Кіріспе

Мұшаира – поэзиялық симпозиум. Бұл ақындар өз шығармаларын орындау үшін жиналатын мехфил, мушаири деп аталатын шара. Мұшаира Солтүстік Үндістан, Пәкістан және Декан мәдениетінің бір бөлігі, әсіресе Хайдарабади мұсылмандары арасында кең таралған, және ол еркін өзін-өзі жеткізуге арналған алап ретінде қарастырылады.

Этимология

Оксфорд ағылшын сөздігінде көрсетілгендей, урду тіліндегі "Мушаира" сөзі араб тіліндегі "мушаара" сөзінен туындаған, мағынасы "өлеңдерді жарыстыру". Кейбір аңыздарда Мушаираны алғаш рет Әмір Хусров (1253–1325) ұйымдастырғаны айтылады, бірақ басқа аңыздар бұл жорамалды жоққа шығарып, оның орнына Әмір Хусровтың енгізгені – Мушаира емес, Каввали болды деп санайды. Тағы да кейбір аңыздарда Мушаира 14 ғасырда Бахмани сұлтандығының Декан аймағында пайда болғандығы, ал 1700 жылы Вали Деканни Делиге әкелгені айтылады. Ол келген кезде көпшілік алдында декан тілінде (урду тілінің бір түрі) өлеңдер жинағын оқыды. Осыған дейін Делиде жергілікті халық үшін ашық поэзиялық жиындар болған жоқ, ал поэзиялық кештері элиталық сарайларда өткізіліп, қатысушы ақындар өлеңдерін тек парсы тілінде оқитын.

Бастамалардың тарихы

Урдү поэзиясы 17 ғасырда моғолдар билігін орнатып алған кезде толыққанды дамуға жетті. Ертедегі Үндістанның аңыздары бойынша, өлеңді тілді жеткілікті меңгерген, ойлы адамдар жиналған жерде оқу керек болған, осылай олар оқылғанды ұғып, сынға алып, бағалай алатын еді. Мұндай жиналыстар әдетте патша мен оның кеңесшілерінің қатысуымен өтетін, бірақ одан да ірі жиын туралы сөз болар еді. Олар мұның Урдү поэзиясының дамуына себеп болады деп болжады, себебі халық өлеңнің нақты мағынасын, қоғамдық қажеттіліктерге және халықтың игілігіне сай келетіндей поэзияны түсіне алатын болады.

Даму тарихы

Поэзияның ең көп таралған түрі – мушаира, яки поэзиялық симпозиум болатын, онда ақындар жиналып, бұрыннан келісілген қатаң ұйқас үлгісіне сай жазылған өлеңдерін оқитын. Сонымен қатар, олардың ойлары да биік деңгейде болуы керек еді. 18 ғасырда Моғол сарайында болған оқиға – урду мушаирасының түпкілікті, шешуші формасына жетуіне көмектескен ұлы бастама болды. Өлең жазуды үйренуге мәдениет қалыптасты, тіпті патшалар үшін урду шаирының өнерін үйрену де сәнге айналды. Үндістанның соңғы моғол императоры Баһадүр Шах Зафар өзі де шебер ақын болған. Ол сарайына тазмин сияқты қиын поэзиялық тапсырмалар қоюды қалыптастырды, бұл Тарахи мушаирасының дамуына себеп болды.

Тарахи Мушаира

Кейде муширалар бәсекеге көбірек тартылады. Тарахи мушаира – бұл нақты бір мисра (қаралы жыр) берілетін ерекше форма, онда ақындар өз ғазалдарында сол мисраны (қаралы жырды) және оның бехарын (ритмдік өлшемін) пайдаланады. Алайда, қазіргі заманғы урду ақыны, профессор Уасим Хан Сейм және доктор Мұхаммед Шәкіл Ханның пікірінше, кез келген нағыз ақын үшін урду поэзиясын жазудың қалыпты және дәстүрлі жолы – Тархай Мисраны ғана емес, ААМАД (ақын санасындағы поэзиялық ойлардың қалыптасуы) негізінде жазу болып табылады.