Кіріспе

Тайланд экономикасының секторы Тайландтағы ауыл шаруашылығы жоғары бәсекеге қабілетті, әртараптандырылған және мамандандырылған, ал оның экспорты халықаралық аренада өте табысты. Күріш – елдің ең маңызды өнімі, Тайландтың 13 миллион фермерінің шамамен 60 пайызы оны өсіреді. Тайланд әлемдік күріш нарығында маңызды экспорттаушы болып табылады. 2014 жылы күріш экспорты ЖІӨ-нің 1,3 пайызын құрады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімдері Тайландтың ЖІӨ-нің шамамен 9–10,5 пайызын құрайды. Халықтың 40 пайызы ауыл шаруашылығымен байланысты жұмыстарда еңбек етеді. Олар өңдейтін жерлердің құны 2013 жылы АҚШ долларымен бағаланды. Тайланд фермерлерінің көпшілігі 500-ден аз жерге ие. Балық және балық шаруашылығы өнімдері, тапиока, каучук, астық және қант сияқты маңызды көлемде өндірілетін басқа да ауыл шаруашылығы тауарлары бар. Консервіленген тунец, ананас және мұздатылған креветка сияқты өнеркәсіптік түрде өңделген тағамдардың экспорты артып келеді.

Тарих

Неолит революциясынан кейін аймақтағы қоғамдық құрылым аңшылық және жинаудан ауылшаруашылық қалаларына өтті, нәтижесінде мемлекеттік діни империялар құрылды. Шамамен 1000 жылдан бері Тайдың ылғалды, жабысқақ күрішін өсіру жергілікті басқару құрылымдарының маңызды бөлігі болып табылады, бұл саудаға жарамды артық өнімді тұрақты түрде өндіретін қоғамның прагматикалық табиғатын көрсетеді. Бұл маңыздылығын сақтап келе жатқан ауылшаруашылық жүйесі күріш шаруашылығының Таиландтың ұлттық қауіпсіздігі және экономикалық өркендеуі үшін маңызды екенін көрсетеді. 1960 жылдардан бері ауылшаруашылығындағы жетістіктер Таиландтағы жұмыспен қамту және тұрмыс деңгейіне елеулі әсер етті. Жұмыссыздық күрт төмендеді, 2000 жылдардың басында 60 пайыздан 10 пайызға дейін азайды. Сонымен қатар, азық-түлік бағасы мен аштық деңгейі де айтарлықтай төмендеді. Мысалы, аштыққа ұшыраған үй шаруашылықтарының саны 1988 жылы 2,55 миллионнан 2007 жылы 418 мыңға дейін азайды. Ауылшаруашылығы саласында «Таиланд 4.0» бағдарламасы фермерлердің орташа жылдық табысын 2037 жылға қарай 56 450 баттан 390 000 батқа дейін жеті есеге арттыруды көздейді. Шағын тайлық фермерлердің қарыздық жағдайы қиын. БҰҰ-ның бағалауынша, 2004 жылы жерді иеленген тай фермерлерінің саны 44 пайыздан 2011 жылы 15 пайызға дейін төмендеді. Фермерлердің қарызы 338 миллиард батқа жетті.

Қаржылық

Таиландтың азық-түлік экспорты жылына орташа есеппен 1 триллион батты құрайды. Ішкі тұтынуға арналған азық-түлік өнімдері жыл сайын ел ішінде 2 триллион бат табыс әкеледі. Таиланд – азық-түлік экспорты бойынша көш бастаған елдердің бірі: күріш – барлық азық-түлік экспортының шамамен 17,5 пайызын құрайды, одан кейін тауық еті, қант, өңделген тунец, тапиока ұны және креветкалар тұрады. Таиландтың ең ірі экспорттық нарықтары – Жапония, Қытай, Вьетнам, Индонезия, Мьянма, Камбоджа, Малайзия және Филиппин. 2019 жылы Таиландтың азық-түлік экспорты әлемдік азық-түлік саудасының 2,5 пайызын құрады. 2019 жылы азық-түлік импорты 401 миллиард батты құрады, бұл сәл төмендеді.

