Кіріспе
Ағылшын капитаны және қарақшы Эверь өзінің қарақшылық жолын "Карл II" атты әскери кемесінің бірінші офицері болып қызмет еткен кезде бастады. Кеме солтүстік испандық Коруна портында тоқтағанда, экипаж Испанияның санкциялық хатын бермегеніне және "Карл II" кемесінің иелері жалақыларын төлемегеніне наразылық білдіріп, көтеріліс жасады. "Карл II" кемесі "Фанси" деп қайта аталды және Эверь жаңа капитан болып сайланды. Эверьдің ең әйгілі шабуылы 1695 жылдың 7 қыркүйегінде 25 кемеден тұратын, Меккеге жыл сайынғы қажылық сапарында жүрген Ұлы Моғол кемелеріне жасалды, олардың ішінде қазынаға толы Ганджа дхоуі "Гандж и Савай" және оны сүйемелдеген "Фатех Мухаммад" кемелері де болды. Бірнеше қарақшы кемелерімен бірігіп, Эверь кішкентай қарақшы эскадрильясының қолбасшысы болды және олар асыл металдар мен зергерлік бұйымдардан 600 000 фунт стерлингке дейін олжалады. 1689 мен 1740 жылдар аралығында адал саудагер теңізшісінің орташа жалақысы айына 25-55 шиллинг немесе жылына шамамен 15-33 фунт стерлинг болды. Көптеген қарапайым теңізшілер тіпті одан да аз табыс тапты, айлық жалақысы 2 фунттан кем болды. Ол 1699 мен 1714 жылдар аралығында қайтыс болды деп есептеледі; оның қазынасы әлі табылған жоқ.
Every began his pirate career while he was first mate aboard the warship Charles II. As the ship lay anchored in the northern Spanish harbour of Corunna, the crew grew discontented as Spain failed to deliver a letter of marque and Charles IIs owners failed to pay their wages, and they mutinied. Charles II was renamed the Fancy and Every elected as the new captain. Every's most famous raid, on 7 September 1695, was on a 25 ship convoy of Grand Mughal vessels making the annual pilgrimage to Mecca, including the treasure laden Ghanjah dhow Ganj i Sawai and its escort, Fateh Muhammed. Joining forces with several pirate vessels, Every found himself in command of a small pirate squadron, and they were able to capture up to £600,000 in precious metals and jewels,efn|Between 1689 and 1740 the average wages for an honest merchant seaman was 25 to 55 shillings per month, or about £15 to £33 per year. Many ordinary sailors earned even less than that, with monthly pay of less than £2. He is considered to have died sometime between 1699 and 1714; his treasure has never been recovered.
Өмірбаян
Қазіргі заманғы зерттеулер Генри Эвридің 1659 жылғы 20 тамызда Англияның Девон графтығындағы Плимут қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан Ньютон Феррерс ауылында дүниеге келгенін көрсетеді. Қауымдық тізімдер оның Джон Эвари мен оның әйелі Энннің (қыз есімі белгісіз) ұлы екенін көрсетеді; Девонның Эври отбасы сол кезде беделді болған, және ол Уайкрофт қамалының Эври отбасының туысы болуы мүмкін. 1696 жылғы тамызда тұтқынға алынғаннан кейін "ерікті мойындау" берген Эвридің экипажының мүшесі Уильям Филлипстің мәлімдемесіне сәйкес, Эври "шамамен 40 жаста" болған, анасы "Плимут маңында" тұрған, ал әйелі "Ратклиф жолында" тұратын шаш жабуға арналған перік сатушы болған. Ол үйленген және тізімдерде оның 1690 жылғы 11 қыркүйекте Лондонның Сент-Джеймс-Дюк орнында Дороти Артермен неке қиюы көрсетілген, бірақ оның балалары болғанына ешқандай дәлел жоқ. Осы адамның өмірбаянының ең алғашқы есебі «Капитан Джон Эйверидің өмірі мен оқиғалары» (Лондон: J. Baker, 1709) деп аталады, онда ол 1653 жылы Плимут қаласындағы Кэттедаунда туғанын айтады. Бұл орын мен дата қате екені белгілі болғанымен, ол бұрынғы әдебиеттерде жиі келтіріледі. (Эвридің туған жылы 1665 деп айтылған, бірақ бұл да қате.) Мемуардың голланд авторы, пират жоғалып кеткеннен кейін он жылдан астам уақыттан соң есебін жазған, Адриан ван Брок есімін қолданады, бірақ бұл псевдоним болуы мүмкін. Бұл жазбада Ван Броктың Эвридің экипажындағы Fancy кемесінде қысқа уақытқа тұтқынға алынуы туралы айтылады және Эвридің әкесі адмирал Роберт Блейктің басшылығымен Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен сауда капитаны болғанын мәлімдейді. Эвридің өмірін баяндаған бірнеше кейінгі жазбалар, ең бастысы Дэниел Дефоның «Пираттардың патшасы» (1720) ертедегі еңбекке сілтеме жасайды, бірақ оның сенімділігі күмәнді және Ұлттық биографиялық сөздікте «фактылардың аз ғана негізі бар фантастика» деп сипатталған. Эвридің нақты аты Бенджамин Бриджман (оның «Ұзын Бен» деген лақап аты болғандықтан) және «Генри Эври» псевдоним болған деген теория болғанымен, қазіргі заманғы зерттеулер оны жоққа шығарды. Эвридің теңізшілік жазбалары оның отбасылық адам болғанын көрсетеді, ол «темекі сияқты қосымша заттарға жалақысының аз бөлігін жұмсады және жалақысын үнемі отбасына жіберіп отырды». 1690 жылғы маусым айының соңында ол жаңа кемеде капитан Уилермен бірге қызмет етуге шақырылды. Ол екі аптадан кейін француздарға қарсы Бичи-Хед шайқасына қатысқан болуы мүмкін, бұл ағылшындар үшін апатты аяқталды. Сол жылдың 29 тамызында Эври Корольдік теңіз күштерінен босатылды.
