Кіріспе

Австралияда туған американдық тарихшы (1953 жылы туған)

Бенедикт Ф. "Бен" Кирнан (1953 жылы туған) – Австралияда туған американдық ғалым және тарихшы, Йель университетінде Уитни Грисуолд атындағы тарих профессоры, халықаралық және аймақтық зерттеулер профессоры және геноцид зерттеулер бағдарламасының директоры.

Өмірбаян

Кирнан жиырма жасына келгенде Камбоджаға сапар шекті, бірақ 1975 жылы Қызыл кхмерлер барлық шетелдіктерді қуғанға дейін елден кетіп үлкерді. Бастапқыда Демократиялық Кампучияда жасалып жатқан геноцидтің масштабына күмәнданғанмен, 1978 жылы Камбоджадан келген жүздеген босқындармен сұхбаттасқаннан кейін ойын өзгертті. Ол кхмер тілін үйреніп, Камбоджада және шетелдегі босқындар арасында зерттеулер жүргізді, содан бері осы тақырыпта көптеген кітаптар жазды. 1980 жылдан бастап Кирнан Грегори Стэнтонмен бірлесіп Қызыл кхмерлерді халықаралық сот алдына әкелу үшін жұмыс істеді. 1983 жылы Дэвид П. Чандлердің жетекшілігімен Австралиядағы Монаш университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1990 жылы Йель университетінің тарих факультетіне қабылданып, 1994 жылы Йель халықаралық және аймақтық зерттеулер орталығында Камбоджа геноциді бағдарламасын, ал 1998 жылы салыстырмалы геноцид зерттеулер бағдарламасын құрды. Кирнан қазір Оңтүстік-Шығыс Азия, Вьетнам соғысы және тарих бойындағы геноцидтер тақырыбындағы тарих курстарын оқытады. 1995 жылы Қызыл кхмерлер соты Киернанды қасыпта болмаған күйінде "Камбоджаның қарсылық күресушілерін қуғындап, қорқытқан" деген айыппен соттады, кінәлі деп тапты және жазалады.

Таңдалған басылымдар мен марапаттар

Оның 2007 жылы жарық көрген "Қан мен топырақ: Спартадан Дарфурға дейінгі геноцид пен қырып-жоюдың әлемдік тарихы" (Йейл университетінің баспасы) кітабы 2007 жылы жарық көрген тарихтағы ең үздік шығарма үшін АҚШ тәуелсіз баспагерлер қауымдастығынан 2008 жылғы алтын медальді, сондай-ақ 2007 немесе 2008 жылдары жарық көрген нацистік Германия мен Холокост тақырыбын, тарих, саясаттану және басқа да әлеуметтік ғылымдар, әдебиет, өнер және фотосурет салаларын қамтитын ең жақсы кітап үшін неміс зерттеулер қауымдастығының екі жылдық Сибил Халперн Милтон ескерткіш кітап сыйлығын алды. 2009 жылдың маусым айында кітаптың неміс тіліне аударылған "Жер мен қан: Көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі геноцид және қырып-жою" (Erde und Blut: Völkermord und Vernichtung von der Antike bis heute) кітабы Германияның "Айдың кітабы" (Die Sachbücher des Monats) сыйлығында бірінші орынды жеңіп алды.

Кирнанның зерттеуін сынға алу

Кирнанның 1978 жылға дейінгі жұмысы, әсіресе «Кампучиядан жаңалықтар» басылымындағы еңбектері, Камбоджада геноцид кезінде Қызыл кхмерлерді қолдағандықтан сынға ұшырады. Киернан Қызыл кхмерлердің әрекетін сынағанмен, Питер Родман былай деді: «Ханой Пномпенге ашық түрде қарсы шыққанда, сол жақтағылар үшін Қызыл кхмерлердің қатілдік қасиеттерін «жаңадан ашу» бірден құрметті нәрсеге айналды. Киернан осы үлгіге дәл келеді. Оның кітабы тіпті 1978 жылы Вьетнамның Камбоджаға басып кіруі кезінде Ханойға қашқан және кейін Пномпеньде және жаңадан құрылған КХР-да билікке қайта орналасқан Қызыл кхмерлердің мүшелерін геноцидтік жауапкершіліктен ақтауға құлшыныс білдіреді». 1994 жылы Киернан АҚШ Конгресінен 499 000 долларлық грант алды, ол Камбоджа үкіметіне Қызыл кхмерлердің зұлмыларын және қылмыстарын құжаттауға көмектесуге арналған еді. Стивен Моррис, сол кезде Гарвард университетінің үкімет кафедрасындағы ғылыми қызметкер, Киернанның 1970-ші жылдардағы Қызыл кхмерлер туралы мәлімдемелерін келтірді. «The Wall Street Journal» газетінде жарияланған пікір мақаласында Моррис Киернанның бұрынғы көзқарастары оны Қызыл кхмерлердің зұлмыларын зерттеу үшін дұрыс таңдау емес деп мәлімдеді. Австралияның Сидней институтының атқарушы директоры Жерард Хендерсон Киернанның «Камбоджаның өлім алаңдары мәйіттерге толы болғанда, Қызыл кхмерлерді жақтағанын» айтты. Моррис мақаласына 29 Камбоджа маманы қарсы шығып, Киернанды «жоғары деңгейдегі тарихшы және Мемлекеттік департамент грантына лайықты таңдау» деп бағалады. Киернанның 2017 жылғы «Вьетнам: Ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі тарих» атты еңбегі бастапқы дереккөздерді оқи алмауы, екіншілік дереккөздерді нашар таңдауы және Вьетнам соғысы мен Вьетнамның алдыңғы тарихы бойынша зерттеулерді жаңартудың болмауы, сондай-ақ кітаптағы «көптеген нақты қателер, дұрыс түсіндірілмеген мәліметтер және проблемалар» үшін сынға ұшырады.