Кіріспе

ағымдағы шот = $22.01 млрд (2017 ж. бағасы) AAA (Ішкі) AAA (Сыртқы) AAA (Т&С бағалауы) Прогноз: Тұрақты Moody's: AAA Прогноз: Тұрақты | резервтер = $65.92 млрд (2017 жылдың 31 желтоқсанына дейін бағасы)

Индустриялық революцияға дейінгі кезең

Викингтер дәуірінде Норвегия үш скандинавиялық патшалықтың (қалғандары Дания және Швеция) ең кедейі болды. Индустриялық революцияға дейін Норвегия экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына, ағаш өңдеуге және балық аулауға негізделген. Норвегиялықтар көбінесе қатты тапшылық жағдайында өмір сүрді, бірақ ашаршылық сирек кездесетін. Гедемаркен және Остфолдтағы белгілі бір құнарлы аймақтардан басқа, егістер негізінен сұлы, қарабидай және арпа сияқты берік астықтармен шектелді, ал мал шаруашылығы қой, ешкі, сиыр, шошқа және кейбір үй құстарымен шектелді; кейбір жерлерде бұл аң аулаумен толықтырылды. Орталық және Солтүстік Норвегия аймақтарында саамилер көшпелі бұғы шаруашылығымен күшін көріпті. Жағалау бойында балық аулау қауіпті жұмыс болды, бірақ шабақ, треска, палтус және басқа да суық су түрлері мол кездесетін. 18-шы ғасырда Копенгагендегі дін қызметкерлері мен корольдің ынталандыруымен Норвегияға картоп енгізілуі үлкен жеңілдік әкелді және норвегиялықтар үшін кең таралған тағамға айналды. Жағалаудың барлық жерінде балық аулау (треска, шабақ, палтус және басқа да суық су түрлері) егін шаруашылығына маңызды толықтыру болды және солтүстік және батыстағы көптеген аймақтарда негізгі тұрмыстық көрініс болды. Балық аулау көбінесе егін өсірумен және шағын шаруашылықтарда мал шаруашылығымен толықтырылды. Норвегиядағы экономикалық жағдайлар феодалдық жүйенің қалыптасуына жағдай жасаған жоқ, бірақ бірнеше корольдер адал өкілдеріне, рыцарьларға жер сыйлады. Өзіне жеке шаруашылық иеленген фермерлер норвегиялық ауыл шаруашылығының негізгі еңбек бірлігі болды және болып қала береді, бірақ 19-шы ғасырға дейін фермерлер егін өсіруге қолданылатын жердің қорлары таусылды. Көптеген шаруашылық отбасылар жалға берілген фермерлерге айналып, кедейлікке ұшырады, бұл Солтүстік Америкаға эмиграцияға түрткіс болды. Норвегия, Ирландиядан кейін, халық санына шаққанда эмиграциядан ең көп адамды жоғалтқан елге айналды.

Өнеркәсіптік революция

Конгсберг, Рёрос және Лёкен қалаларындағы кен өндіруден өзге, Норвегияда 19 ғасырдың ортасында салынған алғашқы тоқыма фабрикалары индустрияландырудың бастауы болды. Алайда, алғашқы ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар кәсіпкерлердің саясаты нәтижесінде, осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін банктер құрылғанда пайда болды. Өнеркәсіп ауыл шаруашылығынан көшіп келген көптеген адамдарға жұмыс ұсынды. Өнеркәсіптегі жалақы ауыл шаруашылығындағы жалақыдан жоғары болғандықтан, бұл өзгеріс егістік жерлердің және ауыл халқының азаюына соқтыратын ұзақ мерзімді үрдісті бастады. Норвегияда жұмысшы класы ерекше құбылысқа айналды, оның өз үйлері, мәдениеті және саясаты болды.