Әр және құл саудасы
1691 жылы Корольдік теңіз күштерінен босатылғаннан кейін, Әвери Атлантикалық құл саудасына қатысты. Ол Бермуданың корольдік губернаторы Исаак Ришиеге Батыс Африкадан Америкаға құлдарды тасымалдау үшін жұмыс істеді; осы кезеңде Әвери негізінен Гвинея жағалауында құл саудагері ретінде жұмыс істеді. Ағылшын тарихшысы Дуглас Ботингтің айтуынша, "[Әвери] құл сатушы ретінде осы ұятты кәсіптің көптеген шеберлерінен гөрі көбірек алаяқтыққа бейім болған сияқты". 1693 жылы Гвинея жағалауындағы Әверидің әрекеттері басқа құл саудагерлерін оған назар аударуға итерді; Уэльстік құл саудагері және Корольдік Африка компаниясының (RAC) қызметіндегі құл кемесі "Ганнибалдың" капитаны Томас Филлипс өзінің күнделігінде былай деп жазды: "Мен жағалауда осы жердегідей ұялшақ негрлерді кездестірген емеспін, бұл маған Лонг Бен, немесе Әвери есімділер олармен алаяқтық жасап, ұстап алып кеткен деген ой келтіреді". Әвери сондай-ақ құл саудагерлерін өз кемесіне дос түстерін көтеріп алдап, оларды өз кемесінің қоймасында тұтқындарымен бірге тізгілеп тастауды қабілеттілік еткен. Филлипс, өзінің жазбаларына сәйкес, Әверимен бірнеше рет кездесіп, тіпті оны жеке таныған болуы мүмкін, сонымен қатар Ришиеден алған Әверидің ерекше құл саудасы тапсырмасын да атап өтті, Ришие – 1693 жылы жаман мінез-құлқы үшін қызметтен алынған беделсіз корольдік губернатор болатын. Дегенмен, тарихшылар Әверидің өмірінің бұл бөлігі салыстырмалы түрде жазбаға түспегенін атап көрсетті.
Испан экспедициялық теңіз қатынасы
1693 жылдың көктемінде ағылшын экономикасын қайта жандандыруды үміттене білген бай саудагер сэр Джеймс Хублон бастаған лондондық бірнеше инвесторлар «Испания экспедициялық кеме тасымалы» деп аталатын амбициялық жобаны құрды. Жобаға төрт әскери кеме кірді: қызғылт түсті «Жетінші Ұл», сондай-ақ фрегаттар «Dove» (оның әйгілі навигаторы Уильям Дампир екінші офицер болды), «James» және «Charles II» (кейде жаңылысқан түрде «Duke» деп аталады). «Charles II» кемесі Англияның одақтасы, Испанияның Карл II-і (кеменің аты осымен байланысты) тарапынан Батыс Үндістандағы француз кемелерін тонау үшін тапсырылған. Испаниядан сауда және құтқару лицензиясы бойынша, жобаның мақсаты Испанияның Батыс Үнділеріне бару болды, онда конвой сауда жасап, испандықтарды қару-жарақпен қамтамасыз ететін, ал француз иеліктерін тонап жатқанда, сүңгіген галеондардан қазынаны қалпына келтіретін. Инвесторлар теңізшілерге жақсы жалақы төлеуге уәде берді: келісімшартта ай сайынғы кепілдік берілген жалақы, алғашқы айлық міндетті түрде миссия басталғанға дейін төленетін, ал қалған жалақы әр алты ай сайын төленетін көзделген. Хублон жеке кемеге барып, экипажбен кездесіп, оларға жалақыларын төлейтініне сендірді. Шындығында, 1693 жылдың 1 тамызына дейінгі барлық жалақы, миссия басталғанға дейін көп ұзамай, сол күні төленді. Бұрынғы теңіз қызметінің тәжірибесіне сүйене отырып, Эвери испан экспедициясына қосылғаннан кейін бірінші офицер болып тағайындалды. Конвойдың төрт кемесіне бұрын испан теңіз жаяу әскерінде қызмет еткен ирланд аристократы адмирал сэр Дон Артуро О’Бирн басшылық етті. Бұл жобаның соңғы бақытсыздығы емес еді. 1693 жылдың тамыз айының басында төрт әскери кеме Темза өзенімен Испанияның солтүстігіндегі Коруна қаласына қарай жүзіп барады. Корунаға сапар екі аптаға созылуы керек еді, бірақ белгісіз себептерге байланысты кемелер Испанияға бес айдан кейін ғана жетті. Жағдайды нашарлататын нәрсе, Мадридтен қажетті құқықтық құжаттар келмеген, сондықтан кемелер күтуге мәжбүр болды. Айлар өтіп, құжаттар әлі де келмеген кезде, теңізшілер өте қиын жағдайға түсті: отбасын асырау үшін үйлеріне ақша жіберуге мүмкіндігі болмады және басқа жұмыс іздеуге дағдысыздық танытты, осылайша Корунада дерлік тұтқынға айналды. Бірнеше ай портта болғаннан кейін, олар капитаннан бастапқыда жұмысқа орналасқан сәттен бастап тиіс жалақыны беруді сұрады. Егер бұл өтініш қабылданса, олар енді кемеге байланысты болмайтын еді және оңай кетіп кетуге мүмкіндік алатын еді, сондықтан олардың өтініші жоққа шығарылды. Хублонға ер адамдардың әйелдері атынан жасалған ұқсас өтініш те сәтсіз аяқталғаннан кейін, көптеген теңізшілер үмітсіздікке ұшырады, олардың испандарға құлдыққа сатылғанына сенді. 1 мамырда флот ақыры Корунадан кетуге дайындалып жатқанда, олар алты айлық жалақыны талап етті немесе ереуілмен қорқытты. Хублон бұл талаптарды қабылдаудан бас тартты, бірақ адмирал О’Бирн жағдайдың ауырлығын сезіп, өз адамына тиіс ақшаны сұрап Англияға хат жазды. Алайда, 6 мамырда кейбір теңізшілер О’Бирнмен дауласып, осы кезде олар көтеріліс жоспарын ойлап тапты және басқаларды тартуға кірісті. Басқаларды тартқандардың бірі – Эвери болды. Кейінірек «Dove» кемесінің матросы Уильям Филлипс куәлік бергендей, Эвери «кемеден кемеге жоғары-төмен жүріп, оларды ақша табуға болатын жерге алып кетуге шақырды». Эверидің мол тәжірибесі болғандықтан және төменгі әлеуметтік топқа жатқандықтан, ол көтеріліске басшылық етуге табиғи таңдау болды, өйткені экипаж оның олардың мүдделерін ең жақсы қорғайтынына сенді.
