Кіріспе
Гироскопикалық нысана (G.G.S.) – бұл көбейтусіз рефлекторлық нысананың модификациясы, онда нысананы озуға қажетті алдын ала бағыт және оқтың түсу траекториясы автоматты түрде есептеледі. Алғашқы үлгілері Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әуе шайқасында қолдану үшін жасалды, ал соғыстың соңында одақтас әскерлерінің ұшақтарында жетілдірілген үлгілер кеңінен таралды. Нысананы тигізу үшін қажетті алдын ала бағыттың мөлшері шабуылдаушы ұшақтың бұрылу жылдамдығына және нысанаға дейінгі қашықтыққа байланысты. Біріншісі нысанадағы гироскоп арқылы өлшенеді, ал екіншісі ұшқыш дискіні немесе көрсеткішті жылжыту арқылы бағаланады, сонда нысанадағы тор нысананың қанат ұзындығымен сәйкес келеді. Соғыстан кейінгі үлгілер қашықтықты өлшеуді автоматтандыру үшін кішкентай радарды қосты; олар радарлық нысаналар деп аталады. Гироскоптық нысаналар әдетте дұрыс нысана алуға көмектесетін бірнеше тордан тұрады: бір тұрақты, көбінесе нүкте, қарудың бағытын көрсетеді, қозғалмалысы түзетілген нысана нүктесін көрсетеді және нысана ұшағының белгілі қанат ұзындығына сәйкес келетін сақина. Атап айтқанда, Солтүстік Американың P-51 Mustang ұшағында кездесетін K 14 үлгісі әуе және жер шабуылдары үшін жеке проекторлармен және дисплейлермен жабдықталған.
A gyro gunsight (G. G. S.) is a modification of the non magnifying reflector sight in which target lead (the amount of aim off in front of a moving target) and bullet drop are calculated automatically. The first examples were developed in Britain just before the Second World War for use during aerial combat, and more advanced models were common on Allied aircraft by the end of the war. The amount of lead required to hit a target is a function of the rate of turn of the attacking aircraft and the range to the target. The former is measured using a gyroscope in the sight, while the latter is estimated by the pilot by moving a dial or pointer so that a reticle in the sight matches the wingspan of the target. Post war models added a small radar to automate the range measurement; these are known as radar gunsights. Gyro sights usually contained more than one reticle to assist in proper aiming: a fixed one, often just a dot, signifying the direction the guns are pointing, a moving one showing the corrected aiming point, and a ring to match to a target plane's known wingspan. A particularly advanced model, the K 14 found in the North American P 51 Mustang, had separate projectors and displays for air and ground attacks.
Тарих
1936 жылы Корольдік ұшақтар зерттеу орталығының ғалымы Лесли Беннет Крейг Куннингэм гироскоптың айналуға қарсы кедергін пайдаланып, айналып ұшатын ұшақтың қозғалысынан туындаған ауытқуды өтеу үшін мылтық нысанасындағы нысана нүктесін түзетуді ұсынды. Бұл жүйеде пилотқа өзінің ұшағы туралы ақпарат берілді, яғни есептелген ауытқу/алдын ала есептеу оның ұшақтың көлбеу бұрышы, айналу жылдамдығы, жылдамдығы сияқты параметрлерге негізделді. Деректердің дұрыстығына сенім болды, себебі ұшу траекториясы қарсылас ұшақтың траекториясын қайталайды деп есептелді, осылайша пилотқа пайдалы нәтиже беруге жеткілікті ақпарат түсті.
I белгі
1939 жылы басталған екі эксперименталды гироскопикалық нысананы сынақтан өткізгеннен кейін, алғашқы өндірістік гироскопикалық нысана 1941 жылы Фарнборо қаласында жасалған британдық Mark I Gyro Sight болды. Даму уақытын үнемдеу үшін нысана бұрыннан бар G типті призмалық нысананың негізінде құрастырылды, ол негізінен бірнеше призмалар арқылы ұзындығы қысқартылған телескопиялық қару нысанасы еді. Сол жылдың басында прототиптер Supermarine Spitfire және Boulton Paul Defiant мұнарасында сынақтан өтті. Осы сынақтардың сәтті аяқталуымен нысана Ferranti компаниясымен өндіріске енгізілді, алғашқы шектеулі партиясы 1941 жылдың көктемінде қолжетімді болды, ал нысана сол жылдың шілдесінде Люфтваффенің Ұлыбританияға жасаған шабуылдарына қарсы алғаш рет қолданылды. Mark I нысанасының бірнеше кемшіліктері болды, оның ішінде шектеулі көру бұрышы, тордың тұрақсыз мінез-құлқы және күшті маневрлер кезінде ұшқыш/пулеметшінің көзін окулярға жақын қою қажеттігі.