Әлеуметтік-демократиялық реформалар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Норвегияның Еңбек партиясы, премьер-министр Айнар Герхардсен басшылығымен, табыс арасындағы айырмашылықты азайтуға, кедейлікті жоюға, зейнеткерлік, медициналық қызмет және мүгедектікке байланысты жәрдемақы сияқты әлеуметтік қызметтерді баршаға қолжетімді етуге және капиталдың басым бөлігін мемлекеттік сенімге беруге бағытталған бірқатар әлеуметтік-демократиялық реформаларды бастады. Өте жоғары прогрессивті табыс салығы, қосылған құн салығының енгізілуі және түрлі арнайы үстемелер мен салықтар Норвегияны әлемдегі ең көп салық салынатын экономикалардың біріне айналдырды. Мемлекеттік органдар ерекше дискрециялық шығындарға салық салды, сондай-ақ автомобильдерге, темекіге, алкогольге, косметикаға және басқа да тауарларға арнайы салықтар қойды. Норвегияның ұзақ мерзімді әлеуметтік-демократиялық саясаты, кең ауқымды мемлекеттік ақпаратты бақылауы және халықтың біртектілігі экономиканы зерттеуге өте қолайлы жағдай жасады, ал Норвегия ғалымдарының академиялық зерттеулері осы кезеңде макроэкономика саласына маңызды үлес қосты. Норвегия мұнай экспорттаушы ел болғаннан кейін, экономикалық әсерлері одан да жан-жақты зерттелді.

Мұнай экспорттайтын ел

1963 жылы мамыр айында Норвегия Солтүстік теңізіндегі табиғи ресурстарға егемендік құқығын жариялады. Барлау жұмыстары 1966 жылғы 19 шілдеде басталды, ол кезде Ocean Traveler алғашқы ұңғымасын бұрғылады. Мұнай алғаш рет 1967 жылы Ставангерден батысқа қарай 190 шақырым жердегі Уцира биіктігінің қанатында орналасқан Балдер мұнай кен орнында табылды. Бастапқы барлау нәтиже бермеді, 1969 жылғы 21 тамызда Ocean Viking мұнай тапқанға дейін. Солтүстік теңізі өндіріс және барлау үшін көптеген технологиялық қиындықтарды ұсынды, ал норвегиялық компаниялар осы қиындықтарды жеңу үшін қабілеттерді дамытуға инвестиция жасады. Көптеген инженерлік және құрылыс компаниялары көбінесе жоғалған кеме жасау өнеркәсібінің қалдықтарынан пайда болды, Ставангерде және Ослоның батыс шетіндегі білікті орталықтарды құрды. Ставангер теңіз бұрғылау өнеркәсібі үшін құрлықтағы базалық пунктке айналды. Қазіргі уақытта Солтүстік теңізінде мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейінен асып кетті. Норвегия теңізінің және Баренц теңізінің кең аумақтарында, оның ішінде Сноувитте жаңа мұнай және газ кен орындары табылып, игерілді.

Компаниялар

2022 жылы Норвегияда тіркелген компаниялардың саны бойынша ең көп компанияға ие сектор – 296 849 компаниямен қызмет көрсету саласы, одан кейін 118 411 компаниямен қаржы, сақтандыру және жылжымайтын мүлік секторы.

