Кіріспе
1862 жылы АҚШ Азамат соғысының шайқасы
26 желтоқсанда Шерманның үш Одақ дивизиясы Язу өзеніндегі Джонсон плантациясына қонды, Виксбург қорғанысына солтүстік-шығыстан жақындау мақсатында, ал төртінші дивизия 27 желтоқсанда өзен бойымен жоғарырақ жерге қонды. 27 желтоқсанда Одақ әскері күшті қорғалған Уолнат төбелеріне қарай батпақтар арқылы шабуылдады. 28 желтоқсанда осы қорғанысты айналып өтуге бірнеше сәтсіз тырысыстар жасалды. 29 желтоқсанда Шерман тікелей шабуылға бұйрық берді, ол ауыр шығындармен тойтарылды, содан кейін әскерлер кері шегінді. Осы Конфедерация жеңісі және Холли-Спрингсте Грантқа қарсы жеңіс, генерал-майор Улисс Гранттың Виксбургті тікелей басып алу әрекеттерін қиындатты.
On December 26, three Union divisions under Sherman disembarked at Johnson's Plantation on the Yazoo River to approach the Vicksburg defenses from the northeast while a fourth landed farther upstream on December 27. On December 27, the Union army pushed their lines forward through the swamps toward the Walnut Hills, which were strongly defended. On December 28, several futile attempts were made to get around these defenses. On December 29, Sherman ordered a frontal assault, which was repulsed with heavy casualties, and then withdrew. This Confederate victory and the victory against Grant at Holly Springs frustrated Maj. Gen. Ulysses S. Grant's attempts to take Vicksburg by a direct approach.
Өмірбаян
1862 жылдың қарашасынан бастап Миссисипидегі Одақ күштеріне басшылық еткен генерал-майор Улисс С. Грант, Миссисипи өзенінің биік жартастарында орналасқан Виксбург қаласын бағындыруға қадам басқан. Виксбург – Конфедерацияның екі маңызды бекінісінің бірі (екіншісі – Порт-Хадсон, Луизиана) болатын және Одақтың Миссисипи өзенін толық бақылауға алуына кедері келтірген. Грант 70 мыңдық әскерін екі қанатқа бөлді – бірін өзі, екіншісін генерал-майор Уильям Т. Шерман басқарды. Шерман Теннесси армиясының оң қанатын, немесе XIII корпусын басқарды, ол 22 желтоқсанда XV корпус ретінде қайта аталды. Оның 32 мың сарбаздан тұратын экспедициялық күші төрт дивизияға бөлінді, оларға бригада генералдары Эндрю Дж. Смит, Морган Л. Смит, Джордж В. Морган және Фредерик Стил басшылық етті. Гранттың қанаты Миссисипи орталық темір жолымен оңтүстіске қарай жорықтап, Холли-Спрингсте алдыңғы базасын құрды. Ол Виксбургке қарай екі бағыттан шабуыл жасауды жоспарлады. Шерман өзен бойымен ілгерілегенде, Грант қалған күштерімен (шамамен 40 мың адам) теміржол арқылы Оксфордқа қарай жол тартатын, онда ол конфедерациялық әскерді қаладан шығарып, Гренада, Миссисипи маңында шабуыл жасауға сүюге үміттенді. Контр-адмирал Дэвид Д. Портердің басқаруындағы жеті канонерлік кеме мен елу тоғыз әскер тасымалдағыш 20 желтоқсанда Мемфистен (Теннесси штаты) шығып, Арканзас штатының Хелена қаласында қосымша әскерлерді алғаннан кейін 24 желтоқсанда Виксбургтің үстіндегі Милликенс-Бендке жетті. Язу өзенімен жоғары көтеріліп, Шерман әскерін Джонсон плантациясында, Стилдің байыудың қарсы бетінде, қаланың солтүстігінде түсірді. Десанттан бұрын АҚШ Әскери-теңіз күштері Язуда торпедаларды жою операциясын жүргізді, оның барысында USS Cairo темір кемесі батып кетті. Шерманның ілгерілеуіне қарсы тұрған Конфедерация күштері Миссисипи және Шығыс Луизиана департаментінен келгендер еді, оларға оңтүстік үшін күресуді таңдаған пенсильваниялық генерал-лейтенант Джон С. Пембертон басшылық етті. Виксбургтің қорғанысын тікелей басқарған генерал-майор Мартин Л. Смит болды, ол төрт бригадаға, бригада генералдары Сет М. Бартон, Джон С. Вон, Джон Грегг және Эдвард Д. Трейси басшылық етті. Бригада генералы Стивен Д. Ли полковниктер Уильям Т. Уизерс және Аллен Томас басқаратын уақытша дивизияға басшылық етті. Ли 29 желтоқсанда генерал-майор Картер Л. Стивенсон келгенге дейін Уолнат-Хиллстегі Конфедерация қорғанысының негізгі басшысы болды. Одақ күштері алдындағы қарсыластарынан екі есе көп болғанымен (30 720-ға қарсы 13 792), олар табиғи және адам жасаған қорғаныстың күрделі лабиринтіне тап болды. Біріншіден, тығыз ағаштар мен батпақты жерлер кездесті. Чикасау байы, кеудеге дейін суы бар, 50 метр ені бар және ағаштармен толы өзен, Шерман әскеріне де кедергі келтірді, өйткені ол жоспарланған ілгерілеу бағытына параллель болды және бөлімдер арасындағы байланысты қиындатты. Сонымен қатар, конфедерациялықтар кесілген ағаштардан жасалған тығыз кедергілерді құрды.