Көтеріліс және капитандыққа көтерілу
1694 жылғы 7 мамыр, дүйсенбі күні О'Бирн жағада түнеуге тиіс болды, бұл адамдарға олар іздеген мүмкіндікті берді. Шамамен сағат 9:00-де Эвери және тағы жиырма бес шамасындағы адамдар «Чарльз II» кемесіне шабуыл жасап, кемедегі экипажды күтпеген жерден шақырды. Капитан Гибсон сол кезде төсекке жатқандықтан, бүлік қан төгілмей аяқталды. Содан кейін Джеймс «Чарльз II» кемесіне оқ атып, испандық түнгі күзетшілерді ескертті, және Эвери ашық теңізге қашуға мәжбүр болды, жылдамдап түнге сіңіп кетті. Қауіпсіздікке жеткілікті қашықтыққа жүзіп келгеннен кейін, Эвери құлықсыз адамдарға жағаға түсуге мүмкіндік берді, тіпті Гибсонға олардың ісіне қосылса, кемеге басшылық етуге ұсыныс жасады. Чарльз Элмстің айтуынша, Эвери Гибсонға былай деді: «Егер біздің қатарымызға қосылғың келсе, біз сені қабылдаймыз; және егер тынығуыңды сақтап, жұмыстың қамына келсең, бәлкім, кейін мен сені лейтенанттарымның бірі қылып тағайындауым мүмкін; әйтпесе, міне, қайық, жағаға түсірілесің». Капитан бас тартты және бірнеше теңізшілермен бірге жағаға шығарылды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Эвери Гибсонмен сөйлескенде өте бейшара болған, бірақ ол оған кем дегенде екінші офицер лауазымын ұсынғанына келіседі.
Пираттық раунд
Майода, Кабо-Верде аралдарының ең шығыс бөлігінде, Every өзінің алғашқы қақпалық әрекетін жасады, Барбадостан келген үш ағылшын сауда кемесін тонап, азық-түлік пен жабдықтарды алды. Бұл кемелердің тоғыз адамы тез арада Every экипажына қосылуға көндірілді, содан кейін Every Гвинея жағалауына бет бұрды, онда ол сауда жасау сылтауымен жергілікті басшыны Fancy кемесіне шақырып алып, оның және оның серіктерінің байлығын күштеп тартып алды, оларды құлдар етіп қалдырды. Африка жағалауын бойлай жүріп, Every Бенин шығанағындағы Биокоға тоқтады, онда Fancy кемесі құрғақталып, қайта жабдықталды. 1695 жылдың басында Fancy, Нағыз Үміт мүйісін айналып өтіп, Мадагаскарда тоқтады, онда экипаж, әдетте, Сент-Огастин шығанағы аумағында жабдықтармен қамтамасыз етілді. Бір адамға шаққанда, көптеген теңізшілер өмір бойы тапқан ақшадан артық сома берілді. Бұған қоса, әрбір теңізшіге асыл тастардан қосымша үлес берілді. Every уәде бергендей, оның адамдары енді «көзді қыратын алтынға» толы болды. Алайда, бұл үлкен жеңіс Every мен оның экипажын іздеуге берілген адамдарға айналдырды, және экипаж арасында қайда бару керектігі туралы үлкен даулар туды. Француздар мен даниялықтар Бурбонда қалуды жөн көріп, Every экипажынан кетіп қалды. Қалғандары, біраз келіспеушіліктерден кейін, Багам аралдарындағы Нассауға бағыт алды, Every кемеге шығудан аз уақыт бұрын тоқсанға жуық құл сатып алды. Жол бойында құлдар кемедегі ең ауыр жұмыстарға жұмсалды, ал «саудаға ең сұраныс бар тауар» болғандықтан, кейіннен пираттар қалаған нәрсеге сатылатын. Осылайша, Every-дің адамдары өздерінің кім екенін ашатын шетелдік валютаны пайдаланудан аулақ болды. Үнді мұхитынан Багам аралдарына саяхат – әлемнің жартысын айналып өту еді, және Fancy Атлант мұхитының ортасында орналасқан Ассенсион аралында тоқтауға мәжбүр болды. Аралда адамдар тұрмаған, бірақ олар жағаға жүзіп келіп, жұмыртқаларын салу үшін жағаға келген елу деңіз тасбақасын ұстап алды, бұл оларға саяхаттың соңына дейін жеткілікті тамақ берді. Алайда, Every экипажының он жеті адамы одан әрі жүруден бас тартып, аралда қалды. Ал Every-дің шабуылы ағылшын саудасының Үндістандағы болуына қауіп төндірді. Зақымдалған Ganj i sawai кемесі Сурат портына қайтып келгенде, пираттардың қажыларға шабуыл жасағаны туралы жаңалықтар тез тарады – бұл қасиеттілікке қарсы жасалған, мұсылман әйелдерін зорлау сияқты, кешірілмейтін құқық бұзушылық деп есептелді. Жергілікті Үндістан губернаторы Итимад Хан Сураттағы ағылшын азаматтарын дереу тұтқындап, оларды қатаң бақылауда ұстады, бір жағынан олардың отандастарының тонауы үшін жаза ретінде, екінші жағынан жергілікті наразылықтардан қорғау үшін. Ашулы Аурангзеб Үндістандағы EIC-тің төрт фабрикасын дереу жауып, офицерлерін түрмеге қамап, ағылшын Бомбей қаласына қарулы шабуыл жасауға бұйрық берді, мақсаты – ағылшындарды Үндістаннан мәңгілікке қуу. Аурангзебті ынталандыру үшін EIC барлық қаржылық өтемақы төлеуге уәде берді, ал Парламент пираттарды hostis humani generis («адамзаттың жауы») деп жариялады. 1696 жылдың ортасында үкімет 500 фунт стерлингтік сыйлық тағайындады (2023 жылдың қараша айына қарай инфляцияға байланысты шамамен 92294,70 фунт стерлинг).