Экономикалық құрылым және тұрақты өсім

Норвегияның мұнай экспорттаушы ел ретінде қалыптасуы норвегиялық экономикалық саясат үшін бірқатар мәселелерді тудырды. Норвегияның адам капиталына жасалған инвестициялардың көп бөлігі мұнай саласына шоғырланғаны туралы алаңдаушылық бар. Сыншылар Норвегияның экономикалық құрылымы білікті еңбек күші қажет етпейтін табиғи ресурстарға күшті тәуелді екенін, бұл экономикалық өсімді осы ресурстарға деген сұраныс пен бағаның өзгеруіне осал ететінін атап көрсетті. Норвегияның Мемлекеттік зейнетақы қоры мұнай кірісіне тәуелділікті азайтуға бағытталған бірнеше шараның бөлігі болып табылады. 1970 жылдардан бері мұнай бағамының өсуіне байланысты, Швеция және әсіресе Финляндия сияқты басқа скандинавиялық елдерден өзгеше, жеке секторда жаңа салаларды дамытуға және қолдауға мемлекеттік ынталандыру аз болды. Дегенмен, соңғы он жылдықтарда ұлттық және жергілікті билік деңгейінде халықаралық бәсекеге қабілетті жаңа «құрлықтағы» өнеркәсіптерді құруға қызығушылық артып, ынталандыру шаралары қолға алынуда. Жоғары технологиялық өнеркәсіпке бағытталған ұмтылыстармен қатар, болашақта жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету мақсатында шағын бизнестің өсуін қолдауға қызығушылық күшейді. 2006 жылы Норвегия үкіметі осы бизнестің өсуін жеңілдету үшін тоғыз «сарапшылық орталық» құрды. Кейін 2007 жылдың маусым айында үкімет Осло қатерлі ісік кластерін (ОҚК) құруға көмектесті, бұл Норвегиядағы қатерлі ісіктерді зерттеудің 80% Осло маңында жүргізілетіні және көптеген норвегиялық биотехнологиялық компаниялар осы салаға бағытталғандығын ескере отырып, сарапшылық орталық ретінде пайдалы болды.

Микробқа қарсы резистенттілік

Жалпы алғанда, азық-түлікпен қамтамасыз ету тізбектеріндегі антимикробтық қарсылық тәуекелі "көп емес". Атап айтқанда, ірі қара мал, сүт/сүт өнімдері, балық, теңіз өнімдері, ауыз су және шошқа еті аз тәуекелге жатады. Ал, тірі шошқалармен (фермада өсіру және өңдеу кезінде), тірі құс және құс етімен байланысқанда тәуекел аз емес.

Анықтамалар және қосымша оқу

Даклинг, Мартин. "Дәстүрлі песнянтар немесе заманауи шаруалар? Odelsrett және bördsrätt парламенттік пікірсайыстарда, 1810–1860" Scandinavian Journal of History 46.1 (2021): 63–83. онлайн
Эйтрхейм, Ойвинд, Ян Торе Кловланд және Ларс Фредрик Оксендал. Норвегияның ақша тарихы, 1816–2016 (Кембридж университетінің баспасы, 2016).
Гриттен, Ола. "Өсім тарихын қайта қарау: Норвегияның ЖІӨ-нің жаңа бағалаулары, 1816–2019" Economic History Review (2022 ақпан, 75#pp 181–20, үзінді)
Гриттен, Ола Хоннингдал. "Бағалар тарихын қайта қарау: Норвегияның тұтыну бағасының индексі 1492–2018." Scandinavian Economic History Review 68.2 (2020): 129–144. онлайн
Хатчисон, Рагнхильд. "Ел аралық сауда жүйесінің алғашқы кезеңін зерттеу: 18-ғасырдағы Норвегияның мысы." Scandinavian Journal of History 44.3 (2019): 261–286.
Иконому, Хаакон А. және Христос Цакас. "Дағдарыс, капитализм және ортақ саясат: Грекия мен Норвегияның 1960 және 1970 жылдары ортақ теңіз саясатына деген жауабы." European Review of History: Revue européenne d'histoire 26.4 (2019): 636–657. онлайн
Лофтсгарден, Кьетил. "Жаппай өндіріс және Викингтер дәуірі мен орта ғасырлардағы Норвегиядағы тау базарлары." Medieval Archaeology 64.1 (2020): 94–115. онлайн
Нельсен, Брент Ф. "Британия мен Норвегиядағы мұнай саясатын түсіндіру, 1962–90." Scandinavian political studies 15.4 (1992): 307–328. онлайн
Стенерсен, Ойвинд және Ивар Либек. Норвегия тарихы мұз дәуірінен мұнай дәуіріне дейін (3-ші басылым. Dinamo Forlag 2007),
Винье, Виктор Кондорсе. Солтүстіктің жан-жақты шаруалары; Норвегиялық шаруалардың экономикалық реформалар мен саяси билік үшін күресі, 1750–1814 (Nisus Publications, 2014).