Шайқас
26 желтоқсанда Шерман полковник Джон Ф. ДеКурси және бригада генералдары Дэвид Стюарт пен Фрэнсис П. Блэрді барлау жұмыстарын жүргізу және Конфедерация қорғанысындағы нашар тұстарды табу үшін жіберді. Олар қиын жерлермен баяу жылжып, Лейк ханымның плантациясы маңында орналасқан С.Д. Лидің қорғау күштерімен ұсақ шайқастар жүргізді. 28 желтоқсанда Стил дивизиясы Конфедерацияның оң флангын айналып өтуге тырысты, бірақ конфедераттардың артиллериялық атысымен кері тартты. 29 желтоқсан таңында Шерман конфедерация қорғанысын әлсірету үшін, жалпы шабуылға түсуден бұрын артиллериялық бомбалауға бұйрық берді. Шамамен төрт сағат бойы майдан бойында артиллериялық қақтығыс болды, бірақ көп зиян келтірмеді. Сағат 11-де атыс тоқтатылып, жаяу әскерлер шайқасқа дайындалды. Конфедерацияның бекіністерінің күшті екенін түсінген Шерман: "Біз Виксбургті алу үшін 5000 адамды жоғалтамыз, сондықтан оларды қайда жоғалтсақ та маңызды емес" деді. Түскі уақытта одақтың әскерлері көтеріліп алға жылжи бастады. Блэр бригадасы сол жақтан, ДеКурси ортадан, ал оң жақта генерал Джон М. Тайер бригадасы жылды; Тайер бригадасының барлық бөлімдеріне, 4-Айова жаяу әскерін қоспағанда, генерал Джордж В. Морган (бұл бұйрықты ресми түрде Тайердің жоғары офицері болған генерал Стил жеткізді) Тайердің бұйрықтарын орындамауға бұйрық берді. Осылайша, 3500 адаммен конфедераттардың қатарына жеткенінің орнына, Тайер өзімен 500 адамды ғана алып келді. 4-Айова полкіне қолбасшылық еткен полковник Джеймс А. Уильямсон сол күні көрсеткен батылдығы үшін Құрмет медалімен марапатталды. Олар су тосқауылдары мен кедергілерді (абатты) преодолев, алдыңғы қатардағы мылтық шұңқырларын көптеген адамдардың күшімен басып алды, бірақ негізгі конфедераттардың қатарына жеткенде қатты қарсылыққа тап болды және ауыр атыс астында ыдырап бастады. Тірі қалғандар байоның арғы жағына, ағаштан жасалған көпірмен қайта шегінді. С.Д. Ли өз әскерлеріне қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді, оның барысында олар 332 одақтық сарбазды және төрт шайқас туын тұтқынға алды. Шерманның бұйрығымен тағы бір шабуылды А.Дж. Смит (өзінің дивизиясы және күні бұрын жараланған М.Л. Смит дивизиясы) екі дивизиясы жүргізді. Олар Чикасау буыны арқылы Бартон мен Грег қорғаған Конфедерацияның орталық бөлігінде орналасқан Индиан моунтын басып алуға тырысты. Коулс бригадасының шайқасшылары Джайлс А. Смит пен Томас Килби Смит байоу арқылы өтуді қамтамасыз етті, ал Г.А. Смит бригадасының 6-шы Миссури жаяу әскері 20 пионермен бірге алыс жағалауға жол салды. Үндістан моунтын басып алуға жасалған бес әрекет сәтсіз аяқталды. Одақтың оң жағында полковник Уильям Ландрам бригадасы (А.Дж. Смит дивизиясы) Конфедерацияның Вон бригадасымен оңай жеңіліп қалды.
