фиқһ көбінесе шариғатты адамның түсінігі және тәжірибесі ретінде сипатталады, яғни Құран мен сүннетте (Ислам пайғамбары Мұхаммед пен оның сахабаларының үйретіктері мен тәжірибесі) ашылған, илаһи ислам заңын адамның түсінуі. Ислам ғалымдарының (уламалардың) Құран мен Сүннетті түсіндіруі (ижтиһад) арқылы Фиқһ шариғатты кеңейтеді және дамытады. Фиқһ – исламдық құқықтық үкімдер туралы олардың бастауларынан білім. Діни үкімдерді олардың бастауларынан шығару үшін, ижтиһадты жүзеге асыратын мужтаһидтің юриспруденцияның әртүрлі талқылауларында терең түсінігі болуы керек. Фақиһ мәселенің мәніне терең бойлап қарауы керек және тек сыртқы мағынамен қанағаттанбауы керек, ал мәселенің сыртқы жағын ғана білетін адам фақиһ деп есептелмейді, яғни "толыққанды түсінікке" ие болмайды. Техникалық тұрғыдан алғанда, Фиқһ – исламдық заңның қағидаларын зерттейтін исламдық бастаулардан (мәліметтерден) алынған жиынтығы және юриспруденция арқылы Ислам туралы білім алу процесі. Тарихшы Ибн Халдун Фиқһты «Алланың ережелерін білу, олар өздерін ұстайтын адамдардың іс-әрекеттеріне қатысты, талап етілген (уажиб), тыйым салынған (харам), ұсынылған (мандуб), мақұлданбаған (макруһ) немесе бейтарап (мубаһ) заңды сақтауға байланысты» деп сипаттайды. Бұл анықтама юристтер арасында біркелкі қабылданған. Қазіргі стандартты араб тілінде Фиқһ исламдық юриспруденцияны білдіреді. Сондықтан, АҚШ-тың ортақ құқығы бойынша сарапшы ретінде Бас судья Джон Робертстің немесе Мысырдың құқық ғалымы Абд әл-Раззақ әл-Санхуридің Мысырдың азаматтық құқығы бойынша сарапшы ретінде айтуға болмайды.
Fiqh (/f//iː//k/; فقه ) is Islamic jurisprudence. Fiqh is often described as the human understanding and practices of the sharia, that is human understanding of the divine Islamic law as revealed in the Quran and the sunnah (the teachings and practices of the Islamic prophet Muhammad and his companions). Fiqh expands and develops Shariah through interpretation (ijtihad) of the Quran and Sunnah by Islamic jurists (ulama)
Figuratively, fiqh means knowledge about Islamic legal rulings from their sources. Deriving religious rulings from their sources requires the mujtahid (an individual who exercises ijtihad) to have a deep understanding in the different discussions of jurisprudence. A faqīh must look deep down into a matter and not content himself with just the apparent meaning, and a person who only knows the appearance of a matter is not qualified as a faqīh. or "full comprehension". Technically it refers to the body of Islamic law extracted from detailed Islamic sources (which are studied in the principles of Islamic jurisprudence) and the process of gaining knowledge of Islam through jurisprudence. The historian Ibn Khaldun describes fiqh as "knowledge of the rules of God which concern the actions of persons who own themselves connected to obey the law respecting what is required (wajib), sinful (haraam), recommended (mandūb), disapproved (makrūh), or neutral (mubah)". This definition is consistent amongst the jurists. In Modern Standard Arabic, fiqh has also come to mean Islamic jurisprudence. It is not thus possible to speak of Chief Justice John Roberts as an expert in the common law fiqh of the United States, or of Egyptian legal scholar Abd El Razzak El Sanhuri as an expert in the civil law fiqh of Egypt.