Кокос жаңғағы

Тайландтың кокос плантациялары шамамен бір миллион рай жерді алып, жылына 800 миллион кокос өндіреді. Бірақ Таиланд өндіретіннен көп кокосты тұтынады. Бұл тапшылықты өтеу үшін Сауда министрлігі кокос импортын мақұлдайды, содан бері нарықта кокосқа толы жағдай орын алды. Кокостың бір жемісі 5-6 баттан сатылады. Тайланд фермерлері өнімді жинау және жеткізу үшін 2,5 баттан төлегенде, олардың пайдасы бір жеміс үшін шамамен 1 бат немесе бір рай үшін жылына 5000 батты құрайды, бұл ең төменгі жалақыдан төмен. 2017 жылы Таиланд 4,62 миллиард батқа 416,124 тонна кокос импорттады: Индонезиядан 384,102 тонна; Вьетнамнан 15,613 тонна; Мьянмадан 2,864 тонна; және Малайзиядан 13,524 тонна.

Қамыс

Афис краццивора - қызыл майлы бұршақтың зиянкесі.

Сүт өнімдері

Таиландтың шикі сүт өндіру қабілеті күніне 2800 тонна, немесе жылына 1 миллион тоннадан астамды құрайды (2015 жылғы деректер). Өндірілген сүттің 40 пайызы мектеп сүт бағдарламасына, ал қалғаны коммерциялық сүт өнімдері саласына бағытталған. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, Таиланд АСЕАН елдері арасында сүт өнімдерін өндіру және экспорттау бойынша ең ірі мемлекет болып табылады. Таиландтың мектеп сүт бағдарламасы 1985 жылы 1984 жылы сатылмаған сүтке байланысты фермерлердің наразылық акцияларына жауап ретінде құрылды. "Ұлттық мектеп сүт бағдарламасының негізгі мақсаты – тай сүт индустриясын қолдау, жергілікті өндірілген сүттің сату арнасын кеңейту, жас ұрпақты ерте жастан сүт ішуге баулу, осы арқылы сүтке деген талғамды қалыптастыру және болашақта нарық құру болып табылады."

пальма майы

Таиланд – әлемдегі шикі пальма майын өндіруші үшінші ел. Жыл сайын шамамен екі миллион тонна, немесе әлемдік өнімнің 1,2 пайызы өндіріледі. Тайландта өндірілгеннің 95 пайызы ішкі тұтынуға жұмсалады. Пальма плантациялары мен майды өндіруге арналған зауыттардың 85 пайызы Таиландтың оңтүстігінде орналасқан. 2016 жылдың соңында 4,7–5,8 миллион раи жерге майлы пальма отырғызылды, бұл 300 000 фермерді жұмыспен қамтыды, олардың көпшілігі 20 раи жер көлеміндегі шағын шаруалар. АСЕАН аймағында 52,5 миллион тонна пальма майы өндіріледі, бұл әлемдік өнімнің 85 пайызы және әлемдік экспорттың 90 пайызынан астам. Индонезия әлемдік экспорттың 52,2 пайызын құрайды, ал Малайзияның экспорт үлесі 37,9 пайызды құрайды. Пальма майын ең көп тұтынатындар – Үндістан, Еуропалық Одақ және Қытай, олар әлемдік экспорттың шамамен 50 пайызын тұтынады. Таиландтың Ішкі сауда департаменті (DIT) әдетте шикі және тазартылған пальма майының бағасын белгілейді. Тайланд фермерлерінің өнімділігі Малайзия мен Индонезиядағы фермерлерге қарағанда салыстырмалы түрде төмен. Тайландтағы пальма майының өнімділігі 4–17 пайызды құрайды, ал бәсекелес елдерде бұл көрсеткіш шамамен 20 пайызды құрайды. Сонымен қатар, Индонезия мен Малайзиядағы пальма плантациялары Тайландтағы плантациялардан 10 есе үлкен.

Картоп

Солтүстік-батыс жоталарында жыл бойы өседі.

