Кіріспе

Голланд миссионері Петрус Иосиф Зетмульдер С. Ж. (1906 жылғы 29 қаңтар – 1995 жылғы 8 шілде) – ежелгі яван тілі саласындағы голланд маманы. Ол Утрехт қаласынан шыққан және 1925 жылға қарай Иса қоғамымен байланыс орнатқан. 1930 жылдары Лейден университетінде жұмыс істеді. Оның алғашқы еңбегі 1930 жылы жарық көрді және ол 1990 жылдарға дейін жазумен айналысты. Йогьякартада тұрған, ал Явадағы Мунтилан иезуиттер зиратына жерленген. Оның еңбегі Ява тілінің лингвистикалық зерттеулерін түсінуде маңызды рөл атқарды. Ол сонымен қатар монизм және Мұхаммед туралы да еңбектер жазған. Мерл Риклфс оның диссертациясын 1990 жылдары аударған.

Балалық шақ

Зоетмульдер Нидерландының Утрехт қаласында дүниеге келген. "Пиет" – оны осылай атаған – мектепке барар алдында-ақ оқып-жазуды үйренген. Оның анасы Катарина Ноэльге кәсіби пианист болған және Пиетке шыдамдылықпен сабақ бергендіктен, ол оқу және жазу біліміне байланысты балабақшаға бармай-ақ бастауыш мектепке қабылданды. Мектепте ол жақсы оқушы, талантты және епті бала ретінде танымал болды. Әкесі инженер болған. Пиет католик отбасында өсті, ал Канисиус колледжінің Mater Dei гимназиясында оқығанда дін қызметкері болуға, әсіресе Иса қоғамының мүшесі болуға қызығушылық танытты. Оның екі ересегі дін қызметкері болса, ал тәтесі Африка мен Суринамда монах болған. Әкесі қоғамдық денсаулық сақтау инженері ретінде жұмыс істегендіктен Херлен қаласына көшуге тура келді, сондықтан Пиет оның орнына Рольдук гимназиясына барып оқыды, бұл гимназияның түлегі әкесі де болған. Ол A және B академиялық бағыттарын бітірді. 1925 жылы Пиет дін қызметкері болу үшін Иса қоғамының жаңадан оқуға қабылданатын мектебіне қабылданды.

Яваға жолға шығу

Оның тәлімгері, отец Дж. Виллекенс, С. Ж., Зотмульдерге Ява аралындағы миссияда жұмыс істеуді кеңес берді. Тәлімгерінің кеңесімен Зоетмульдер 19 жастағы жаңадан кіруші ретінде Голландиялық Шығыс Үндістанға аттанды. Ол Орталық Явадағы Жогиакартадағы орта семинарияға орналасты. Күтпегендей, үш жылдан кейін оның бұрынғы тәлімгері Виллекенс өзі де сапармен Жаваға келді. Бұрынғы оқушысымен кездескенде Виллекенс: "Философияны оқығаннан өзге, ескі ява тілін де үйренуің керек" деді. Ол тіл үйренуге көмектесу үшін Суракартадағы оқытушы профессор К. К. Бергпен таныстырылды. 1931 жылы Зоетмульдер құрметті дипломмен бітіріп, Семаранг маңындағы Гирсионтада (Унгаран) дін қызметкеріне кандидат атанды.

Ұдайы білім беру

Бергпен бірге оқуын аяқтағаннан кейін Зоетмульдер Нидерландыдағы Лейден университетіне оқуға түсті. Ол әдеттегі үш жылдың орнына бір жылда магистратураны бітірді. Ява тарихы мен археология саласында бакалавр дәрежесін де әдеттегі үш жылдың орнына бір жылда алды. 1935 жылғы қазанда Бергтің көмегімен "Pantheïsme en Monisme in de Javaansche Soeloek Literatuur" тақырыбындағы докторлық диссертациясын сәтті қорғады. Ұздығымен бітірді. Оны мейіріммен Ата Зоет деп атайды, ол Жаваға оралу алдында теологиялық білімін аяқтауы тиіс болды. Төрт жыл бойы Маастрихтте оқыды. Шығыс Индияға қайтудан бұрын Бельгияда бір жыл бойы дінтану бойынша қосымша оқудан өтуі қажет болды. Анық айтқанда, Екінші дүниежүзілік соғыс басталып, Бельгия нацистік әскерлер тарапынан басылып алынғандықтан, 1940 жылғы маусымда Францияға қашуға мәжбүр болды. Соңында ол Голландияның Шығыс Индиясына баруға билет алды, бірақ неміс теңіз миналары теңіз жолдарын жауып тастағандықтан Ұлыбританияда тоқтауға тура келді. Бір ай күткеннен кейін Гонконг арқылы Жаваға жетті. Ол отырған кеме неміс теңіз күштерінің торпедасынан зардап шегіп, оның бір әріптесі қаза тапты. Жаваға келгеннен кейін Зоет: "Құдай мені жавалық жерде бақытты етуді қалаған еді", - деді.