Нью-Провиденске қашу гипотезасы
Дуглас Р. Берджесс өзінің 2009 жылғы «Пираттардың келісімі: Тарихтың ең әйгілі қарақшылары мен отарлық Америка арасындағы құпия одақтар» кітабында Фансидің Сент-Томасқа жеткенін, онда пираттар қазыналарының бір бөлігін сатқандарын айтады. 1696 жылдың наурыз айында Фанси Багам аралдарындағы Нью-Провиденстің солтүстік-шығысында орналасқан Элеутера аралынан тыс, Корольдік аралына тоқтады. Every-дің төрт адамы аралдың ең ірі қаласы және астанасы – Нассауға шағын қайықпен барды, арал губернаторы Николас Троттке жолданған хатпен. Хатта Фанси Африка жағалауынан жаңа ғана оралғаны және кеме экипажының 113 адамы өзін лицензиясы жоқ саудагерлер (Жақсы Үміт мүйісінің шығысындағы ағылшын саудагерлері) деп таныстырғаны жазылған. Экипаж Фансиге портына кіруге рұқсат беруі және EIC сауда монополиясын бұзуын құпия ұстауы үшін Троттке барлығы 860 фунт стерлинг төлеуге келісті. Олардың капитаны, Генри Бриджмен есімді адам, кемесін жүк түсіргеннен кейін губернаторға сыйға беруге уәде берді. Бұл Тротт үшін өте тартымды ұсыныс болды. Тоғыз жылдық соғыс сегіз жылдан бері жалғасып келеді, ал Корольдік флот бірнеше жылдан бері келмеген арал халқы аз болды. Бірақ, егер Фанси экипажы Нассауда қалса, аралдың еркек халқының саны екі еседен асып түсер еді, ал порттағы қарулы кеменің болуы француз шабуылына қарсы кедергі болуы мүмкін. Екінші жағынан, «Бриджменді» кері қайтару, егер оның ниеті зорлыққа ұласқанда, апатқа әкелуі мүмкін, өйткені оның 113 адамнан тұратын экипажы (сонымен қатар тоқсан құл) арал тұрғындарынан оңай жеңіліп шығар еді. Соңында, параны да ескеру қажет болды, ол Тротттың 300 фунт стерлингтік жылдық жалақысынан үш есе көп болатын. Біраз уақыттан кейін Тротт Every-мен жеке кездесті. Фанси губернаторға тапсырылды, ол кемеде тағы да пара – елу тонна піл сүйегі, жүз баррель ұнтақ, бірнеше сандық қару-жарақ және оқ-дәрілер, сондай-ақ кеме якорьлері табылған. Тротттың назарынан шетелдік монеталардың байлығы қашқан жоқ. Ол кеме экипажының жай ғана лицензиясы жоқ құл сатушылар емес екенін білген болуы керек, мүмкін Фансидегі шайқас іздерін байқаған шығар. Ақыры, Корольдік теңіз флоты мен EIC Фансиді іздеп жүргенін және «капитан Бриджменнің» өзінің Every екенін естігенде, Тротт пираттар тарихы туралы ештеңе білмейтінін, олардың айтқандарын сенуге арал халқының еш себебі болмағанын мәлімдеді.
Жоғалу
Бёрджесс Троттке Every және оның экипажын ұстау туралы жарлық жеткенде, ол Every үшін тұтқындау ордерін шығаруға немесе оны жасамаған жағдайда, пиратпен байланысын ашыққа шығаруға мәжбүр болды деп санайды. Өзінің абыройын сақтау үшін ол алғашқы нұсқаны таңдап, билікке қарақшылардың қайда екенін хабарлады, бірақ билік келмес бұрын Every мен оның командасын ескертті. Every-дің 113 адамнан тұратын экипажы аралдан жедел қашып кетті, нәтижесінде барлығы 24 адам ұсталды, олардың бесеуі өлім жазасына кесілді. Ал Every енді ешқашан көрінбеді.
