Кіріспе

Виланова-и-ла-Гелтру — Испанияның Каталония автономдық облысындағы Барселона провинциясындағы Гарраф комаркасының астанасы. Тарихи тұрғысынан, қала ортағасырлық Ла Гелтру орталығының және ортағасырлық қабырғалар сыртында салынған Виланова (мағынасы "жаңа ауыл") орталығының бірігуі нәтижесінде пайда болған. Алғашқыда Виланова жерлері көршілес Кубельс қаласына қарасты. Виланова-и-ла-Гелтру қаласының халқы шамамен 66 000 адамды құрайды және Барселонадан оңтүстік-батысқа қарай 40 шақырым, ал Ситжес теңіз жағалауындағы курорты солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым қашықтықта орналасқан.

Тарих

Қаланың ұзақ тарихы бар және романтика дәуірінде гүлденген, мұны XIX ғасырдың сәнді ғимараттарының көптігі дәлелдейді. Ылғалды қала алаңы, Пласа де ла Вила, және оның көптеген танымал қоғамдық ғимараттары негізінен Кубада байлық жинаған тоқыма магнаты Жозеп Томас Вентоса Солер (1797-1874) қаржыландырған. Алаңның ортасында Вентосаның қоладан жасалған мүсіні бар ескерткіш орналасқан. Дәл осындай ескерткіш Кубаның Матансас қаласында да тұр, екі мүсін де сонда құйылған. Бүгінде балалар ескерткіштің маңында ойнайды, ал кастельерлерден бастап, наразылық білдірушілерге дейін, тіпті карнавал әзілкештері де мүсінге көтеріліп, оны өздерінің белгілерімен әшекейлейді (суретке қараңыз). Испания Азамат соғысы кезінде Оңтүстік Испаниядағы кедейліктен қашқан көптеген адамдар Вилановаға қоныстанды. Оларға қарапайымдықпен қараса да, уақыт өте келе қабылданып, "els altres Vilanovins" немесе "басқа вилановалықтар" деп аталды. 1970 жылға қарай қала халқының көп бөлігі басқа жерде дүниеге келген. XXI ғасырдың басында тағы бір көшіп келу толқыны болды (жергілікті тұрғындар бұл адамдарды "ноувингт" немесе "жаңа келгендер" деп атайды), олар негізінен Солтүстік Африка, Оңтүстік Америка және Шығыс Еуропадан келді.

Көлік

Виланова C 32 тас жолымен, сондай-ақ Pau Casals тас жолымен немесе Барселонаның Гарраф автожолы арқылы аймақпен байланысты, ол Барселона–Эль-Прат әуежайына қосылыс береді. C 15 тас жолы, Eix Diagonal деп те белгілі, тарихи Манреса қаласын және A 7 автожолын Жерорта теңізімен байланыстырады. Виланова темір жолы маңызды рөл атқарады. 1882 және 1884 жылдар аралығында құрылысшы және жолдар директоры Джерони Гранелл и Мундет салған бұл темір жол Сант-Винсенс-де-Кальдерс – Масанет-де-ла-Селва Родалиес желісімен байланысады және Рим империясының Таррагона қаласына, Тортоса қаласына, Реус қаласына және Лейда қаласына дейін созылады. Испанияның Жерорта теңізі жағалауымен өтетін GR 92 ұзақ қашықтықты жаяу жолы Виланова-и-ла-Гелтруде тоқтау орнына ие. 22-кезең солтүстікке қарай Гаррафқа дейін, ал 23-кезең оңтүстікке қарай Калафеллге дейін жалғасады.