Фитофтора инфестанс

JP 2 генотипі, сондай-ақ SIB 1 деп те аталады, – IIa митохондриялық гаплотипі бар A1 субпопуляциясы – 2010 жылы Акино және авторлар осы жерде тапты және генетикалық жағынан еуропалық популяцияларға жақын. Ол Жапония, Қытай және Кореямен ортақ. TH 1 (Ia mtDNA гаплотипінде, A2 жұптасу типінде) 1994-1997 жылдарға дейінгі үлгілер бойынша Guo және авторлардың 2010 жылғы баяндамасына сәйкес, Оңтүстік-Батыс Қытай және Непалмен ортақ. Ib mt гаплотипіндегі A1 субтипі – АҚШ 1 популяциясы Қытай, Үндістан, Непал, Жапония, Тайвань және Вьетнаммен ортақ. Бұл генотип Азияда алғаш рет 1981 жылы Таиландтан алынған үлгіде кездесті, бірақ Савилл мен Ристаино 2020 жылға дейін жарияланбады. A2 генотипі 1994 жылғы үлгіде Готох және авторлардың 2005 жылғы зерттеуінде шектеу фрагментінің ұзындығы полиморфизмі (TH 1) анықталғанға дейін бұл жерде белгісіз болды. 1999 жылы Нишимура және авторлар талдаған Чианг Майдан алынған сол жылғы басқа үлгілерде картоптың A1 (нақтырақ айтқанда US 1) және A2 (нақтырақ айтқанда металаксилге сезімтал генотип) түрлері анықталды, ал қызанақта тек US 1 түрі ғана кездесті. 2000-2002 жылдарға дейінгі жиырма бес үлгіде (Petchaboon және авторлар, 2014) IIa мтДНК гаплотипіне және A1 жұптасу типіне сәйкес келетін RG57 анықталды, ал тағы екеуі басқа A1 түрлері болды. Олар осы кең таралған картоп паразиттерінің тегін 2004 жылғы Day және авторлардың номенклатурасымен атап, оны RF006 деп атады. Бұл нәтиже 2020 жылы Agriculture Victoria қызметкерлерімен жүргізілген жеке хабар алмасу арқылы расталды, олар оны Таиландтан алынған 2009 жылғы үлгілердегі EU 8 A1 генотипі деп біледі. Бұл, балама вероятностпен, 2006-2009 жылдардағы үлгілерде табылған және 2010 жылы Jaimasit және Prakob баяндаған сол тектің өкілі болуы мүмкін – олардың барлығы 117 үлгісі A1, IIa генотипін көрсетті. Олардың үлгілерінің көпшілігі металаксилге сезімтал болды, бірақ аралық және төзімді түрлері де кездесті.

Қант

Тайландтың алғашқы қант зауыты 1938 жылы Лампанг провинциясында салынған. Таиланд Бразилиядан кейін әлемдегі екінші ірі қант экспорттаушысы болып табылады. Office of Cane and Sugar Board (OCSB) болжамы бойынша, 2016–2017 жылғы егін жылында Таиланд 91–92 миллион тонна қант құмыршасы немесе 9,1–9,2 миллион тонна қант өндіруге күтілуде, бұл 2015–2016 жылғы егін жинау маусымының басындағы құрғақшылық және жинау маусымындағы тым көп жаңбыр салдарынан алдыңғы 2015–2016 жылғы егіннен үш миллион тоннаға кем. 2018 жылы Таиланд 11 миллион тоннадан астам қант экспорттап, 115 миллиард бат кіріс тапты.

Мемлекеттік интервенциялар

2010 жылы Тайланд үкіметі күріш өсірушілерді қант қамысын өсіруге көшуге ынталандыру бағдарламасын бастады. Үкімет саясаты бойынша, басқа да дақылдарға ауыстырылған күріш егістіктері үшін бір райына 2000 бат көлемінде субсидия берілді. Үкімет өңдеу өсімдіктерінің санын шектейтін заңға түзетулер енгізді. Үкімет сондай-ақ қант қамысы өндірісіне тоннасына 50 бат, 5000 тоннаға дейін субсидия қарастырды. Бір килограмм қант қамысы 145 литр судан тұрады, бұл маңызды көрсеткіш, бірақ күрішпен салыстырғанда әлдеқайда аз: бір килограмм күрішке 2500 литр су қажет.