Тағдыр
Британдық автор және пираттардың өмірбаянын жазушы Чарльз Джонсон, оның алдында алмастарын сатуға тырысқаннан кейін, Бристоль саудагерлері оны алдап байлығынан айырған соң, Девон қаласында кедейлікте қайтыс болды деген жорамал жасады. Алайда, Джонсонның мұны қалай білгені белгісіз. Егер "Әркімнің" кедейлікте өмір сүргені белгілі болса, оның тұтқындалып, басына салынған үлкен сыйлық алынуы мүмкін еді. Сондықтан, осы тағдырды "Әркімге" тағайындау Джонсонның моральдық насихатты жүргізуі болуы мүмкін. Басқалар "Әркім" есімін өзгерткеннен кейін Девонға қоныстанды және өмірінің қалған бөлігін тыныш өмір сүріп, 1714 жылдың 10 маусымында қайтыс болды деп есептейді; алайда, бұл ақпараттың көзі – "Барлық ең танымал қарақшылар мен олардың экипаждарының тарихы және өмірі" (Лондон: Edw. Midwinter, 1732), Джонсонның "Жалпы тарихының" сенімсіз (және сәл кеңейтілген) қайта басылымы саналады. 1781 жылдың қазан айында Джон Книлл, Корнуоллдағы Сент-Айвс кеденінің инспекторы, "Әркімнің" ұрпағы деп саналатын адаммен кездесті, ол "әкесі оған капитан "Әркім" үлкен кедейлік пен қиындықтарда саяхаттағаннан кейін Барнстаплде қайтыс болғанын және кедей адам ретінде жерленгенін айтқан" деді. "Әркімді" іздеу оның жоғалуынан кейінгі он жыл бойына жалғасты, жиі көрінгендер туралы хабарлар түсті, бірақ ешқайсысы сенімді емес еді. 1709 жылы жарияланған ойдан шығарылған естеліктерде "Әркім" Мадагаскарда қарақшылардың утопиясын басқаратын патша болды деп мәлімделді, содан кейін халыққа тараған аңыз әңгімелер романтикалық сипатқа ие болды (қазіргі әдебиетке қараңыз). Мұндай әңгімелер көпшілікке шындыққа жақын деп сендірілсе де, олардың негізі болған жоқ. 1696 жылдың маусымынан кейін "Әркімнің" қайда болғаны немесе нені істегені туралы сенімді ақпарат түскен жоқ. 2024 жылы жарық көрген кітапта "Әркімнің" аман қалғаны және Дэниел Дефоның көмегімен, жасырын түрде Корольдік тыңшы қызметіне қабылданғаны айтылады, бұл негізінен "Avery the Pirate" деп белгіленген шифрланған хатқа сүйенген.
As the manhunt for Every continued in the decade following his disappearance, sightings were frequently reported, but none proved reliable. After the publication of a fictional memoir in 1709, which claimed Every was a king ruling a pirate utopia in Madagascar, popular accounts increasingly took on a more legendary, romantic flavor (see In contemporary literature). Although such stories were widely believed to be true by the public, they had no basis in reality. No reliable information about Every's whereabouts or activities emerged after June 1696. A 2024 book alleges that Every survived to covertly enter service as a Royal spy with the assistance of Daniel Defoe, largely on the basis of a coded letter attributed to "Avery the Pirate."
Солтүстік Америкадағы отарлар
"Every" кемесінің шамамен 75 мүшесі трансконтиненталдық іздеуден қашу үмітімен Солтүстік Америкаға теңіз сапар жасады. Оның экипажының мүшелері Каролина штатында, Жаңа Англияда және Пенсильванияда көрінді; тіпті кейбіреулері Пенсильвания губернаторы Уильям Маркхэмге әр адам үшін 100 фунт стерлинг пара берді. Бұл губернатордың адалдығын сатып алуға жеткілікті болды, ол олардың кім екенін білген және тіпті біреуіне өз қызын үйлендіруге рұқсат бергендігі хабарланды. Басқа жергілікті шенеуніктер, әсіресе судья капитан Роберт Снид, қарақшыларды қамауға тырысқанмен, губернатордың қорғауы олардың "ішімдік ішкен кезде" өздерінің ерліктерімен ашық мақтанып жүруіне кепілдік берді. 2014 жылы Гандж и Савайдан алынған ежелгі монеталар Род-Айленд штатының Миддлтаун қаласындағы Свитт Берри фермасында табылған. Кейіннен Массачусетс, Род-Айленд, Коннектикут және Солтүстік Каролина штаттарында да монеталар табылды.
