Кіріспе
Британдық тәуелсіз куратор және өнер тарихшысы Сэр Норман Розенталь (8 қараша 1944 жылы туған) – британдық тәуелсіз куратор және өнер тарихшысы. 1970 жылдан 1974 жылға дейін ол Брайтон мұражайы мен өнер галереясында көрмелер жөніндегі қызметкер болды. 1974 жылы Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында куратор болып жұмыс істеді, 1976 жылы осы қызметтен кетті. Келесі жылы, 1977 жылы, ол Лондондағы Корольдік академияға көрмелер хатшысы болып кірді және 2008 жылы отставкаға шыққанға дейін сол қызметте болды. Розенталь 1980-жылдардан бері көптеген ұлттық және халықаралық мәдени ұйымдардың мүшесі болып табылады; қазіргі уақытта ол Англия ұлттық балетінің кеңесінде. 2007 жылы ол Патшайымның туған күні құрметіне арналған наградалар тізімінде рыцарь дәрежесіне ие болды. Розенталь заманауи өнерді қолдауымен белгілі, әсіресе неміс суретшілері Джозеф Бойс, Георг Базелиц, Ансельм Кифер және Джулиан Шнабель, итальян суретшісі Франческо Клементе және 1990-жылдардың басында танымал болған «Жас британдық суретшілер» (YBAs) деп аталған британдық суретшілер буынымен байланысты.
the art curator and historian
Sir Norman Rosenthal (born 8 November 1944) is a British independent curator and art historian. From 1970 to 1974 he was Exhibitions Officer at Brighton Museum and Art Gallery. In 1974 he became a curator at the Institute of Contemporary Arts, London, leaving in 1976. The following year, in 1977, he joined the Royal Academy in London as Exhibitions Secretary where he remained until his resignation in 2008. Rosenthal has been a trustee of numerous different national and international cultural organisations since the 1980s; he is currently on the board of English National Ballet. In 2007, he was awarded a knighthood in the Queen's Birthday Honours List. Rosenthal is well known for his support of contemporary art, and is particularly associated with the German artists Joseph Beuys, Georg Baselitz, Anselm Kiefer and Julian Schnabel, the Italian painter Francesco Clemente, and the generation of British artists that came to prominence in the early 1990s known as the YBAs (Young British Artists).
Ерте өмір және білім
Норман Розенталь 1944 жылғы 8 қарашада Кембридж қаласында еврей босқындары Пол Розентальдің (1904 жылы Словакияның Нове-Замки қаласында туған) және Кэтэ Цукердің (1907 жылы Германияның Тюрингия штатының Мюльхаузен қаласында туған) ұлы ретінде дүниеге келді. Цукер 1939 жылғы тамызда алғаш рет Лондонға көшіп келді. Пол Розенталь екі жылдан кейін, 1941 жылы еркін чех армиясымен келді. 1944 жылы тұңғыш ұлы Норман дүниеге келгеннен кейін, жұбайлар Кембриджден Солтүстік-Батыс Лондонға көшіп барды. Розентальдің әкесі Пол Розенталь Кіші Венецияда чех эмигранттары клубын басқарды. Оның мәдениетке деген сүйіспеншілігін әсіресе анасы тәрбиеледі. Тоғыз жасында ол оны Ковент-Гарденде «Фигароның үйлену тойы» операсын көруге алып барды. Сенбі-жексенбі күндерін әдетте Лондонның солтүстік-батысындағы үйлерінен Хэмпстедтегі Ұлттық галерея мен Кенвуд үйіне барып демалатын. Розенталь Лондонның Вестминстер Сити мектебінде білім алды. 1963 жылдан 1966 жылға дейін ол Лестер университетінде Джек Симмонс пен «Англия ландшафтының қалыптасуы» кітабының авторы В.Г. Хоскинспен тарихты оқыды. 1965 жылы, 19 жасында Розенталь Лестер университетінің университеттік өнер фестивалі аясында Лестер мұражайы мен өнер галереясында «Корнуоллдағы суретшілер» атты өзінің алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Бітірген соң ол Лондонға оралды. Жұмыс іздеп, Бонд-стриттегі өнер сатушылар мен гравюра баспасы Agnew & Sons Ltd-ге кіріп, бос орындар бар ма деп сұрады. Оған дереу зерттеуші және кітапханашы лауазымы берілді, ол сол күні жұмысқа кірісті. Розенталь 1968 жылға дейін үш жыл Agnew & Sons компаниясында жұмыс істеді. Келесі жылы ол Германия мемлекеттік стипендиясын жеңіп алып, Лондоннан Берлиннің еркін университетінің славян және Шығыс Еуропа зерттеулер мектебінде докторлық диссертациясын қорғау үшін кетті. Бастапқыда оның зерттеу тақырыбы 18 ғасырдағы неміс шаруаларының эмансипациясы болды, бірақ ол көп ұзамай оны неміс экспрессионизмінің өнер сынға арнады. Осы тақырыптар бойынша оны Фрэнсис Карстен мен Джеймс Джоль жетекшілік етті. Алайда, ол диссертациясын аяқтаған жоқ: 1970 жылы Ұлыбританияда Джон Морли басқаратын Брайтон мұражайы мен өнер галереясында көрмелер жөніндегі қызметкер лауазымы бос орынға ие болды. Розенталь осы лауазымда төрт жыл жұмыс істеді және Морлиден көп нәрсе үйренді.