Салдары
Сол кешкі Шерман өзінің әскерлерінің "көтеріңкі рухта болғанына" ризашылығын білдірді, бірақ олардың шабуылдары биік тіктеулердегі конфедераттардың берік бекіністеріне қарсы сәтсіз аяқталды. Бұл шайқаста конфедераттардың үстемдігі болды: одақтың қатарынан 208 адам қаза тапты, 1005 адам жараланды, ал 563 адам тұтқынға түсті немесе хабарсыз кетті, олардың көп бөлігі 4-ші Айова және Блэр мен Де Курси бригадаларынан болды. Конфедераттардың жоғалғандары аз болды – 57 адам қаза тапты, 120 адам жараланды және 10 адам жоғалып кетті. Шерман адмирал Портермен кеңесті, оның теңіз артиллериясы да жауға елеулі зиян келтіре алмады. Олар келесі күні шабуылды қайта бастауға келісті, ал Портер Мемфиске шағын қару-жарақ оқ-дәрісін жеткізу үшін кемені жіберді. 30 желтоқсан таңында Шерман осы жерде шабуылды қайтадан бастаудың нәтижесіз болатынын түсінді және Портермен бірлесіп солтүстік-шығысқа қарай Драмгульдтің тіктеуіне бірлескен әскери-теңіз шабуылын жоспарлады, тіктеулер олардың әскерлеріне жасырынбастық береді деп үміттенді. Конфедераттар қорғаныс күштерін жылжытпауы үшін бұл қимыл құпия түрде жүргізілуі керек еді. 31 желтоқсанда қимыл басталды, бірақ 1863 жылдың 1 қаңтарында қалың тұманға байланысты тоқтатылды. Осы кезеңде Гранттың шабуылдарының құрлықтағы бөлігі де сәтсіз аяқталды. Оның байланыс жолдары генерал-бригадир Натан Бедфорд Форрест және генерал-майор Эрл Ван Дорн жасаған шабуылдармен бұзылды, олар 20 желтоқсанда Холли-Спрингс шабуылында үлкен жабдықтау қоймасын жойды. Бұл жабдықтарсыз әскерін ұстап тұра алмай, Грант құрлық арқылы шабуылдан бас тартты. Шерман өзінің корпусы Гранттан күшін алмаса, экспедициясын кері қайтаруға және 2 қаңтарда Язу өзенінің сағасына көшуге шешім қабылдады. 5 қаңтарда Шерман Бас генерал Генри В. Галлекке хат жолдады, онда ол жорықты қысқаша баяндады (Жулиус Цезардың танымал сөзін еске түсіретіндей): "Мен белгіленген уақытта Виксбургке жеттім, түстім, шабуыл жасадым және жеңіле жаздадым". Ол және оның әскерлері уақытша генерал-майор Джон А. МакКлернандқа Арканзас өзеніне жорық жасау және Арканзас Посты шайқасына тағайындалды. Грант қыс бойы Виксбургке жету үшін бірнеше операцияларды немесе "эксперименттерді" жасағанымен, Виксбург науқаны 1863 жылдың сәуірінде ғана қайта басталды.
Жауынгерлік алаңның сақталуы
Американдық шайқас алаңының қоры мен оның серіктестері 2022 жылы үш акрдан астам шайқас даласын сатып алып, сақтап қалды. 2023 жылы тағы екі сатып алу арқылы шамамен төрт акр жер қосылды, жалпы сақталған жердің көлемі 7,03 акрға жетті.
Мемуарлар және негізгі көздер
АҚШ Соғыс департаменті, Азамат соғысы: Одақ және Конфедерация армияларының ресми тізілімдерінің жинағы. Вашингтон, округ Колумбия: АҚШ Үкіметтік баспаханасы, 1880–1901.