Британ аралдары
Джон Данн (Эверидің лоцманы) Шығыс Хоатлиде, Сассексте туған, 1696 жылғы 30 шілдеде Кент графтығының Рочестер қаласындағы Хай-стриттегі «Булл» қонақ үйінде қарақшылық күдігімен тұтқындалды. Ол алтынмен тігілген 1045 фунт стерлинг және он ағылшын гинеясын жейдесіне тігіп алған, оны оның үй қызметшісі тауып, қала мэріне хабарлап, сыйақы алды. Өлім жазасынан қашу үшін 3 тамызда Данн Эверидің ұсталған экипажының басқа мүшелеріне қарсы куәлік беруге келісті. Үкімет сотқа қатысу үшін елдегі ең беделді судьяларды шақырды: төрағалық етуші судья сэр Чарльз Хеджес, Адмиралтействоның Жоғары сотының лейтенанты; сэр Джон Холт, Корольдің тақтасының бас судьясы; сэр Джордж Треби, Ортақ соттардың бас судьясы; және тағы алты беделді судья. Джозеф Доусоннан басқа барлық қарақшылар кінәлі емес екенін мәлімдеді. Көтерілісшілерге қарсы куәгерлердің бірі – Карл II кемесінің екінші офицері Дэвид Крег болды. Ол көтеріліске қатысудан бас тартқаннан кейін – оны жасаған жалғыз офицер – палубаға қайтаруға бұйрық берілгенін айтты. Крег каютасына бара жатқанда капитан Гибсонның бұрынғы стюарды Мейге кездесті. Эвери Мейді «нағыз ойыншы және тәжірибелі шеберлердің бірі» деп сипаттады. Сот Хеджес «арсыз» бұрынғы қазылар алқасын айыптады және олардың орнына келгендерге «нағыз ағылшын рухымен» әрекет етуді бұйырды, оларды «елдің теңіз саудасын, байлығын, күшін, беделін және даңқын қолдауға» шақырып, үкім шығарды. Алқабилер осы жолы кінәлі деп тапты. Қарақшыларға жазадан құтылудың себебін көрсетуге соңғы мүмкіндік берілді, көптегендері білімсіздікпен кінә тартты және мейірімділік сұрады. Мей өзінің «өте ауру» екенін, сапар бойы ешқандай әрекет етпегенін айтты, ал Бишоп сотқа «күштеп әкетілгенін» еске салды және 1694 жылғы көтеріліс кезінде он сегіз жаста болғандықтан, мейірімділік күтетінін мәлімдеді. Кінәсін мойындаған Доусонға кешірім берілді. Қалған өлім жазалары күшінде қалды. Спаркс қарақшылық үшін емес, «азырақ маңызды» қарақшылық үшін емес, «жұртқа, тек ғипараттардың денелеріне жасаған қорқынышты зұлымдықтары үшін» өкініш білдірген жалғыз қарақшы болды, ол Моғол кемелеріндегі әйелдерге зорлық жасағанға қатысқанын білдірді. Оның «Соңғы өлім сөздері мен мойындауында» оның «көздері енді өз қылмыстарына ашық» екені және ол «осындай адамгершіліксіздік үшін лайықты түрде өлімге кесілгені» айтылды. Испания экспедициясы үш жыл бұрын басталған Теміз өзеніне қарап тұрып, қарақшылар дарға асылды. Данн корольдің куәгері болу арқылы дардан құтылды. Алайда ол Англияда қалды, 1698 жылғы 9 тамызда «Бұрынғы Эверидің лоцманы, бірақ кешірілген Даннға ертең Кеңеске қатысуға бұйрық» алды. Ол 11 тамызда Шығыс Үндістан үйінде «Фанси» кемесімен жасаған саяхаты мен олжасы туралы мәлімет берді. 1699 жылы Данн Элиза Ноблға үйленді, ал келесі жылы Джон Коггспен серіктес болды, ол жақсы қалыптасқан алтын шебер банкир, Лондонның Страндтағы Корольдің Басы таңбасымен Коггс & Данн құрды. Банкирлерді (әсіресе Даннды) олардың клиенттерінің бірі, алаяқ Томас Брерууд алдады, ал 1710 жылы банк төңкерілді. Данн 1722 жылы қайтыс болды.
Ганж-и-Савай
Гандж-и-Савайз жүгінің құны нақты белгісіз. Заманағы бағалаулар 300 000 фунт стерлингке дейін айырмашылықты көрсетті, ал дәстүрлі түрде айтылатын сандар 325 000 фунт стерлинг және 600 000 фунт стерлинг болды. Соңғы баға Моғол билігі берген құн болды, ал EIC шығынды шамамен 325 000 фунт стерлинг деп бағалады, бірақ 600 000 фунт стерлингтік сақтандыру талабын ұсынды. Басқалар Моғол билігінің 600 000 фунт стерлингтік көрсеткіші ағылшылдардан күтілетін өтемақыны арттыру мақсатындағы әдейі жоғары бағалау болған деп санайды. Кейбір тарихшылар 325 000 фунт стерлинг нақтырақ құнға жақын деп мәлімдеседі, ал басқалары бұл пікірді негізсіз деп сынады, ішінара жоғарыда айтылған себептерге байланысты. Әркімнің Гандж-и-Савайзді басып алуы пираттардың ең үлкен табысы ретінде танылса да, Лурисалдың 1-маркизі Луис Карлос Инасио Ксавье де Менесес зейнетке шыққанда, галеон күміс, алтын, алмаз, асыл тастармен, сондай-ақ Шығыс Үндістан Патриархына тиесілі інжу-маржан, жібек, дәмдеуіштер, өнер туындылары және шіркеу киім-кешектерімен толы болды. Кемедегі қазынаның жалпы құны 100 000 фунт стерлингтен 875 000 фунт стерлингке дейін бағаланды (алмаздар 500 000 фунт стерлинг, ал қалған жүк 375 000 фунт стерлинг), олардың барлығы Тейлор және Левассер басқарған «Кассандра» мен «Жеңіс» экипаждары арасында бөлісті. Егер соңғы көрсеткіш дұрыс болса, онда ол Эвердің олжасынан әлдеқайда көп болар еді. Тарихшы Ян Рогозинский Кабоны «кез келген қарақшы ұстаған ең бай олжа» деп атады, оның 875 000 фунт стерлингтік қазынасының құны «400 миллион доллардан асып түседі» деп есептейді. Салыстыру үшін, EIC бағалауынша, Гандж-и-Савайз тауарларының 325 000 фунт стерлингі «кем дегенде 200 миллион долларға тең». Егер үлкен бағалау, яғни 600 000 фунт стерлинг қабылданса, онда ол 400 миллион долларға тең болып, Тейлор мен Левассер жасаған шабуылмен шамалас болар еді. Қалай болғанда да, егер EIC-тің 325 000 фунт стерлингтік бағалауы қабылданса, Рогозинский тіпті «тарихта қылмыскерлер одан да құнды олжаны тек екі-үш рет қана ұстаған» деп жазады.