Ертедегі ғалымдардың диаграммасы
Құран-Кәрім адамдар мен қоғамдардың ұстануға тиіс құқықтарын, міндеттерін және ережелерін белгіледі, мысалы, процентпен айналысуға тыйым салу. Мұхаммед (с.ғ.с.) хадистерде көрсеткендей, осы ережелерді қоғамда қалай іске асыруға болатынының үлгісін келтірді. Мұхаммедтің (с.ғ.с.) қазасынан кейін, Құранда немесе хадисте мұндай үкім жоқ жаңа мәселелерді шешу үшін заңгерлерге қажеттілік туды, сондай-ақ, Ислам пайғамбары Мұхаммедтің (с.ғ.с.) осыған ұқсас жағдайға қатысты мысалы да қажет болды. Мұхаммедтен (с.ғ.с.) кейінгі жылдары Мәдина қауымы сол ережелерді қолдануды жалғастырды. Адамдар Мұхаммедтің (с.ғ.с.) амалдарымен таныс болғандықтан, оларды қолдануды жалғастырды. Төмендегі схемада көрсетілген ғалымдар Мұхаммедтің (с.ғ.с.) серіктерінен білім алды, олардың көпшілігі Мәдинада қоныстанды. Малик ибн Анастың «Муватта» кітабы осы ғалымдардың пікірлерінің консенсусы ретінде жазылды. Айша өзінің немере інісі Урва ибн Зубайрға да білім берді. Ол өз ұлы Хишам ибн Урваға білім берді, ол Малик ибн Анастың басты ұстазы болды, оның көзқарастары көптеген сүнниттер ұстанады, сондай-ақ, оған Жәфар әл-Садық та білім берді. Қасым ибн Мұхаммед ибн Әби Бакр, Хишам ибн Урва және Мұхаммед әл-Бакир Зейд ибн Әлиге, Жәфар әл-Садыққа, Әбу Ханифаға және Малик ибн Анасқа білім берді. Имам Жәфар әл-Садық, имам Әбу Ханифа және Малик ибн Анас Мәдинадағы әл-Масжид ан-Набауиде бірге жұмыс істеді. Олармен бірге Қасым ибн Мұхаммед ибн Әби Бакр, Мұхаммед әл-Бакир, Зейд ибн Әли және тағы 70-тен астам басқа да жетекші заңгерлер мен ғалымдар болды. Әл-Шафииді Малик ибн Анас оқытты. Ахмад ибн Ханбал Әл-Шафииден білім алды. Мұхаммед әл-Бухари хадистерді жинау үшін барлық жерді аралап жүрді, ал оның әкесі Исмаил ибн Ибрахим Малик ибн Анастың шәкірті болды. Осы заңгерлер мен ғалымдар жазған кітаптарда олардың арасындағы теологиялық және құқықтық айырмашылықтар өте аз. Имам Ахмад өзі берген діни үкімдерді жазуға және жүйелеуге қарсы болды. Олар өз үкімдерінде қателікке ұшырауы мүмкін екенін білгендіктен, мұны ашық айтты. Олар үкімдерін «Міне, бұл үкім Алла мен Оның Елшісінің (с.ғ.с.) үкімі» деп бастаған жоқ. Жәфар әл-Садық өзі жазған мәтіннің көлемі де өте аз. Олардың барлығы Құран мен хадиске (Мұхаммедтің (с.ғ.с.) амалдары мен сөздеріне) басымдық берді. Олар Құран мен хадистің, Мұхаммедтің (с.ғ.с.) үлгісінің адамдарға қажеттінің барлығын қамтамасыз ететініне сенді. «Бүгін Мен сілер үшін дініңді толықтырып, сілерге берген нығматымды толықтырып, сілер үшін Исламды дін ретінде бекіттім» (Құран 5:3). Бұл ғалымдар бір-бірінен ешқандай айырмашылық танытпады. Олар сүннит немесе шиит емес еді. Олар өздері Ыбырайымның (а.с.) тура жолын ұстап отырғанын сезінді. «Алланың сөзі рас, Ыбырайымның (а.с.) тура жолымен еріңдер. Ол көпқұдайшы емес еді» (Құран 3:95). Көптеген айырмашылықтар Құранда немесе Мұхаммедтің (с.ғ.с.) хадистерінде мұндай үкім жоқ жағдайлардағы ижтихад арқылы жасалған шариғат заңдарына қатысты. Олар өмірлерін Сахих әл-Бухари сияқты кітаптардағы сахих хадистерді жинауға арнады. «Сахих» сөзі «сенімді» немесе «дұрыс» деген мағынаны білдіреді. Олар Мұхаммедтің (с.