Даладағы өрт

XXI ғасырдың басында Таиланд ауаның ластану деңгейінің күшеюімен күресіп келеді. Егін жағу осы мәселенің басты себептерінің бірі болып анықталды. Қант қамысын жағу CO2 шығарудан басқа, ауа сапасына және адам денсаулығына зиян келтіретін қышқыл тұтқыр бөлшекті де бөліп шығарады. Механикалық жинау үшін көптеген қаржылық шығындар қажет, сондықтан Таиландтағы қант қамысының көп бөлігі қолмен жиналады. Үкімет саясаты бойынша қант зауыттары күйдірілген қант қамысын сатып алуға рұқсат беріп келеді, оның үлесі 2022 жылға дейін біртіндеп азаяды. Үкіметтің қант қамысы жоспарында ауаның ластануының негізгі себебі ретінде егін жағу туралы ештеңе айтылмаған. Оның орнына, үкімет "қоқыстың сыртқы ортада жағылуын" кінәлі деп көрсетеді. Күйдірілген қант қамысын қабылдауға тыйым салу, сондай-ақ қант қамысын өсіру және өңдеуді реттеу шаралары осы мәселені шешуге көмектесерді.

Тапиока

Таиландтың 76 провинциясының 48-інде тапиока (кассава) өсіріледі. Таиландта тапиока плантацияларының жалпы ауданы 2015-2016 жылғы егіс жылында шамамен құрады, бұл 33 миллион тонна жергілікті крахмал өндіруге мүмкіндік берді. Таиландтағы тапиоканың 50 пайызы солтүстік-шығыс аймағында өсіріледі. Камфаенг Пет, Чайяфум, Са Кэо және Чачоэнгсао. Таиланд жылына шамамен 500 мың шаруашылықтан 100 миллиард баттан астам құнға 28-30 миллион тонна жас маниока тамыры өндіреді. Таиланд әлемдегі ең ірі экспорттаушы, оның нарықтағы үлесі шамамен 50 пайызды құрайды. 2017 жылы 11 миллион тонна тапиока өнімдері экспортталды. 2018 жылға жоспарланған экспорт көлемі – 10,6 миллион тонна. Таиландтың тапиока фермерлерінің конфедерациясы мәліметінше, тапиока өсіруден бір шаруашылықтың орташа айлық табысы 53 бат (1,7 АҚШ доллары) шамасында.

Жеміс-жидек пен көкөніс

Таиланд дуриан, мангостин, рамбутан, лонган, салак және лангсат (лонгконг) сияқты тропикалық жемістердің маңызды өндірушісі және экспорттаушысы болып табылады.

Дюран

Таиланд әлемде дуриан экспорты бойынша бірінші орында тұр. Жыл сайын шамамен 700 000 тонна дуриан өндіріліп, оның 400 000 тоннасы Қытай мен Гонконгқа экспортталады.

Томат

2017 жылы Таиланд 122 593 тонна қызанақ өндірді. Солтүстік-шығыс аймағы 55 пайыз, солтүстік – 32 пайыз, ал орталық аймақ – 13 пайыз өнім береді. Ең көп өнім беретін провинциялар – Чианг Май, Сакон Нахон, Нахон Фаном және Нонг Хай. Жақсы жерлерде қызанақ өсіру бір райға 40 000 батқа дейін пайда табуға мүмкіндік береді. Меконг өзенінің жоғары ағысындағы бөгеттердің салынуы Солтүстік-шығыстың үлесіне қауіп тудырып отыр. Бөгеттер өзен жағалауларын қоректік заттарға толы шөгінділерден айырды және қуаң маусымда су жіберу арқылы электр энергиясын өндіру және өзен арқылы жүк тасымалын қамтамасыз ету үшін маусымдық емес су тасқындарын тудырды. 1994 жылы Чианг Майдан алынған және 1999 жылы Нишимура және авторлар тобы талдаған үлгілерде қызанақта A1 (әсіресе US 1) популяциясының ғана Phytophthora infestans табылды. Petchaboon және авторлар тобы 2014 жылы 2000 жылдан 2002 жылға дейінгі 53 үлгіні талдады, олардың барлығы A1 екені анықталды, ал олардың барлығының бірін қоспағанда US 1 клоналдық желісі болды, бұл Нишимураның жоғарыда көрсетілген нәтижелерімен және сондай-ақ Готох және авторлар тобының 2005 жылғы зерттемелерімен сәйкес келеді.