Құқық бұзушылар арасындағы ықпал
Эвердтің ерліктері көпшіліктің қиялын баурап алды, және кейбіреулер оны жұмысшы табының бүлік пен қарақшылықтың әділетсіз капитанға және қоғамға қарсы күресудің дұрыс жолы екендігі туралы идеясын бейнелейтін батыр теңізші Робин Гуд деп санады. Атап айтқанда, Эверд өзінің ерліктерін Испания мұрагерлік соғысынан кейінгі танымал қарақшылар – Қара сақал, Бартоломей Робертс, Калико Джек, Самуэль Беллами, Эдвард Лоу, Стэд Боннет және басқалар бала кезінде жасағанда орындады, ал оның ерліктері олар жас шағында аңызға айналды. Гандж-и-Савай тоналған жылы дүниеге келген ағылшын қарақшысы Уолтер Кеннеди Эвердтің оқиғасын жас кезінде естіп, жадына толық сіңірген. Пираттықтан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Лондонға оралып, байлығын жұмсады, тіпті Дептфорда әйелдер үйін ашты. Бірақ Кеннедидің қылмыстары оны жетті, 1721 жылы ол тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Өлім жазасын күтіп отырғанда Кеннедидің сүйікті ойын-сауығы Эвердтің оқиғаларын айту болды. Тағы бір ирланд, Эдвард Ингланд, бір кезде Чарльз Вэйннің кемешісі, өзінің мансабының көп бөлігін Үнді мұхитында өткізді, ол Эверд екі он жыл бұрын жасағандай, Моғол кемелеріне шабуыл жасады. Вэйнмен жолдары айырылысқаннан кейін Ингланд Батыс Африка жағалауында құл тасымалдайтын кемелерге шабуыл жасады. 1720 жылы ол Малабар жағалауында отыз төрт зеңбірегі бар 300 тонналық голландтық Шығыс Индия компаниясына тиесілі кемені басып алып, жаңа флагманына «Фэнси» деген ат берді. Ингландтың өкінішіне орай, ол кейіннен өзінің бүлікшіл экипажымен Маврикийде қалдырылды, себебі ол оларға тұтқындарды азаптауға рұқсат бермеді. Жасанды сал жасап, ол теңізге жүзіп, аралға жетті, оның пираттар королі билейтін арал екеніне сенеді. Бірақ оны пираттардың жұмағы күтпеді, ол алкогольге тәуелді жалшы ретінде қайтыс болды. Қызығы, Чарльз Джонсон өзінің «Жалпы тарихында» Эвердке осындай ойдан туған, бірақ моральдық тұрғыдан дұрыс жазаны тағайындаған. Ол Ингландтың Эверд сияқты «қысқа, бірақ керемет мансапқа» ие болғанын және ол «Эверд аңызын іске асыруға ең жақын» болғанын айтты.
Қазіргі әдебиетте
Кейбір ойдан шығарылған және жартылай өмірбаяндық есептер Every жоғалып кеткеннен кейінгі онжылдықтарда жарияланды. 1709 жылы алғашқы осындай есеп 16 беттік «Капитан Джон Эйверидің өмірі мен оқиғалары; Мадагаскарды иеленген әйгілі ағылшын қарақшысы» (Лондон: Дж. Бейкер, 1709) атты кітапша түрінде пайда болды. Оны «Эверінің» экипажы тұтқындаған голландиялық екенін мәлімдеген «Адриан ван Брок» псевдонимді анонимді автор жазған. Бұл есептерде Every опасыз қарақшы да, романтикалық ғашық та ретінде бейнеленеді. Ол Моғол кемесіне шабуыл жасағаннан кейін императордың қызымен қашып кетеді және кейіннен оған үйленеді. Олар Моғол армиясынан Сент-Мэри аралына қашады, онда Every Либерталия сияқты пираттық утопия құрады. Every ханшайымнан бірнеше бала сүйеді және жаңа монархия орнатады. Мадагаскар патшасы көп ұзамай 15 000 қарақшыдан тұратын әскер мен 40 кемелік флотқа қолбасшылық етеді және ағылшын мен моғол қарсыластарына қол жеткізе алмайтын қамалда керемет сән-салтанатпен өмір сүреді. Сонымен қатар, Every өзінің алтын монеталарын шығарады, олардың үстіне өзінің патшалық бейнесі түсірілген. Every-дің тағдыры туралы әртүрлі қауесеттер жылдар бойы тарады, бірақ Адриан ван Броктың ойдан шығарылған өмірбаяны Every туралы кең таралған аңызды құрды, оны кейінгі басылымдар пайдаланды. Уақыт өте келе, көптеген ағылшын халқы мемуарлардың сенсациялық мәлімдемелеріне сенді. Еуропа үкіметтері Сент-Мэриден Every-дің елшісі деп жүрген адамдарды қабылдады. Аңыз кеңірек таралған сайын, тіпті мемлекет басшылары да осы таңғажайып оқиғаларға сенді. Бір кезде «ағылшын және шотландиялық жоғары лауазымды шенеуніктер осы «пират дипломаттарының» ұсыныстарын мұқият қарастырды», ал Петр I «Мадагаскарда Ресей колониясын салуға көмектесу үшін Сент-Мэри пираттарын жалдауға тырысты». Сент-Мэридегі пираттар панасы туралы идея баршаға белгілі болды. Every-дің танымал болуының арқасында ол, Қарақас сияқты, өмірі сахнада сомдалған қарақшылардың бірі болды. Дегенмен, пьеса бірнеше рет қайта басылды. 