Кіріспе
Италиялық саясаттанушы және журналист
Гаэтано Моска (1 сәуір 1858 – 8 қараша 1941) – итальяндық саясаттанушы, журналист және мемлекеттік қызметкер. Ол элиталық теорияны және саяси класс доктринасын қалыптастырушы ретінде танымал, сондай-ақ Вильфредо Парето мен Роберт Мишельспен бірге итальяндық элиталық мектептің үш негізгі өкілінің бірі болып саналады.
Өмір
Моска 1881 жылы Палермо университетінен заң білімі алды. 1887 жылы ол Римге көшіп, Италияның депутаттар палатасының мәжілістерін редакциялаушысы болып жұмыс істеді. Палермо мен Римде ара-тұра сабақ бергеннен кейін, Моска 1896 жылы Турин университетінде конституциялық құқық кафедрасын басқарды. Ол 1924 жылға дейін бұл лауазымда болды, содан кейін Рим университетінде қоғамдық құқық кафедрасын иелену үшін Римге тұрақты қоныс аударды. Моска өмірі бойы басқа да бірнеше академиялық қызметтер атқарды. Ол демократияға күмәнмен қарады және өмір бойы ұстанған либерализмін бұқаралық демократияға тікелей қарсы қойды. 1904 жылы берген сұхбатында ол былай деді: «Мен өзімді демократияға қарсымын деп айта аламын, бірақ мен либералға қарсы емеспін; шын мәнінде, мен таза демократияға қарсымын, өйткені мен либералмын. Менің ойымша, билеуші топ монолитті және біртекті болмауы керек, керісінше, шығу тегі мен мүдделері жағынан әртүрлі элементтерден тұруы керек; егер саяси билік бір ғана көзден туса, тіпті жалпы сайлау құқығымен сайлау болса да, мен оны қауіпті және қысымшылыққа айналуы мүмкін деп санаймын. Демократиялық якобиндік – либералдық емес ілім, өйткені ол бәрін бір ғана күшке, яғни «көпшіліктің» күшіне бағындырады, оған ешқандай шектеу қоймайды». 1909 жылы Моска Италияның депутаттар палатасына сайланды және 1919 жылға дейін қызмет етті. Осы кезеңде ол 1914 жылдан 1916 жылға дейін Отарлар жөніндегі хатшының орынбасары болды. Осы уақыт ішінде Моска Миланның «Corriere della Sera» (1901 жылдан кейін) және Римнің «Tribuna» (1911 жылдан 1921 жылға дейін) газеттерінде саяси журналист болып жұмыс істеді. 1919 жылы Моска Италия Корольдігінің өмірлік сенаторы болып тағайындалды және 1926 жылға дейін бұл лауазымда белсенді қызмет етті. 1925 жылы «Антифашистік зиялылар манифестіне» қол қойды. Көптеген жағдайларда қарт Моска Бенито Муссолини қолдаған, саяси құқықтар мен парламенттік институттарды шектеуге бағытталған заң жобаларына қарсы сөйледі. Моска өзінің бұл заң жобаларына қарсылығын саяси бостандықтарға деген сенімін сақтап қалуға тұрарлық құндылықтар ретінде ғана емес, сонымен қатар саяси бостандықтар өкілдік институттары арқылы қорғалған елдердің дамуы мен прогресіне сілтеме жасау арқылы түсіндірді. Моска қазіргі заманғы элиталарды жоғары ұйымдастырушылық дағдыларымен сипаттады. Бұл дағдылар қазіргі заманғы бюрократиялық қоғамда саяси билікке қол жеткізуде өте пайдалы. Дегенмен, Москаның теориясы Паретоның элиталық теориясынан көбірек либералдық болды. Москаның пікірінше, элиталар әрқашан тұқым қуалай бермейді, өйткені қоғамның барлық топтарынан адамдар теориялық тұрғыдан элитаға айналуы мүмкін. Мұндай жағдайда биліктің жаңаруы демократиялық деп есептеледі; керісінше, элита мүшелерінің айналымы элитаның ішінде ғана жүрсе, биліктің жаңаруы аристократиялық деп есептеледі. Ол сондай-ақ элиталардың айналымы тұжырымын ұстанып, элиталар арасындағы үнемі бәсекелестік туралы диалектикалық теорияны қолдады, әртүрлі элиталық топтар уақыт өте келе бір-бірімен ауысып отырады. Бұл тұжырым оның тарихты таптар арасындағы қақтығыс ретінде қарастыруынан (Маркс), билікті иемдену және пайдалану үшін күрес ретінде қарастырылған саясаттың қақтығыс сипатынан (Макиавелли) және қоғамның теңсіз, иерархиялық құрылымынан туындады. Маркстен айырмашылығы, Моска тарихи уақытты тар емес, дөңгелек тұрғысынан қарастырды, классикалық саяси теориядағыдай, ол үздіксіз жанжал және элитаның жаңаруынан тұрады. Моска үшін қоғамның дихотомиялық құрылымы революция арқылы шешілмейді.