Жапондық оккупация және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Жакартаға келгеннен кейін Зоетмульдерге Индонезия университетінің лингвистика кафедрасында қызмет ұсынылды. Дегенмен, яван тілін одан да терең зерттеуге деген ықыласы оны Йогьякартада тұруға баулыды. Ол кейін АМС-те сабақ берді, және оның студенттерінің арасында профессор доктор Коентжаранинграт, доктор Сукмоно және доктор С. Супомо болды. 1942 жылы жапон әскерлері Индонезияға енген кезде Зоетмульдер Нидерланд азаматы ретінде тұтқынға алынды. Ол тұтқын ретінде кітаптары мен қарындастарын алып келуге мүмкіндік алғанына шүкіршілік етті. Цимахи түрмесіне ауыстырылғанда доктор Х.Х. Джуйнболдың (Âdiparwa; Hendrik Herman Juynboll, ред., 1906 Koninklijk Instituut voor Taal, Land en Volkenkunde, M. Nijhoff) редакциялаған «Адипарва»сын және Герике Руорда жазған яван тілінің сөздігін жасырып әкеп кірді. Зоетмульдер осы кітап арқылы көне яван тілінің лингвистикасын зерттеуге тырысты. Оның көне яван грамматикасын зерттеуі 1954 жылы голланд тілінде ("De Taal van het Adiparwa") және 1950 жылы И.Р. Педжавиятнаның көмегімен индонезия тілінде ("Bahasa Parwa") жарияланды. Бұл кітап көне яван тілін оқытудың негізгі оқулығы ретінде қабылданды. Индонезия Ұлттық революциясы кезінде, Йогьякартадағы Kemetiran Residence-де ол голландтық терісі болғандықтан азаттық күрескерінің қолынан өлмеске шамалы болды. Әйгілі жавандық адам оны қорғап, оның «қасиетті адам» екенін мәлімдеді.

Академиялық мансап

1945 жылы Барос I интерн лагерінен қашып шыққаннан кейін, ол Гаджа Мада университетінде оқытуды бастады. Бес жыл өткен соң, білім және мәдениет министрінің бұйрығымен ол сол университетте педагогикалық әдебиеттен тұрақты профессор атанды. Осы кезде ол бұрынғы азаматтығынан бас тартты. Оның күнделікті жұмысына әдебиет факультетінің деканы, профессор Р. М. Нг. Поербаджараканың міндеттерін орындау ісі қосылды, ол көп уақытын Джакартада өткізіп жүрген еді. Бұған қоса, ол Йогьякарта аймағында көне яван тілін оқытты. Лекцияларын бастағанда Зоетмульдер яван тілінде сөйледі. Бірақ ол көптеген студенттердің Явадан тыс жерлерден келгенін және яван тілінде еркін сөйлей алмайтынын байқады. Оқуды жеңілдету үшін ол 1950 жылы көне яван тілінің сөздігін жазуға кірісті. Басында ол оны 10 жылда аяқтай алатынына сенген, бірақ шындығында сөздікті дайындау көбірек уақыт алды. Ол сондай-ақ "Sekar Sumawur: Bunga Rampai Bahasa Djawa Kuno" атты жинақ жазды. Оның "Калангван" кітабы, көне яван әдебиеті мен жазушылары туралы мәліметтерді қамтиды, 1974 жылы жарық көрді, ал 1982 жылы "Көне яван-ағылшын сөздігі" жарыққа шықты. Ол материалдарын Лейден университетіндегі микрофильмдерден жинаудың қиын болғанын мойындады. Зоетмульдер 1948 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды.

Өлім

Зоетмульдер 1995 жылдың 8 шілдесінде Йогьякартадағы Кеметирандағы дін қызметкерінің үйінде қайтыс болды. Ол Орта Жавадағы Магелангтың Мунтилан қаласындағы иезуиттер зиратына жерленді.

Жеке өмір

Зетмульдер жақсы оқырман болған және скрипкада ойнауды ұнатқан. Ол өзін индонезиялық, нақтырақ айтқанда явандық деп есептеген. "Құдай менің жүрегімді Индонезияға орналастырды. Менің тұрақты жерім осы жерде деп шешті", - деді ол. 1951 жылдың 3 наурызында ол Индонезия азаматы болып тіркелді. Ол Кеметиранда өткізген уақытын ұнатқан, ол жердің явандық сезіміне сай екендігі айтылады. Ол он жылға жуық сол жерде тұрды. Әке Зоэ Бетховен мен Моцарттың әуеленушісі болған. Діни және ғылыми оқулықтардан өзге, ол романдарды, поэзияны және детективтік серияларды да көп оқыған. Оның бөлмесінде 1000-нан астам детектив кітабы болған, соның ішінде Ньяйо Марш жазған кітаптар да бар екен. Ол детектив жазушысы Джон ле Карремен дос болған, ал Германияның Бонн қаласында тұрғанда Ле Карреден тікелей сыйлық алған: "Суықтан келген шпион" атты танымал кітап. Ле Карренің "Германиядағы шағын қала" атты басқа бір туындысын баспаға беру алдында Әке Зоэ "қарап шыққан".

Дәйексөздер

Мен оларға өзімнің Нидерландыдан келгенімді айттым, бірақ мен тіл үйрене алдым. Ең маңыздысы - ынта. Кез келген нәрсені үйренуге болады, ештеңе қиын емес, - деп ол ескі жава тілін үйренуге шамасы жетпейтінін айтқан шетелдік студенттермен болған әңгімесін қайталады. Мен үшін Нидерланды немесе Индонезия азаматы болудың айырмасы жоқ. Құдай жанымды алғанда, Жавада алуын тілеймін, - деп ол бұрынғы азаматтығынан бас тарғанына өкімдігі туралы сұраққа жауап берді.