Марк II
Mark I-нің өндірісі кейінге шегерілді және жақсартылған нысана бойынша жұмыс басталды. Өзгерістерге 1918 жылдан бері қолданылып келе жатқан стандартты рефлекторлық көру жүйесіне гироскопиялық түзетілген торды енгізу кірді. Рефлекторлық нысаналар 45 градус бұрышты шыны сәуле бөлігіштен тұратын, ұшқыштың алдына орналасқан және ұшқыштың көру аймағында шексіздікте пайда болатын, жарықтандырылған бағыттау торының бейнесін проекциялайтын құрылғылар болатын. Бұл бейне ұшақтың қаруларымен ("прицелденген") дәл келіп, олармен бір бағытта болатын. Нысана ұшқыштан біршама қашықта орналасқандықтан, оны пайдалану қауіпсіз болды және ұшқыштың көру өрісін шектемеді. Рефлекторлық нысананың оптикалық табиғаты басқа да ақпаратты көру өрісіне енгізуге мүмкіндік берді. Рефлекторлық нысана нұсқасында қашықтық нысананың қанаттарының көрінетін енін алдын ала белгіленген санмен салыстыру арқылы өлшенді. Алдын ала белгіленген сан нысананың алдыңғы бөлігіндегі үлкен диск арқылы таңдалды, ал қашықтық ұшақтың газ тұтқасындағы басқа дискты бұру арқылы өлшенді. Бұл жаңа нысана Mark II Gyроскопиялық нысанасы аталды, ол алғаш рет 1943 жылдың соңында сынақтан өтті және сол жылдың соңында өндіріс үлгілері қолжетімді болды. Ferranti нысаналарды жасау үшін Шотландияның Эдинбург қаласындағы Крю Толл аймағында жаңа зауыт салды. Бұл зауыт кейін Ferranti-дің радар әзірлеудегі ұзақ тарихының орталығына айналды. Mark II сондай-ақ Sperry компаниясымен АҚШ-та K 14 (USAAF) және Mk18 (Navy) деп өндірілді. K 14 рефлекторлық нысана үшін екі проекторлық жүйеге ие болды, біреуі әуе шабуылдау үшін, екіншісі жердегі нысаналарды шабуылдау үшін. Бұл британдық үлгілерге ұқсас болды, бірақ нысана мөлшерін реттеуге арналған диск нысананың алдынан сол жағына жылжытылды. Mark II-де диск болған орынға нысанаға дейінгі қашықтықты көрсететін жылжымалы шкала және ұшқыштың кенеттен тежелгенде бас жарақатын алдын алуға арналған үлкен төсем орнатылды. Радарлық бағытталған AGLT Village Inn құйрық мұнарасына Mark II Gyro Sight нысанасы енгізілді және бұл мұнара Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында кейбір Lancaster бомбалаушыларына орнатылды.
Германиядағы оқиғалар
1935 жылдан бері Германияның тиісті компаниялары Рейхтік әуе министрлігіне (RLM) жаңа типтегі гиростабильді нысана ұсынғанмен, жақсы сынақтан өткен REVI (Reflexvisier, немесе рефлекторлы нысана) әскери ұшақтарда қолданыста болды. Гиростабильді нысаналар EZ (Eigen und Zielgeschwindigkeitsgesteuertes Visier, немесе нысананың және ұшу жылдамдығының өзіндік басқарылатын нысанасы) деген атау алды, мысалы EZ/REVI 6a. EZ 40 гироскопиялық нысанасын әзірлеу 1935 жылы Carl Zeiss және Askania компанияларында басталды, бірақ оған басымдық берілмеді. 1942 жылдың басында ғана, гиростабильді нысанамен жабдықталған АҚШ P-47 Thunderbolt истребителі қолға түскенде, RLM зерттеулерді жеделдетті. 1941 жылдың жазында Carl Zeiss және Askania компаниялары ұсынған EZ 40 қабылданбады. Bf 109 F ұшағында сынақтан өткен Askania-ның EZ 40 нысанасы, сол кездегі стандартты REVI C12c нысанасына қарағанда 50-100% жоғары тигізу ықтималдығын көрсетті. 1943 жылдың жазында Zeiss компаниясы әзірлеген EZ 41 нысанасы сынақтан өтті, бірақ көптеген кемшіліктері болғандықтан қабылданбады. 1942 жылдың жазында Askania компаниясы EZ 42 нысанасын жасауға кірісті, ол нысананың қанат еніне сәйкес реттелетін (нысанаға дейінгі қашықтықты бағалау үшін) нысана болып табылды. 33 данадан тұратын алғашқы партияның үш данасы 1944 жылдың шілдесінде жеткізілді. Одан кейін 770 дана жеткізілді, соңғы партиясы 1945 жылдың наурыз айының басында жеткізілді. Әрбір бірлікті жасауға 130 еңбек сағаты жұмсалды. EZ 42 екі негізгі бөліктен тұрды, ал бағытталған есептеуді екі гироскоп қамтамасыз етті. Жүйенің салмағы 13,6 кг (30 фунт) болды, оның ішінде рефлекторлы нысана 3,2 кг салмақта болды және Мюнхендегі Steinheil компаниясында жаппай өндіріске тапсырыс берілді. Шамамен 200 нысана Fw 190 және Me 262 истребительдеріне сынақтар үшін орнатылды. Ұшқыштар 20 градус бұрылыстан шабуыл жасауға болатынын хабарлады, сондай-ақ EZ 42 нысанасының максималды қашықтығы шамамен 1000 метр деп айтылса да, бірнеше жау ұшағы 1500 метрлік жауынгерлік қашықтықтан атып түсірілді. EZ 42 Германияда 1944 жылдың қыркүйегінде P-47 Thunderbolt истребителінен қолға түскен одақтас G.G.S. нысанасымен салыстырылды. Екі нысана да бір Fw 190 ұшағында сынақтан өтті және оны бір ұшқыш сынады. Салыстыру нәтижесінде G.G.S. нысанасының қозғалмалы торшасы, нысанамен жасырынуы мүмкін екендігі сынға алынды. EZ 42 нысанасына қарағанда, одақтас нысанасының болжамдық бұрышы орташа есеппен 20% кем дәлдікте болды және әр градусқа 1% өзгереді. G.G.S. нысанасымен өлшенген суреттердің ең жақсы 50% -ының орташа қателігі EZ 42 нысанасына қарағанда 20% жоғары болды.