Мәдениет

Виланова-и-ла-Гелтруде тойланатын дәстүрлі және халықтық мерекелер (фестивальдар) Каталониядағы ең бай және әртүрлі мерекелердің бірі болып табылады. Жергілікті тұрғындар айтуынша, вилановиндердің "әрқашан аяғы ауада" болуы, олардың мерекелік бейімділігін көрсетеді. Вилановиннің тұрғындары, жергіліктілер немесе жаңадан келгендер, жергілікті фестивальдарға қатысу арқылы көршілердің белсенді қарым-қатынасына немесе конвивенцияға негізделген қоғамдық сезімін күшейтеді. Қазан айының соңында өткізілетін карнавал бір апта бойы билер, маскарадтар, әлеуметтік сатира, көңілді шайқастар, рұқсат етілген бейбасшылық, тойлар, шерулер мен әзіл-қалжыңдармен аяқталады. Бұл мерекелердің барлығы Са Мажастат ел Рей Карнестольтес (Карнавал Королі) құрметіне өткізіледі, ол "ақылсыздың королі" ретінде белгілі және оның жомарт жыныстық қуаты мен қатты сатирасымен танымал. Халықтың үштен бірі "Тәтті соғыс" деп аталатын қатты кәмпиттерді бір-біріне лақтыратын жұптық би – Les Comparses-ке қатысады. Балалар Dijous Gras (Қайнар бейсенбі) мерекесін тойлау үшін мектептен демалыс алады, ол күні Меренгада мерекесін тойлайды, яғни бір күндік жеу және жабысқақ тәтті меренгемен күресу, соның салдарынан қаланың барлық жерінде жабысқақ қалдықтар қалады. Карнавалдың көптеген дәстүрлері өзгермейді, бірақ жыл сайын байлардың, биліктің, әлсіздердің және жемқорлардың кемшіліктерін сынап, жаңалықтар мен тақырыптық сатиралар пайда болады. 1784 жылдан бері вилановиндер тамыздың басында қаланың қамқоршысы – Қардың Анасына (Mare de Déu de les Neus) арналған Festa Major мерекесін тойлап келеді. Шерулер 1832 жылы құрылған және жүз жылдан астам тарихы бар Каталониядағы сегіз шайтан биінің бірі – Виланова-и-ла-Гелтруданың Ball de Diables de Vilanova i la Geltrú шайтан биінің бастамасымен басталады. Шерулерге костюмді кейіпкерлердің дәстүрлі билері кіреді, олардың ішінде Serrallonga, Ball de Bastons, Cintes, Panderos, Capgrossos (үлкен бас киімді еркектер), Cercolets, Pastorets, Gitanes және Valencians бар; сондай-ақ, Геганттар (гиганттар), Дракс (отты айдаһарлар) және Мулассес (шайтандық есектің балалары) сияқты мифологиялық жандар, және биік адам қамалдарының (кастель) салынуы да бар. Вилановада тойланатын басқа мерекелерге Tots Sants (1 қараша), Nadal (25 желтоқсан), Cap d'Any (1 қаңтар), els Tres Tombs (17 қаңтар), la Diada de Sant Jordi (23 сәуір), Nit de Sant Joan (Иоанн түні) және Sant Pere (Петір күні) жатады. Вилановада сонымен қатар теміржол мұражайы – Museu del Ferrocarril de Vilanova i la Geltrú орналасқан, онда әлемдегі ең ірі тарихи бу машиналарының коллекциясы бар. Салт-дәстүрлі теңіз тағамдарына арналған мейрамханалардан және L'Oganquit және Genito сияқты тағамдық орындардағы жергілікті тағамдардың жаңашылдық презентацияларынан басқа, Виланова қататоның xató орталығы болып табылады, ол бадам, зәйтүн, балық, май және сарымсақтан жасалған бай соуспен дайындалған қысқы салат, және жақын маңдағы ауылдармен бірге Xató (Xatonada) фестивалінің негізін құрайды. Басқа жергілікті жаңалықтарға карнавал кезінде ұсынылатын меренгеден жасалған күрделі десерттер жатады, бұл өліп бара жатқан дәстүр болуы мүмкін, ал Cal Llorens тоңазытқышында ойлап табылған жазғы салқын сусын – Mig Mig, тайгар жаңғағынан жасалған orxata de xufa және лимон сиропымен ұнтақталған мұздан (granissat de llimona) тең мөлшерде араластырылған сусын.

Фольклорлық

Дәстүр бойынша Вила-Нова (жаңа қала) Гельтру қамалының феодалдық билеушісінің зорлық-зомбылығынан, әсіресе оның "Droit du seigneur" немесе "jus primae noctis" құқығын пайдалануынан қашқан адамдар құрған делінеді, бірақ мұның куәсі жоқ. Басқа дәстүрлер шабуылдаушы маврлармен болған қақтығыстар, теміржолдың келуі, қаланың астындағы қол жетімсіз туннельдер және Вилановин халқының "лунатик" (естен танғандар) деген лақап атын алған себебі – судағы толық айдың шағылысынан адасқан жастар туралы әңгімелерді айтады, бұл олардың тез өзгеретін мінез-құлқымен байланысты. Вилановадағы фольклор мен мерекелер өзгермейтін дәстүр емес, көбінесе иммиграциядан бастап ұлттық саясатқа дейінгі ағымдағы оқиғаларға жауап берудің немесе жаңа эпидемияларға қатысты қорқуды жеңудің қоғамдық жолы ретінде қолданылады. Жыл сайынғы балалардың Рождестволық қойылымында морейлік қарақшы Моро Мананидің этникалық карикатурасы дәстүрлі каталондық кейіпкер Каганермен ауыстырылды, ал 2006 жылы құс тұмауының қаупі карнавалдық кейіпкер Моиксо Фогер арқылы пародияланды.

Спорт

Қалада CP Vilanova роллер хоккей командасы бар, ол Испаниядағы ең маңызды командалардың бірі және негізгі ұлттық роллер хоккей лигасы OK Liga-ның мүшесі. 2011 жылы Виланова қаласы CERS кубогының «Төрттік» финалын қабылдады.