ICA, Лондон
1974 жылы Розенталь Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтының (ICA) кураторы болып тағайындалды. Институттағы екі жылдық қызметі барысында ол екі маңызды көрме ұйымдастырды және, әсіресе, Берлиндегі өнер сыншысы Христос М. Йоахимидпен және неміс суретшісі Жозеф Бьюиспен берік қарым-қатынас орнатты. 1974 жылдың 30 қазаны мен 24 қарашасы аралығында Розенталь Йоахимидпен бірлесіп «Өнер қоғамға; Қоғам өнерге: Жеті неміс суретшісі» атты жаңа радикалды неміс өнерінің көрмесін ұйымдастырды. «Өнер қоғамға» көрмесі неміс мәдениетіне арналған айлық шаралардың аясында өтті, онда Франкфурт мектебінің сыншы-теоретиктері лекция оқыды. Көрмеге Джозеф Бьюис, Ханс Хаакке, Клаус Стэк, Альбрехт Д, КП Бремер, Дитер Хакер және Густав Мецгер сияқты суретшілер қатысты. Мецгердің жұмысы суретшілерді «өнер жүйесін құлату» үшін үш жылға ереуіл жасауға шақыруға бағытталған еді. Бьюис Ирландияға қысқа сапар жасағаннан басқа, көрменің басым бөлігінде галереяда болды: ол көрермендермен демократияға қалай қол жеткізу туралы сөйлесіп, идеяларын көптеген бор тақталарына түсірді, кейін олар еденге шашылып қалды. Келесі жылы, 1975 жылы, Розенталь Йоахимидпен бірлесіп 5 қараша мен 4 желтоқсан аралығында «Сегіз суретші, сегіз көзқарас, сегіз грек» көрмесін ұйымдастырды. Бұл шара өткен жылы Афинадағы полковниктер диктатурасының құлауын тойлауға арналған грек мәдениетіне арналған айлыққа орай ұйымдастырылды. Стивен Антонакос, Влассис Каниарис, Крисса, Янис Кунеллис, Павлос, Лукас Самарас, Такис және Костас Цоклис сияқты суретшілер «рухани және нақты көші-қонның фактілерін зерттеуге» тырысты. Көрме директоры ретінде Розенталь Кит Аллен мен оның анти-қанағаттанбаған достарынан сақадалды. Осы күнгә дейін қанның іздері ICA кеңсесінің қабырғасындағы плексигластың астында сақталған. Оның астында «Бұл Норманның қаны» деген жазу бар.