I can certainly call myself an anti democrat, but I am not an anti liberal; indeed I am opposed to pure democracy precisely because I am a liberal. I believe that the ruling class ought not to be monolithic and homogeneous but ought to consist of elements which are diverse in regard to origin and interests; when, instead, political power originates from a single source, even if this be elections with universal suffrage, I regard it as dangerous and liable to become oppressive. Democratic Jacobinism is an illiberal doctrine precisely because it subordinates everything to a single force, that of the so called majority, on which it does not set any limits. In 1909 Mosca was elected to the Chamber of Deputies of Italy, in which he served until 1919. During this time, he served as Under secretary for the Colonies from 1914 until 1916. During this time, Mosca also worked as a political journalist for the Corriere della Sera of Milan (after 1901) and the Tribuna of Rome (from 1911 to 1921). In 1919, Mosca was nominated life senator of the Kingdom of Italy. He served actively in this capacity until 1926. In 1925 he signed the Manifesto of the Anti Fascist Intellectuals. On numerous occasions, the elderly Mosca took to the floor to speak against bills endorsed by Benito Mussolini which intended to curtail political rights and parliamentary institutions. Mosca explained his opposition to these bills not only by referring to his own faith in political liberties as values worth preserving, but also by appealing to the "development and progress" that accompanied those nations where political liberties had been safeguarded through representative institutions. Mosca defined modern elites in term of their superior organisational skills. These skills are especially useful in gaining political power in modern bureaucratic society. Nevertheless, Mosca's theory was more liberal than the elitist theory of Pareto, for example. In Mosca's view, elites are not always hereditary, as peoples from all classes of society can theoretically become elite. When this happens, the reproduction of power is defined as democratic; in contrast, when the members' turnover remains inside the elite, the reproduction of power is defined as aristocratic. He also adhered to the concept of the circulation of elites, a dialectical theory of constant competition among elites, with different elite groups alternating with each other repeatedly over time. This concept originated from his materialist idea of history as a conflict between classes (Marx), from the conflictual nature of politics considered as a fight for acquisition and deployment of power (Machiavelli), and finally from the non egalitarian, hierarchical structure of society. Unlike Marx, Mosca has not a narrow concept of historical time, but a circular one, as in classical political theory, which consists in a perpetual condition of conflict and recycling of the elite. For Mosca, the dichotomous structure of society would not be solved by a revolution.
Ағылшын тіліндегі шығармалары
Билеуші топ, МакГроу Хилл Кітап компаниясы, 1939 ж. "Билеуші топ туралы". Талкотт Парсонс редакциясымен, Қоғам теориялары; Қазіргі социологиялық теорияның негіздері, 1 том, 2 бөлім, Гленконың еркін баспасөзі, 1961 ж. "Мафия дегеніміз не?". M&J, 2014 ж. "Cosa è la Mafia" кітабының аудармасы, Giornale degli Economisti, 1901 жылғы шілде, 236-62 беттер.