Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам ақидаларын зерттеу
Study of Islamic doctrines
Ілм әл-калам немесе Ілм әл-лахут, көбінесе «калам» деп қысқартылады, – ислам теологиясының (ақида) ғылыми, ой-қияли немесе философиялық зерттеуі. Оны ислам дінінің негізгі қағидаларын (усул әл-дин) зерттейтін ғылым деп те анықтауға болады, олардың рас екенін дәлелдеу немесе оларға қатысты күмәндарды жоққа шығару мақсатында. Кейбір ғалымдар каламның пайда болу себебін философиялық күмәнділерге қарсы ислам қағидаларын бекіту және қорғау қажеттілігімен байланыстырады. Алайда, кейбір зерттеулер каламның диалектикалық емес, дәлелдеуге негіделген ғылым екенін және әрқашан интеллектуалды жаңалықтарға толы болғанын көрсетеді. Сондай-ақ, каламның анықтамасы уақытқа, жағдайға және оны қолданған адамға қарай өзгергенін ескеру қажет. Каламды зерттеуші ғалым «мутакаллим» (көпше түрі – мутакаллимун) деп аталады, ол ислам философтары мен шариат заңгерлерінен өзгеше.
Ilm al kalam or ilm al lahut, often shortened to kalam, is the scholastic, speculative, or philosophical study of Islamic theology (aqida). It can also be defined as the science that studies the fundamental doctrines of Islamic faith (usul al din), proving their validity, or refuting doubts regarding them. Some scholars state kalām was born out of the need to establish and defend the tenets of Islam against the philosophical doubters. This picture has been questioned by scholarship that attempts to show that kalām was, in fact, a demonstrative rather than a dialectical science and was always intellectually creative. It is also important to note that the definition of kalām has changed depending on the time and context and who it was used by. A scholar of kalam is referred to as a mutakallim (plural mutakallimun), a role distinguished from those of Islamic philosophers and jurists.
Анықтама
Каламның көптеген анықтамасы бар. Бір анықтама бойынша, "калам – дәлелдер келтіріп, күмәнді жою арқылы діни нанымдарды берік бекітумен айналысатын ғылым". Әл-Фараби өзінің "Ихса аль-улум" еңбегінде Каламды "адамға діннің заң шығарушысы белгілеген догмалар мен амалдардың жеңісін қамтамасыз етуге және оларға қарсы келетін барлық пікірлерді жоққа шығаруға мүмкіндік беретін ғылым" деп түсіндірді. Оның бірі – мүшріктер, христиандар және яхудилер тарапынан Исламға бағытталған аргументтерді жоққа шығару қалай жүзеге асырылады.
Many definitions exist for Kalam. One definition is that "kalām is the science which is concerned with firmly establishing religious beliefs by adducing proofs and with banishing doubts". Al Farabi in his Iḥṣāʾ al ʿulūm defined Kalam as "a science which enables a man to procure the victory of the dogmas and actions laid down by the Legislator of the religion, and to refute all opinions contradicting them". One was how to rebut arguments "leveled at Islam by pagans, Christians and Jews".
Ахл әл-Қалам
Ертедегі исламда Ахл әл-Калам негізінен Мутазилиттерге, сондай-ақ басқа кіші мектептерге қатысты. Тарихшы Дэниел В. Браун Ахл әл-Каламды ислам заңдарының авторитеттік көздері туралы пікір таластарына қатысқан үш негізгі топтың бірі ретінде сипаттайды. Ахл ар-Рай және Ахл әл-Хадис – қалған екеуі. Ахл әл-Калам, Ахл әл-Хадиспен келісе отырып, ислам пайғамбары Мұхаммедтің (с.ғ.с.) үлгісінің құқылы екенін мойындады, бірақ оны құдайлық аян деп санамады, бұл мәртебе тек Құранға ғана тән (олардың пікірінше). Сондай-ақ, олар хадистің құқықтық мәнін жоққа шығарды, себебі оның жинағы "қарама-қайшылықты, құдайға қарсы және абсурдты" хабарламаларға толы болды және заңтануда тіпті ең кішкентай күмән де артық көрінеді. Браун Мутазиланың "кейінгі Ахл әл-Калам" екенін айтады, яғни Ахл әл-Калам Мутазилиттердің алда тұрғандары болған. Кейінірек пайда болған Калам мектептері – Куллабилер, Ашариттер және Матуиридер исламның негізгі ортодоксальды сенімдерін толыққанды түрде рационалдық негізде қорғайтын және Құран мен хадиспен қатар философиямен айналысуға дайын жүйелерді дамытты. Тағы бір болжам – бұл атау олардың ғалымдарының кітаптарындағы талқылауларын "ал-калам фи кадха" сөзімен бастау әдетінен туындаған. Алғашқы мұсылман ғалымы әл-Шафии, иманды қорғау және тазарту үшін каламды меңгерген белгілі бір санды адам болуы керек деп есептеді, бірақ олардың аргументтері халыққа кеңінен танылса, бұл үлкен жамандыққа апаруы мүмкін. Ислам ғалымы әл-Газали де каламды үйренуді мұсылманның жеке міндеті емес, ұжымдық міндеті деп санады. Әл-Шафии сияқты ол да көпшілікті оны оқудан және тек ең қабілеттілерінің ғана оны зерттеуіне кеңес берді.
In early Islam, Ahl al Kalām essentially referred to the Mu'tazilites, in addition to other smaller schools. Historian Daniel W. Brown describes Ahl al Kalām as one of three main groups engaged in polemical disputes over sources of authority in Islamic law during the second century of Islam Ahl ar Ra'y and Ahl al Hadith being the other two. Ahl al Kalām agreed with Ahl al Hadith that the example of the Islamic prophet Muhammad was authoritative, but it did not believe it to be divine revelation, a status that only the Quran had (in its view). It also rejected the authority of the hadith on the grounds that its corpus was "filled with contradictory, blasphemous, and absurd" reports, and that in jurisprudence, even the smallest doubt about a source was too much. Brown also describes the Muʿtazila as "the later ahl al Kalām", suggesting the ahl al Kalām were forerunners of the Muʿtazilites. Later schools of Kalam like the Kullabis, Asharites and Matuiridis would develop systems that would defend the core orthodox creedal points of Islam completely on rational grounds, and were open to engaging in philosophy alongside the Quran and hadith. Another proposed reason is that the name originated from the habit of its scholars of starting the discussions in their books with "al kalamu fi kadha". The early Muslim scholar al Shafi‘i held that there should be a certain number of men trained in kalam to defend and purify the faith, but that it would be a great evil if their arguments should become known to the mass of the people. Similarly, the Islamic scholar al Ghazali held the view that the science of kalam is not a personal duty on Muslims but a collective duty. Like al Shafi‘i, he discouraged the masses from studying it and that only the most able do so.