Лондон Корольдік академиясы
1977 жылы The Spectator журналында Розентальдың «РА болашағы» атты қысқаша polemikaлық мақаласы жарияланды. Онда ол ұйымды философиялық ұстанымның болмауы үшін сынады. Оның керемет галереялары болған, бірақ қаржысы мен көрегендігі жетіспеді. Осы мақаланың нәтижесінде Розентальға сол кездегі президент Хью Кассон көрме хатшысы лауазымын ұсынды. Розентальдың 1978 жылы Корольдік академиядағы алғашқы көрмесі, Брайан Робертсонның ұсынысымен, американ суретшісі Роберт Мазервеллге арналды. 1979–1980 жылдары пост-импрессионизм туралы маңызды көрме, ал 1981 жылы Кристас М. Йоахимидес пен сэр Николас Серотамен бірлесіп ұйымдастырылған «Суретшіліктегі жаңа рух» неоэкспрессионистік сурет көрмесі өтті. Розентальдың ең үлкен жетістіктерінің бірі саналатын бұл көрме Георг Базелиц пен Ансельм Кифердің туындыларын алға шығарды және 1980-жылдардың басында «суретке оралу» бағытын белгіледі. 1997 жылы Розенталь Чарльз Саатчимен бірлесіп «Сенсация: Саатчи коллекциясының жас британдық суретшілері» атты өте даулы көрмені ұйымдастырды. Розенталь ең көп танылатын осы екі көрмеден басқа, ол 1987 жылы Англиядағы 1200–1400 жылдарға арналған Plantagenet өнерінен бастап, 2009 жылы Аниш Капурға дейін отыздан астам көрме ұйымдастырды (толық тізім төменде). Бұл көрмелердің көпшілігі Корольдік академияның бастамасымен АҚШ және Еуропа музейлеріне жіберілді. Розенталь Корольдік академияда жұмыс істеген кезеңде Германияда бірнеше көрме ұйымдастырды, соның ішінде 1982 жылы Мартин Гропиус Бауда Христос М. Йоахимидеспен бірлескен Zeitgeist көрмесі, 1991 жылы Мартин Гропиус Бауда өткен Metropolis көрмесі және 2005 жылы Бонндағы Bundeskunsthalle-де өткен Nationalschätze aus Deutschland: Von Luther zum Bauhaus көрмесі. Розенталь Корольдік академиктер арасында аса танымал болған жоқ. Көптегендері көрме хатшысының өздерінің жұмысына назар бөлмегенін сезінді және ол тек Розенталь қатыспаған жылдық жазғы көрмеде ғана көрсетілді. «Мен ең жақсы көрмелерді көргім келеді. Сондай-ақ нүкте», - деді Розенталь 1998 жылы Evening Standard газетіндегі Фиона Мэддоксқа берген сұхбатында. «Жарайды. Қатаң айтқанда, барлық академиктер тең», - деп жалғастырды ол. «Бірақ кейбіреулердің басқаларынан тең екені жасырын емес: Трейси Эмин, Норман Фостер, Заха Хадид, Дэвид Хокни, Гэри Хьюм, Аниш Капур, Том Филлипс, Ричард Роджерс, «Солтүстік періштесі» авторы». 1997 жылы BBC Omnibus бағдарламасына берген сұхбатында ол Корольдік академик Джон Уордтың суретші ретіндегі маңыздылығына күмән келтірді және қарт Виктор Пасморды қорлаған деп саналды. Сол айда үш академик отставкаға кетті – Майкл Сэндл (кейіннен қайта қосылды), Крейг Эйтчисон және Джиллиан Айрс. Екеуі Пасморға жасалған қарым-қатынасты өздерінің басты себептерінің бірі ретінде атады. Sensation көрмесінде Marcus Harvey-дің Myra Hindley-дің даулы портреті Myra және Розентальдың өзі де басқа себептердің арасында айтылды. 2004 жылы Розентальды Корольдік академия хатшысы қызметін атқарған бұрынғы Goldman Sachs банкирі Лоутон Фитт жұмыстан шығаруға жақын болды. «Фит және тағы екеуі маған факс жіберіп, менің қызметіме енді қажеттілік болмайтынын және мен заңгер іздеуім керектігін айтты», - деді Розенталь. «Мен іздедім: Шери Блэр. Менің ең үлкен өкінішім – олардың оның хатын алғандағы беттерін көре алмағаным».