Қауіпсіз

Таиланд әлемдегі ең ірі резеңке өндіруші және экспорттаушы ел болып саналады, жылына шамамен 4,3-5 миллион тонна өндіреді. Бірақ резеңке индустриясы бірқатар қиындықтарға тап болды. 2015-2016 жылдардағы құрғақшылықпен қатар, Таиланд халықаралық резеңке нарықтарындағы артық өнімнен де зардап шекті. 2011 жылы рекордтық еңбек жиналғаннан кейін Таиландта резеңке егістігі 45 пайызға артты. Аймақтағы басқа да ірі өндірушілер де осы үрдіске қосылды. Сонымен қатар, Қытайдың резеңкеге деген сұранысы 10 пайызға төмендеді. Қытай 2013 жылы 4,15 миллион тонна табиғи резеңкені пайдаланған әлемдегі ең ірі тұтынушы болып табылады. Бір кезде әлемдік стандартты резеңке табағының бағасы бір килограмына 1,27 АҚШ долларына дейін түсіп кетті, бұл 2011 жылдың ақпан айындағы рекордтық 6,40 АҚШ долларынан 80 пайызға төмен. Нахон Си Таммараттағы бағалар тұрақты түрде өсіп, 2017 жылдың қаңтарында килограмына 84,32 бат (2,38 АҚШ доллары) жетті және одан әрі өсуі мүмкін. 2018 жылы фермерлер үнемі болатын апатқа тап болды: резеңке өндірісінің өзіндік құны килограмына 63 батты құрады, бірақ резеңкені тек 40 батқа ғана сатуға болады. 2011 жылы индустрияның өркендеген кезеңінде фермерлер резеңке сатудан 713 миллиард бат табыс тапқан, ал 2018 жылы бұл көрсеткіш 72 пайызға төмендеп, 274 миллиард батқа дейін түсті. Резеңке ағашын өсіретін шаруашылықтардың саны 2018 жылы 1,4 миллионға дейін азайды, 2014 жылы бұл көрсеткіш 1,6 миллионды құрады, бірақ резеңке плантацияларына бөлінген жер ауданы 20,6 миллион райға дейін өсуде, бұл 2016 жылғы 19,5 миллион рай және 2007 жылғы 12,9 миллион райдан жоғары. Исан (Таиландтың солтүстік-шығысы) 5,2 миллион рай резеңке ағаштарына ие. Олардың көп бөлігі Меконг өзенінің жағасында орналасқан Буен Кан провинциясында шоғырланған, онда шамамен 800 000 рай резеңке тоғайлары бар. Исандағы екінші және үшінші ірі резеңке өсіретін аймақтар – Лоэй (700 000 рай) және Удон Тани (500 000 рай) провинциялары. 2019 жылдың қазан айына дейін фермерлер шикізатты өңдеушілерге килограмына 20 баттан арзан бағамен сатқан. Ал 2012 жылы бір килограмның бағасы 80-90 батқа жеткен. Көптеген Исан фермерлері 2004 жылы үкіметтің «Миллион рай резеңке ағашы» бағдарламасының нәтижесінде резеңке өсіруге кірісті. Бұл саясат солтүстік және солтүстік-шығыстағы резеңке фермаларының кеңеюіне ықпал етті және оның шектеулердің аздығына байланысты резеңке артық өндірілуіне ішінара себепкер болды. Бағдарламаның нәтижесінде Исандағы резеңке фермалары жылына 17 пайызға өсті, резеңкенің жаһандық сұраныс және ұсыныс мәселелері туралы түсінік аз болды. Тайланд үкіметі резеңке фермерлеріне көмек көрсету үшін үнемі шаралар қабылдап келеді. 2016 жылы Тайландтың резеңке индустриясын қолдау мақсатында үкімет 15 райға (6 акр) дейін ағаш өсіретін шағын резеңке фермерлеріне көмек көрсету үшін 471 миллион АҚШ долларын жұмсады. Тайландтық резеңке фермерлері бұл шектеуді жасанды түрде төмен деп санайды, өйткені олардың 80 пайызы осы көлемнен көп жерге ие. Нәтижесінде, 2016 жылы көптеген фермерлер басқа дақылдар үшін пайдалану үшін резеңке ағаштарын кесіп тастады, ал үкімет резеңке фермерлеріне баламалы жұмыспен қамтуды қолдау үшін қосымша 181 миллион АҚШ долларын беруге уәде берді. Жинақталған өнімдерді Тайландтың резеңке басқармасының бақылауымен Фермерлерге арналған Маркетингтік Ұйым (MOF) өндіреді. Бұл бағдарлама 2023 жылға дейін жалғасады.