ғ.с.) үкімінің өздерінен әділ және жақсы екенін сезінді. Бұл заңгерлер мен ғалымдар билеушілерге қарсы тепе-теңдік құрды. Олар әділетсіздікті көргенде, барлық ғалымдар оған қарсы сөйледі. Мемлекет Мәдинадан тыс жерлерге кеңейген сайын, әртүрлі қауымдардың құқықтары, Мәдина Конституциясында белгіленгендей, әлі де қолданылып келді. Құран мемлекет азаматтарына қосымша құқықтар берді, олар да қолданылды. Әли, Хасан және Хусейн ибн Әли алғашқы үш халифаға адалдықтарын берді, өйткені олар осы шарттарды орындады. Кейінірек төртінші халифа Әли хат жазып, былай деді: «Мен адамдардан адалдық ант беру үшін бармадым, бірақ олар мені өздерінің әмірі (көшбасшысы) ету тілегімен маған келді. Мен оларға ант беру үшін қолымды созған жоқпын, бірақ олар маған өздерінің қолын созды». Бірақ кейін тағдырдың қалауы бойынша (Исламдағы қадағалау), Язид I билікті басып алған кезде, Мұхаммедтің (с.ғ.с.) немересі Хусейн ибн Әли бұл Алланың сынағы деп ойлады және оған қарсы тұруды міндеті деп санады. Кейін Абдалла ибн әл-Зубайр, Қасым ибн Мұхаммед ибн Әби Бакрдың туысы Хусейн ибн Әли Куфа халқының сатқындығынан және Сириялық Рим армиясының қолынан қаза тапқаннан кейін Омейяд билеушілерімен кездесті. Абдулла ибн әл-Зубайр Омейядтарға қарсы шығып, олардың күштерін Хиджаз бен Ирактан қуып шықты. Бірақ кейін оның күштері Иракта Хауариждерді тоқтатуға тырысқанда сарқылып қалды. Омейядтар енді шабуыл жасады. Ұзақ науқаннан кейін, өмірінің соңғы сәттерінде Абдулла ибн әл-Зубайр анасы Асма бинт Әбу Бакрға, алғашқы халифа Әбу Бакрдың қызына кеңес сұрады. Асма бинт Әбу Бакр ұлына былай деді: «Егер сен тура жолда болсаң және тура жолға шақырып жатсаң, алға қадам бас, себебі сенен артық құрметті адамдар да қаза болды. Егер сен тура жолда болмасаң, сен қандай жаман ұлсың және өзіңді де, сенімен бірге болғандарды да жоқ қылдың. Егер сен тура жолда болсаң және басқалардың қолынан қаза табасың десең, онда сен шынымен бос емессің». Абдулла ибн әл-Зубайр кетіп, кейіннен Омейядтардың басшылығымен Сириялық Рим армиясы тарапынан өлтіріліп, айыпталды. Мұхаммед ибн Әби Бакр, алғашқы халифа Әбу Бакрдың ұлы және төртінші халифа Әли тәрбиелеген, Омейядтар тарапынан да қаза тапты. Айша өзінің ұлы Қасым ибн Мұхаммед ибн Әби Бакрды тәрбиеледі және оқытты, ол кейін немересі Жәфар әл-Садыққа білім берді. Омейядтардың алғашқы кезеңінде қауымдық қатысу көбірек болды. Құран мен Мұхаммедтің (с.ғ.с.) үлгісі заңның басты көзі болды, содан кейін қауым шешім қабылдады. Егер ол қауым үшін жұмыс істесе, әділ болса және Құранмен және Мұхаммедтің (с.ғ.с.) үлгісімен қайшы болмаса, ол қабылданды. Бұл Рим, Парсы, Орталық Азия және Солтүстік Африкадан келген әртүрлі қауымдардың Ислам мемлекетіне енуіне оңайлық жасады, бұл Ислам мемлекетінің жылдам кеңеюіне көмектесті. Мәдина ғалымдары күрделі құқықтық мәселелер бойынша кеңес алды. Шариғат және ресми, орталықтандырылған фиқһ мектептері кейінірек, Аббасидтер кезінде дамыды.