Корольдік академиядан кейінгі өмір
Розенталь Корольдік академиядан кеткеннен бері көрмелерді ұйымдастырумен айналысып, қазіргі заманғы және жаңа суретшілер туралы жазып келеді. 2011 жылдың маусым айында Розенталь ұйымдастырған Джулиан Шнабельдің көрмесі Венециядағы Музео Коррерде ашылды. 2012 жылы ол Берлиндегі Вилла Шёнингенде Базелицтің жаңа туындыларының көрмесін ұйымдастырды, сондай-ақ White Cube Gallery үшін суретші Джордж Базелиц туралы кең ауқымды ретроспективтік эссе жазды. Сол жылы ол Париждегі Ropac галереясы үшін суретші Рақиб Шоу туралы және Ropac галереясы, Париж үшін «Стег монументтері» көрмесіне Джозеф Бойс туралы жазды. Ол Нью-Йорктегі Лейден галереясының кеңесшісі, ол Рембрандтқа негізделген 17 ғасыр голландтық Лейден мектебінің суреттерінен тұратын ірі жеке коллекция. Қазіргі уақытта ол Нью-Йорктегі куратор Алекс Гартенфельдпен бірлесіп «Empire State» көрмесін дайындап жатыр, бұл көрме Нью-Йорк өнеріне арналған және 2013 жылдың сәуір-қыркүйек айларында Римдегі Palaexpo-да өтеді. 2013 жылдың мамыр айында Розенталь ұйымдастырған Аниш Капурдың жеке көрмесі Берлиндегі Мартин Гропиус Бауда ашылады. 2020 жылдың қыркүйегінде Розенталь Лондонның Пикадилли циркінде орналасқан CIRCA мақұлдау кеңесінің төрағасы болды. 2020 жылдың қазан айында британдық-ирланд суретшісі Йозеф О'Коннор құрған CIRCA әр кешкі сағат 20:21-де Лондон, Токио және Сеулдегі жарнама тақталарының жаһандық желісі арқылы өнер мен мәдениеттің ай сайынғы бағдарламасын ұсынады және трансляциялайды.
Жеке өмір
1989 жылы Розенталь Мадридтегі Прадо мұражайының бұрынғы директорының орынбасары, сондай-ақ XVIII ғасыр суреттері мен Гойяның аға кураторы болған Мануэла Мена Маркеске үйленді. Олардың екі қызы бар.
Тақталар
Өзінің мансабы бойында Розенталь көптеген кеңестер мүшесі болды, олардың ішінде: Опера кеңесі, Корольдік опера үйі, 1994–98 жж.; Палаццо Грасси кеңесі, Венеция, 1986–2004 жж.; Comité Scientifique, Réunion des Musées Nationaux, Париж, 2000–2005 жж.; Тиссен Борнемиза қорының қамқоршысы, 2002–2012 жж. (Розенталь баронша Тиссен Борнемизаның Констебльдің «Құлып» картинасын сатуына наразылық білдіріп, қызметтен ресми түрде кетті); Балтық заманауи өнер орталығы, Гейтсхед, 2004–2006 жж.; және қазіргі уақытта – Англия ұлттық балеті, 2012 жылдан бастап – қазірге дейін.
Марапаттар
Өзінің мансабында Розентал өнер мен мәдениетке қосқан үлесі үшін көптеген наградалар алды, оның ішінде 1987 жылы «Шевалье» ордені; 1991 жылы Германияның «Еңбегі үшін темір салбысы» ордені; 1992 жылы Италияның «Cavaliere Ufficiale, Order of Merit» ордені; 2003 жылы Францияның «Officier, l'Ordre des Arts et des Lettres» ордені; 2003 жылы «Неміс-британ форумы» сыйлығы; және 2006 жылы Мексиканың «Ацтек құбыласы» ордені. 1987 жылы Лондон Корольдік өнер колледжінің құрметті профессоры атанды, 2003 жылы Саутгемптон университетінен құрметті докторлық диссертациясын (Hon. DLitt), ал 2006 жылы Лестер университетінен құрметті докторлық диссертациясын (Hon. DLitt) алды. 2007 жылы Патшайымның туған күні құрметіне жасалған наградалар тізімінде рыцарь атағымен марапатталды.
Камеосурет
Розенталь британдық режиссер Дерек Джарманның "Себастьян" (1976) және "Караваджо" (1986) фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнады. Ол режиссер Джон Мейберидің "Махаббат - шайтан: Фрэнсис Бэконның портретіне этюд" фильмінде сұхбат берді, ал Отто Мюльдің "Кембриджге қайта оралу" фильмінде Людвиг Витгенштейнді мінгізіп бара жатқан есектің рөлін сомдады.