Шошқалар

Елдегі жаңа туған шошқалар токсоплазмоздың барлық деңгейдегі ауырлығына ұшырайтыны анықталды, оның ішінде өлі тууға дейін салдары болуы мүмкін. Бұл әсіресе 2006 жылғы Thiptara және авторлар тобының зерттеуінде көрсетілген, онда бір туаста үш өлі туған және алты тірі шошқа туғандығы туралы мәлімделген. Бұл байқау тек қана осы елде ғана емес, сонымен қатар әлемдік шошқа шаруашылығында токсоплазмозды бақылауда да маңызды рөл атқарады.

Жәндіктер өсіру

Таиландта жеуге жарамды жәндіктерді тұтас немесе чили пастасында, сондай-ақ күштілендірілген өнімдердің құрамында жиі тұтынады. БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) Тайландтың 76 провинциясының 53-інде шамамен 20 мың крикет фермасы бар екенін есептейді. 2018 жылы крикет ұнтағының бір килограмы 800-1500 батқа сатылды, бұл сиыр етінен 3-5 есе қымбат. Бұл, дәстүрлі малға қарағанда 12 есе аз жем, 2000 есе аз су және әлдеқайда аз жерді қажет ететініне қарамастан. Көрсетілгендей, Тайландтағы көптеген жәндік шаруалары шағын, экономикалық үнемділікке жете алмайтын отбасылық кәсіпорындар. Нарық әлі де өте шағын: ірі қара еті үшін жаһандық нарық 2 триллион АҚШ долларын (66,6 триллион бат) құрайды, ал жеуге жарамды жәндіктер нарығы 2018 жылы 250 миллион АҚШ долларына жетеді деп күтілуде. Соңғысы, көптеген тай жібегі үшін қолданылатындықтан, екеуінің арасында ең ірі жібек өндіруші болып табылады. Сирикит патшайымының жібек шаруашылығы департаментінің мәліметінше, 2013 жылы 71 630 шағын шаруашылық иелері 39 570 рай жерде шел құрттарын өсіріп, 287 771 кг жібек коконы өндірген. Тағы 2 552 фермер 15 520 рай жерде өнеркәсіптік масштабта жібек құрттарын өсіріп, 145 072 кг жібек өндірген. Ал Эри жібегі Солтүстік, Солтүстік-Шығыс және Таиландтың орталық бөлігіндегі 28 провинцияға шашыраңқы орналасқан 600 отбасымен өндіріледі, оның көлемі бұл көрсеткіштерден әлдеқайда аз.