Aisha also taught her nephew Urwah ibn Zubayr. He then taught his son Hisham ibn Urwah, who was the main teacher of Malik ibn Anas whose views many Sunni follow and also taught by Jafar al Sadiq. Qasim ibn Muhammad ibn Abi Bakr, Hisham ibn Urwah and Muhammad al Baqir taught Zayd ibn Ali, Jafar al Sadiq, Abu Hanifa, and Malik ibn Anas. Imam Jafar al Sadiq, Imam Abu Hanifa and Malik ibn Anas worked together in Al Masjid an Nabawi in Medina. Along with Qasim ibn Muhammad ibn Abi Bakr, Muhammad al Baqir, Zayd ibn Ali and over 70 other leading jurists and scholars. Al Shafi‘i was taught by Malik ibn Anas. Ahmad ibn Hanbal was taught by Al Shafi‘i. Muhammad al Bukhari travelled everywhere collecting hadith and his father Ismail ibn Ibrahim was a student of Malik ibn Anas. In the books actually written by these original jurists and scholars, there are very few theological and judicial differences between them. Imam Ahmad rejected the writing down and codifying of the religious rulings he gave. They knew that they might have fallen into error in some of their judgements and stated this clearly. They never introduced their rulings by saying, "Here, this judgement is the judgement of God and His prophet." There is also very little text actually written down by Jafar al Sadiq himself. They all give priority to the Qur'an and the hadith (the practice of Muhammad). They felt that the Quran and the Hadith, the example of Muhammad provided people with almost everything they needed. "This day I have perfected for you your religion and completed My favor upon you and have approved for you Islam as religion" Quran 5:3. These scholars did not distinguish between each other. They were not Sunni or Shia. They felt that they were following the religion of Abraham as described in the Quran "Say: Allah speaks the truth; so follow the religion of Abraham, the upright one. And he was not one of the polytheists" (Qur'an 3:95). Most of the differences are regarding Sharia laws devised through Ijtihad where there is no such ruling in the Quran or the hadiths of Islamic prophet Muhammad regarding a similar case. dedicating their lives to the collection of the correct hadith, in books like Sahih al Bukhari. Sahih translates as authentic or correct. They also felt that Muhammad's judgement was more impartial and better than their own. These original jurists and scholars also acted as a counterbalance to the rulers. When they saw injustice, all these scholars spoke out against it. As the state expanded outside Madina, the rights of the different communities, as they were constituted in the Constitution of Medina still applied. The Quran also gave additional rights to the citizens of the state and these rights were also applied. Ali, Hassan and Husayn ibn Ali gave their allegiance to the first three caliphs because they abided by these conditions. Later Ali the fourth caliph wrote in a letter "I did not approach the people to get their oath of allegiance but they came to me with their desire to make me their Amir (ruler). I did not extend my hands towards them so that they might swear the oath of allegiance to me but they themselves extended their hands towards me." But later as fate would have it (Predestination in Islam) when Yazid I, an oppressive ruler took power, Husayn ibn Ali the grandson of Muhammad felt that it was a test from God for him and his duty to confront him. Then Abd Allah ibn al Zubayr, Qasim ibn Muhammad ibn Abi Bakr's cousin confronted the Umayyad rulers after Husayn ibn Ali was betrayed by the people of Kufa and killed by Syrian Roman Army now under the control of the Yazid I the Umayyad ruler. Abd Allah ibn al Zubayr then took on the Umayyads and expelled their forces from Hijaz and Iraq. But then his forces were depleted in Iraq, trying to stop the Khawarij. The Umayyads then moved in. After a lengthy campaign, in his last hour Abd Allah ibn al Zubayr asked his mother Asma' bint Abu Bakr the daughter of Abu Bakr the first caliph for advice. Asma' bint Abu Bakr replied to her son, she said: "You know better in your own self, that if you are upon the truth and you are calling towards the truth go forth, for people more honourable than you have been killed and if you are not upon the truth, then what an evil son you are and you have destroyed yourself and those who are with you. If you say, that if you are upon the truth and you will be killed at the hands of others, then you will not truly be free." Abd Allah ibn al Zubayr left and was later also killed and crucified by the Syrian Roman Army now under the control of the Umayyads and led by Hajjaj. Muhammad ibn Abi Bakr the son of Abu Bakr the first caliph and raised by Ali the fourth caliph was also killed by the Umayyads. Aisha then raised and taught her son Qasim ibn Muhammad ibn Abi Bakr who later taught his grandson Jafar al Sadiq. During the early Umayyad period, there was more community involvement. The Quran and Muhammad's example was the main source of law after which the community decided. If it worked for the community, was just and did not conflict with the Quran and the example of Muhammad, it was accepted. This made it easier for the different communities, with Roman, Persian, Central Asia and North African backgrounds to integrate into the Islamic State and that assisted in the quick expansion of the Islamic State. The scholars in Madina were consulted on the more complex judicial issues. The Sharia and the official more centralized schools of fiqh developed later, during the time of the Abbasids.
