Хосе Гаос: Испан философы, Мексикадағы өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Испан философы Хосе Гаос (26 желтоқсан 1900, Гижон, Испания – 10 маусым 1969, Мехико қаласы) – испандық философ, Испания азамат соғысы кезінде Мексикада саяси пана алған және 20-шы ғасырдың ең маңызды мексикалық философтарының біріне айналған. Ол Мадрид мектебінің мүшесі болды.

Өмірбаян

Гаос Испанияның Валенсия және Овьедо қалаларында тоғыз бауырластың ең үлкені ретінде өсті, оның ішінде актриса Лола Гаос және ақындар Алехандро мен Висенте Гаос бар. Гаос балалық шағының көп бөлігін Астуриядағы анасының әжесі мен атасының үйінде өткізді. 15 жасында Валенсияға қалған отбасысына қосылу үшін көшті. Сол жылы ол Хайме Бальместің философия тарихы арқылы философиямен танысты. Бальместің философияның радикалды тарихилығы туралы жазған еңбектері Гаостың кейінгі жұмыстарына әсер етті. Гаос Валенсия университетінде оқыды, содан кейін Мадрид университетіне ауысып, онда бакалавр және докторлық дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы психология мәселесіне арналған еді. Университетті бітіргеннен кейін Гаос Леонда, Сарагоса университетінде және 1933 жылдан кейін Мадрид университетінде философия профессоры болды. 1938 жылы, Испания азаматтық соғысы кезінде (1936–1939), ол республикалық және социалистік көзқарастары үшін жер аударылды. Мексикаға көшіп, Мексиканың Ұлттық автономды университетінде (UNAM) профессор болып жұмыс істеді. Оған неошколастика, неокантизм және Эдмунд Гуссерлдің феноменологиясы, сондай-ақ Мартин Хайдеггер, Николай Хартман сияқты неміс философтары және, ең бастысы, оның ұстазы, испан философы Хосе Ортега и Гассет әсер етті. Гаос Ортеганың шәкірті болды және Мадрид мектебін құраған көптеген философтардың бірі еді. Гаостың басқа ұстаздарына философтар Мануэль Гарсия Моренте және Ксавье Зубири кірді. Гаос сонымен қатар неміс философиясының белгілі аудармашысы болды және Ортега құрған Мадрид мектебінің аударма жобаларына үлес қосты. Гаос испан тіліне Мартин Хайдеггердің ("Болу және Уақыт" еңбегінің испан тіліндегі алғашқы аудармасы), Джон Дьюи, Сёрен Кьеркегор, Г.В.Ф. Гегель, Макс Шелер, Иммануил Кант, Иоганн Готлиб Фихте және Эдмунд Гуссерл сияқты философтардың кітаптарын аударды. Леопольдо Зеа Гаостың белгілі шәкірті болды. Гаостың "Толық жинағы" (Obras completas) Мехико қаласындағы UNAM-да, Гаос архиві орналасқан жерде жарық көреді.

Gaos grew up in Valencia and Oviedo in Spain as the eldest of nine siblings, including the actress Lola Gaos and the poets Alejandro and Vicente Gaos. Gaos spent most of his childhood in the home of his maternal grandparents in Asturias. At age 15, he moved to join the rest of his family in Valencia. That same year, he was introduced to philosophy through a history of philosophy by Jaime Balmes. Balmes' writing on the radical historicism of philosophy inspired Gaos' later work. Gaos attended the University of Valencia, then transferred to the University of Madrid, where he earned his bachelor's degree and doctorate. His doctoral dissertation dealt with the problem of psychologism. After university, Gaos became a philosophy professor in León, at the University of Zaragoza and, after 1933, at the University of Madrid. In 1938, during the Spanish Civil War (1936–1939), he was exiled due to his republican and socialist sympathies. He moved to Mexico and taught as professor at the National Autonomous University of Mexico/UNAM. He was influenced by neo scholasticism, neo Kantianism and Edmund Husserl's phenomenology, in addition to German philosophers like Martin Heidegger and Nicolai Hartmann and, first and foremost, by his teacher, the Spanish philosopher José Ortega y Gasset. Gaos was a disciple of Ortega as one of many philosophers that made up the Madrid School. Gaos' other teachers included philosophers Manuel García Morente and Xavier Zubiri. Gaos also was a prolific translator of German philosophy, contributing to the translation projects of the School of Madrid that had been set up by Ortega. Gaos translated to Spanish the books of philosophers such as: Martin Heidegger (the first Spanish translation of Being and Time), John Dewey, Søren Kierkegaard, G. W. F. Hegel, Max Scheler, Immanuel Kant, Johann Gottlieb Fichte and Edmund Husserl. Leopoldo Zea was a notable student of Gaos. Gaos's Collected Works (Obras completas) are edited by the UNAM in Mexico City, where the Gaos Archive is.