Климаттың өзгеруінің әсері

Таиландтың барлық аймақтарында температураның тұрақты өсуі жалғасады деп болжанып отыр, ол 1,2–2°C аралығында болады. Жылдық жауын-шашын орталық аймақта азаюы, ал солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтарда көбеюі күтілуде. Алдағы бес жылда жауын-шашын мөлшері жылына шамамен 1400 мм болады деп болжанып отыр. Қытайдың Хуачжун ауыл шаруашылығы университетінің профессоры Шаобинг Пенг климаттың өзгеруі Тайландтағы маусымдық ауа райына әсер ете бастағанын айтады. "Жер бетіндегі ауаның орташа температурасы ХХ ғасырда 0,5 градус Цельсийге өсті және осы ғасырда 1,5–4,5 градус Цельсийге дейін өсуіне болады", - деді ол. Тағы бір зерттеуде жер бетіндегі орташа температураның әр градус Цельсийге көтерілуі күріш өнімін 3,2 пайызға, ал жүгері өнімін 7,4 пайызға төмендетуі мүмкін екені анықталды. Бұл екі дақыл Тайланд үшін маңызды. 2015–2016 жылдардағы құрғақшылықтың салдарынан күріш өнімі 19,8 миллион тоннан 16,5 миллион тоннаға дейін азайды. Климаттың өзгеруіне бейімделу үшін Тайланд үкіметі құрғақшылыққа төзімді тұқымдарды енгізу жоспарларын бастады. Алайда, бұл тұқымдарды қайта пайдалануға болмайды және тікелей қаржылық көмек алмайтын кедей шаруалар үшін олардың құны жоғары. Үкіметтік тұқымдардың да жеткілікті мөлшері жоқ, сондықтан шаруалар жекеменшік жеткізушілерден тұқым алуға мәжбүр. 2015 жылы су тапшылығынан 60 миллион раи күріш егістік жерлері егілмеді, нәтижесінде көптеген шаруалар жеткілікті табыс табу үшін қант қызылшасы, қияр, ұзын бұршақ және тилапия шаруашылығы сияқты қосымша дақылдарға көшті.

Ауыл шаруашылығы химиясы

Тайланд үкіметінің "Ұлттық экономикалық және әлеуметтік дамудың он бірінші жоспары" (2012–2016 жж.) бойынша, Тайланд ауыл шаруашылығында химиялық заттарды қолдану бойынша әлемде бірінші орында тұр. Есепте: "Ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп салаларында химиялық заттарды қолдану өсуде, ал бақылау механизмдері тиімсіз, осылайша Тайланд ауыл шаруашылығында тіркелген химиялық заттарды қолдану бойынша әлемде бірінші орында тұр" деп көрсетілген. 2018 жылы тайлық зерттеушілер мен Денсаулық сақтау министрлігі паракват, глифосат ("Раундап") және хлорпирифос сияқты ауыл шаруашылығы химиялық заттарын толығымен тыйым салуды ұсынды. Паракват және глифосат – кеңінен қолданылатын гербицидтер. Хлорпирифос – пестицид. Олардың барлығы адамдар мен экожүйе үшін қауіпті. Бұл тыйымға ауыл шаруашылығы мүдделері, Ауыл шаруашылығы министрлігі және Өнеркәсіп министрлігі қарсы шығып, тек паракватты тыйым салу ауыл шаруашылығы секторына 40 миллиард баттай шығын келтіретінін мәлімдеді. Паракватты қолдануға 47-ден 53-ке дейін елдер тыйым салған (мәліметтер көздері әртүрлі), бірақ Таиландта ауыл шаруашылығында оны пайдалануға рұқсат етілген. Ол әртүрлі сауда атауларымен сатылады: Crisquat, Cyclone, Dextrone, Gramoxone Extra, Herbaxone, Ortho Weed and Spot Killer және Sweep. Таиланд 2015 жылы 30 441 тонна, 2016 жылы 31 525 тонна, 2017 жылы 44 501 тонна паракват импорттады. 2011 және 2012 жылдары Нан провинциясындағы зерттеушілер сынақтан өткен барлық көкөністер мен балықта паракваттың іздерін анықтады. 2017 жылы Лампанг және Ламфун провинцияларындағы 21 елді мекеннің ауыз суында паракват табылды. Сонымен қатар, аймақтағы көкөніс үлгілері де ластанған. Комиссия олардың денсаулыққа зиянды екенін растайтын жеткілікті зерттеулер жоқ екенін мәлімдеді. Шамамен 17 елде осы үш химиялық заттың қолданылуына шектеу қойылған. 2019 жылдың ақпан айында улы химиялық заттарды бақылаумен айналысатын комиссияның үш мүшесі шаруашылық химиялық заттарды өндірушілердің араласуына байланысты комиссиядан кетті. Таиланд Фармация кеңесінің төрағасы, комиссия мүшесі Жирапон Лимпананон кездесуден кейін сәрсенбі күні кешке комиссиядан кетіп қалғанын хабарлады. Келесі күні, 28 қарашада, денсаулық сақтау органдары өнеркәсіп министрі Сурия Джуангроангкиттің мәлімдегеніне қарамастан, NHSC үш улы ауыл шаруашылығы химиялық затына тыйым салуды алып тастаған немесе жеңілдеткен жоқ деп мәлімдеді. 27 қарашада өткен NHSC отырысына қатысқан дәрігерлер "сәрсенбі күнгі отырыста 22 қазандағы шешімді жоюға ешкім қол көтерген жоқ" деді.