1720 жылы Every Дэниел Дефоның «Пираттар патшасы» романындағы басты кейіпкер ретінде және оның «Капитан Синглтон» романындағы екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болды. Екі ертегі де Every-дің пират республикасы туралы кең таралған әңгімелерді мойындады. Чарльз Джонсонның ықпалды «Жалпы тарихы» (1724) Every туралы басқаша есеп берді. Адриан ван Броктың мемуарынан он жылдан астам уақыт өткен соң, Джонсонның «тарихи» есебі Every өзінің жаман табысын сатуға тырысқаннан кейін алданып, «оны табутқа сатып алуға жеткілікті ақшасы болмады» екенін көрсетті. Тағы бір есеп «Плимут қаласының әйгілі капитаны Джон Эйверидің танымал оқиғалары» (Лондон: Т. Джонстон, 1809) кітабында пайда болды, бірақ бұл бұрынғы басылымдардың қайта баяндалуы болуы мүмкін. Генри Every туралы жазылған пьесалар мен кітаптардан басқа, оның мансабы кезінде Англияда сәтті баллада да жарық көрді. «Капитан Генри Эверінің жазған өлеңдерінің көшірмесі, соңғы уақытта өз бағын іздеу үшін теңізге кетті» деп аталатын бұл шығарма алғаш рет 1694 жылдың мамыр және шілдесі аралығында Лондон баспашысы Теофилус Льюис тарапынан кең тарау түрінде жарық көрді және оны Every-дің өзі жазған деген болжам бар. 1686 жылғы «Екі ағылшын саяхатшысының табысы; Лондонға жаңадан келген» балладасының мелодиясына сәйкес 13 шумақтан тұратын бұл шығарма кейіннен Сэмюэл Пепис жинап, Пепис кітапханасына қосылды. 1694 және 1907 жылдар аралығында Льюис баспасында жарық көрген түпнұсқаға әртүрлі дәрежеде ұқсас балладаның кем дегенде 9 түрлі басылымы жарық көрді. Қалай болғанда да, балладаның күші үкіметтің Every-ді заңсыз деп жариялауына ықпал еткен болуы мүмкін, өйткені ол өз заманының ең танымал қарақшысы ретінде танымал болмас бұрын 2 жылдай уақыт өткен еді. Every-дің мансабы кезінде үкімет оны жаппай қылмыскер ретінде бейнелеу үшін бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланды, бұл пираттыққа қатысты қоғамдық пікірді өзгертуге бағытталған әрекет болды, бірақ нәтиже «толық сәтсіздікке» жақын деп сипатталды. Көптеген адамдар пираттың ісіне әлі де жанашырлық танытты.
Әркімнің туы
Эвердің қарақшы туы туралы қазіргі заманғы сенімді мәліметтер жоқ. "А Copy of Verses" балладасына сәйкес, Эвердің туы төрт алтын шевронды қызыл түсті болған. Балладада тудың шеті жасыл түспен шеңберленгені айтылады, бірақ баллада, көбінесе, қалқанды сипаттаған болуы мүмкін. Қызыл түс сол кездегі қарақшылардың туларында жиі қолданылғанмен, төрт шевронның мағынасы белгісіз; бұл Эверді Батыс аймағының ақсүйек әулетімен байланыстыруға жасалған әрекет болуы мүмкін (негізді немесе негізсіз), олардың гербтерінде әртүрлі сандағы шеврон, қызыл алтынға немесе керісінше бейнеленген. Дегенмен, Эвердің мұндай туды көтергеніне ешқандай сенімді дәлел жоқ. Эверге жатқызылатын тағы бір туда қара немесе қызыл фонда екі қиылысқан сүйектің үстінде, кешкір мен сырға киген ақ бас сүйек бейнеленген. Эвердің мұндай туды желбіреткеніне ешқандай дәлел жоқ, және ол Ханс Лейптің 1959 жылғы "Bordbuch des Satans" кітабы үшін ойлап табылып жасалған сияқты.
Қазіргі заманғы танымал мәдениетте
"Авери" атты қарақшы капитаны 1966 жылғы Doctor Who сериалының "Көші-қоншылар" эпизодында бірнеше рет еске алынады; сюжет Аверидің қазынасын іздеуге ортақтас. Джордж Макдональд Фрейзердің 1983 жылғы "Пираттар" романы Генри Эвериге негізделген капитан Бенджамин Эверидің басынан өткен оқиғаларды суреттейді. 1986 жылы BBC романның киноадаптациясын шығарды, онда Маркус Гилберт Лонг Бен Эйвери рөлінде ойнады. One Piece манга және аниме сериясында Гол Д. Роджер кейіпкері "Пират патшасы" деп аталады. Every сияқты, ол да пираттық тарихындағы ең үлкен қазынаны тапты ("Бір бөлік" деп аталды). 2011 жылғы Doctor Who эпизоды "Қара дақтың қарғысы" Хью Бонневилл сомдаған Генри Эйвери атты қарақшы капитанын көрсетеді. Романдағы Эйвери мансабын Корольдік теңіз күштерінде бастап, кейін қарақшы болған, әйелі мен балаларына адал болған және үнді моғолынан құнды қазынаны тартып алған адам ретінде бейнеленеді. Оның жоғалуының қияли түсіндірмесі де берілген. Эпизодтан бұрын BBC жариялаған "преквелде" қияли Эйвери кемесін "жақсы кеме Фэнси" деп атайды. Төрт эпизодтан кейін "Жақсы адам соғысқа барады" эпизодында Доктор Эйвери мен оның ұлын жаңа қызметтерінде – ғарыш пираттары ретінде Демонның жүгіру шайқасында көмектесу үшін шақырады. Генри Эверь "Асыл қазына аралының" преквелі болып табылатын "Қара желкендер" телесериалында жиі еске алынады. Ол Қара дақты ойлап тапқан және Қазына аралын ашқан адам ретінде танылады. Генри Эйвери Uncharted 4: A Thief's End видео ойынының орталық тұлғасы болып табылады, онда басты кейіпкерлер Натан Дрейк және оның інісі Самуил оның қазынасын іздейді. Ойында, Эйвери мен Томас Тью пираттық утопия Либерталияны құрғаннан кейін қазына үшін бір-бірін өлтіргені, ал олардың денелері Мадагаскар жағалауындағы Либерталия салынған аралда Эйверидің кемесінде қалғандығы көрсетіледі.