Батыс заңдарына әсері
Исламның алтын ғасыры деп аталатын исламның классикалық кезеңінде мұсылман заңгерлері бірқатар маңызды құқықтық институттарды дамытты. Ондай институттардың бірі – Хавала, ертедегі ресми емес құндылықтарды беру жүйесі, ол ислам заңнамасының мәтіндерінде 8 ғасырдың басында еске алынған. Хавала кейіннен жалпы құқықтағы және азаматтық құқықтағы агенттік дамуына ықпал етті, мысалы, француз құқығындағы aval және итальян құқығындағы avallo. 7-9 ғасырларда қалыптасқан ислам құқығындағы уақф ағылшын траст құқығындағы трасттарға едәуір ұқсас келеді. Мысалы, әрбір уақфтың уақиф (негіздеуші), мутаулли (сенімді), қади (судья) және иеленушілері болуы қажет еді. 12-13 ғасырларда Англияда крест жорықтары кезінде дамыған траст құқығын крестшілер енгізген болуы мүмкін, олардың Орта Шығыста кездескен уақф институттарынан әсер алған. Ислам құқығына сәйкес, сотта дауласушы тараптар үштен он екіге дейін куәгерлерден жазбаша куәліктер ала алады. Барлық куәгерлердің мәлімдемелері сәйкес келсе, нотариустар олардың бірауыздан берген куәлігін заңды құжатта растайды, оны сот талабын қолдау үшін пайдалануға болады. Нотариустар судьяны әрбір куәгердің куәлігін тыңдаудың уақытты қажет ететін жұмысынан босатады, ал олардың құжаттары әрбір ауызша куәліктің заңдылығын куәландырады. Мәлики мектебі белгілі бір заңдық істерде, соның ішінде тіркелмеген некелер мен жер дауларында кемінде он екі куәгердің мәлімдемесін жинау үшін екі нотариусты талап етеді. Джон Макдизи осы он екі куәгердің мәлімдемелерін, яғни лафиф деп аталатын, Генрих II кезіндегі ағылшын ортақ құқығындағы қазылар алқасының сот отырыстарымен салыстырды, патшаның реформалары мен Сицилия Корольдігінің құқықтық жүйесі арасындағы байланыс бар екенін болжады. Бұрын аралға түрлі ислам династиялары билік еткен. Көптеген басқа негізгі ортақ құқық институттары ислам құқығы мен заң ғылымындағы ұқсас заң институттарынан бейімделген болуы мүмкін және нормандар Англияны жаулап алғаннан кейін, сондай-ақ крестонос жорықтары кезінде крестоносшылар Англияға әкелген. Атап айтқанда, "борыш арқылы қорғалған ағылшын патшалық шарты исламдық ақдпен, ағылшын жаңа иеленудің ассизі исламдық истихқақпен, ал ағылшын қазылар алқасы исламдық лафифпен сәйкестендіріледі". Джон Макдизи "ағылшын заң институттары, мысалы, "скхоластикалық әдіс, оқытуға рұқсат", "Англиядағы сот палаталары және исламдағы медреселер" және "еуропалық команда" (Исламдық қирад) ислам құқығынан туындаған болуы мүмкін деп болжады. Осы ықпал кейбір ғалымдарды ислам құқығы "ортақ құқықтың толыққанды жүйесіне" негіз салған деген тұжырымға келтірді.