Органикалық шаруашылық

Таиландта органикалық сертификатталған егістік жерлер барлық ауыл шаруашылығы жерлерінің 0,3–0,5 пайызын құрайды, ал әлем бойынша бұл көрсеткіш 1 пайызды құрайды. Король Бумибол органикалық шаруашылықты ынталы түрде қолдаған. Оған қарамастан, кезекті үкіметтер химиялық негіздегі ауыл шаруашылығын дамытуға басымдық берді. 1960 жылдары Таиланд «жасыл революция» деп аталатын үрдіске қосылды. Фермерлер химиялық заттарды көп пайдалануға бейімделген жаңа егіс түрлерін өсіруге ынталандырылды. Бүгінде Таиланд әлемдегі ең көп ауыл шаруашылығы химиясын қолданатын елдердің бірі. Ел жылына 22 миллиард бат сомасына 160 мың тонна ауыл шаруашылығы химиясын импорттайды. 2011 жылдан бері ауыл шаруашылығы химиясының импорты 50 пайызға өсті. 2014 жылы ауыл шаруашылығы химиясының импорты 2013 жылмен салыстырғанда 70 пайызға артып, 22 миллиард батқа жетті. 2012 жылдың шілдесінде тұтынушылардың қоғамдық ұйымдары, дамыған елдерде тыйым салынған, бірақ жалпы қолданыстағы көкөністерде ЕО нормаларынан 100 есе жоғары мөлшерде табылған төрт улы пестицидті тоқтатуды талап етті. Химиялық компаниялар оларды Таиландтың қауіпті заттар туралы заңына қосуды сұрады, осылайша оларды, тіпті дамыған елдерге экспортталатын, олардың қолданылуына тыйым салынған мангоға да қолдануға мүмкіндік алады. 2014 жылы Хон-Кен университеті Таиланд 155 түрлі пестицидке тыйым салуы керек деген қорытындыға келді, олардың 14-і жедел шараларды талап етеді: Карбофуран, Метилбромид, Дихлорвос, Ламбда-циалотрин, Метидатион метил, Ометоат, Зета-циперметрин, Эндосульфан сульфаты, Алдикарб, Азинфос метил, Хлорпирифос этил, Метоксихлор және Паракват. Бірақ 2014 жылға қарай импортталатын пестицидтердегі белсенді ингредиенттердің саны 210-нан 253-ке дейін өсті. Импортталатын химиялық заттардың арасында гербицидтер ең көп көлемді құрады – жалпы көлемінің 80 пайызы, одан кейін инсектицидтер – 9 пайыз және фунгицидтер – 8 пайыз. 2016 жылы «хом мали», ақ күріш, Патум Тани хош иісті күріші және жабысқақ күріш үшін күрішке субсидиялар бекітілді. Үкімет күріш бағасы жайлап қалпына келгенше, күрішін сақтап тұрған фермерлерге тоннасына 13 000 батқа дейін төлейді.