Кіріспе

Eilenburg () - Германиядағы қала. Ол Саксония жеріндегі Нордсаксен ауданында, Лейпциг қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 20 км қашықтықта орналасқан.

География

Айленбург Мулде өзенінің жағасында, Дюбен-Хит табиғи паркінің оңтүстік-батыс жиегінде орналасқан. Қала үш қалалық ауданға: Берг, Митте және Ост, алты ауылдық ауданға: Бехлиц, Хайнихен, Коспа, Прессен, Ведельвиц және Зшетгауға бөлінген. Жақын орналасқан қалалар: Лейпциг (20 шақырым қашықтықта), Делич (21), Бад-Дюбен (16), Торгау (25) және Вурцен (12).

Тарих

Эйленбург қамалы алғаш рет 29 шілдеде 961 жылы Отто I-нің құжатында *civitas Ilburg* ретінде тіңкерілді. Атауының шығу тегі славян тіліне жатады және «саз кендері бар қала» деген мағынаны білдіреді. 11 ғасырдан бастап қамал маңында саудагерлердің қонысы қалыптасқан болуы мүмкін. 1386 жылы қала Мейссен маркграфтығының құрамына қосылды. 16 ғасырда Эйленбург протестанттық реформациямен байланысты бірнеше маңызды оқиғалардың орталығы болды. Саксония герцогы Георг осы қаланы «елеулі орын» (*namhaftigen Ort*) деп атаған. Мартин Лютер Эйленбургке жеті рет келді және оны «батылған май шұңқыры» (*gesegnete Schmalzgrube*) деп сипаттады. Отыз жылдық соғыс Эйленбургке өз ізін қалдырды. Бастапқыда қала соғыстан зардап көрмеді, бірақ соғыстың экономикалық салдары ауыр болды. 1631 жылдан бастап қала тікелей соғысқа тартылды. 1632 жылы Лютцен шайқасында (1632) қаза тапқан Швеция королі Густав Адольфтың денесі «Қызыл Елік» (*Gasthof Roter Hirsch*) мейрамханасында орналастырылды. 1639 жылы Эйленбургті Георг фон Дерффлингердің әскерлері басып алды. 1646 жылы Саксония мен Швеция арасындағы бейбіт келіссөздер Эйленбургте басталды, ал 1648 жылдың 14 қыркүйегінде Эйленбург шартына қол қойылды. Бұл Саксония үшін Отыз жылдық соғыстың аяқталуын білдірді, нәтижесінде қала жаңадан гүлденді. Экономиканың жай жаңаруы Жеті жылдық соғыстың басталуымен күрт тоқтатылды. Эйленбургтегі ер азаматтардың барлығы дерлік қарулы күштерге шақырылды. Қала Австрия империясы мен Пруссия патшалығының әскерлері кезекпен басып алды. Келесі жылдары Эйленбург кедейленіп, ескірген, лас қалаға айналды. 18 ғасырдың соңында экономика тоқырады және Эйленбург одан да маңызсыз қалаға айналды. 1813 жылы Алтыншы коалиция соғысы кезінде Лейпциг шайқасынан аз уақыт бұрын Наполеон өзінің және одақтастарының саксон әскерлерін Эйленбургтің шығыс жағынан соңғы рет қарап көрді. Наполеон жеңілгеннен кейін Саксония Вена конгресінің шешімімен Пруссияға үлкен аумақтарды беруге мәжбүр болды. Эйленбург прогрессивті Пруссия мемлекетінің құрамындағы Саксония провинциясының бөлігіне айналды. Осының нәтижесінде Эйленбургтің өнеркәсіптік қалаға айналуы жеделдеді. Сансыз тоқыма фабрикаларының құрылуының арқасында Эйленбург, Пруссия астанасы Берлинге жақын орналасқандықтан, Пруссияның тоқыма өндірісінің маңызды орталығына айналды. Өнеркәсіптік қалаға айналуға ықпал еткен негізгі фактор жақын орналасқан Саксония патшалығы болды. Саксониялық өнеркәсіпшілер Пруссия нарығына бажсыз қол жеткізу үшін Эйленбургке қоныстанды. Қалалық даму халық санының тез өсуіне әкелді. Индустрияландыру мен халық санының үлкен өсуінен туындаған әлеуметтік шиеленістер күшті жұмысшы қозғалысын тудырды. 1849 жылы «Денсаулық сақтауды қолдау қоғамы» (*Krankenkassenunterstützungsverein*) құрылды. 1850 жылы Германияның алғашқы азық-түлік кооперативі – «Эйленбург азық-түлік қауымдастығы» (*Eilenburger Lebensmittelassociation*) және Германиядағы алғашқы несиелік одақ – «Darlehnskassenverein» құрылды. Эйленбургтегі фабриканың иесі және Франкфурт парламентінің мүшесі Карл Дегенкольб өз фабрикасында алғашқы неміс кәсіпорын кеңестерін құрды. 1872 жылдың 30 маусымында Эйленбург станциясы Хале-Эйленбург-Фалькенберг бағыты бойынша ашылды. Екі жылдан кейін, жаңа салынған Лейпциг-Эйленбург темір жолында көлік қызметі басталды. Химия, ағаш және металл өңдеу салаларының дамуымен өнеркәсіптік даму қарқынды жалғасты. 1887 жылы құрылған «Неміс целлюлоид фабрикасы» (*Deutsche Celluliod Fabrik*) қаланың бизнесіне жүз жылдан астам уақыт бойы үлкен әсер етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эйленбургтен жүздеген адам әскерге шақырылды. 1917 жылдың 21 қазанында Германия Демократиялық Республикасының болашақ президенті Вильгельм Пек Эйленбург станциясында әскери конвойден қашып кетті. Соғыста Эйленбургтен шамамен 800 адам қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға екі апта қалғанда қала дерлік толығымен қирады. 1945 жылдың 17 сәуірінде американдық әскерлер Эйленбургке жетті, неміс қорғанысы оны ұстап тұруға бұйрық алды. Үш күн үш түн қалаға ауыр артиллериялық оқтар тиді, нәтижесінде қаланың көптеген ғимараттары қирады. Екі жүз адам қаза тауып, қала орталығының 90 пайызы және қаланың барлық ғимараттарының 65 пайызы қирады, ал американдық әскердің жоғалтулары болмады. Эйленбург Германиядағы ең көп зақымданған қалалардың бірі болды. Қала орталығы 1950 жылдары қайта салынды. 1952 жылы қала Шығыс Германиядағы әкімшілік реформадан кейін жаңадан құрылған Лейпциг облысының Эйленбург ауданының орталығы болды. Эйленбургтің шығыс бөлігінде үлкен жаңа тұрғын үйлер салынды. 1989 жылдың күзінде жеті мыңға дейін тұрғын «өзгерістер» (*Wende*) талабымен, әсіресе саяси жағынан бейбіт митингілерге қатысты. Германияның бірігуінен кейін көптеген мемлекеттік социалистік компаниялар жұмылды. Жаңадан құрылған өнеркәсіптік аймақтарда жаңа кәсіпорындардың құрылуы жұмыс орындарының жоғалуын толығымен өтемеді. 1994 жылы Эйленбург ауданы аудандық реформа барысында Делицш ауданына қосылды. 2002 жылы Эйленбург Мүльде өзенінің тасқынынан ауыр зардап шекті. Зардаптың көлемі 135 миллион еуроға бағаланды. Тасқындардан қорғау құрылысын күшейту тасқындан кейін басталды. 2008 жылы 35 миллион еуро инвестиция салғаннан кейін құрылыс жұмыстары аяқталды. Эйленбург Саксонияда тасқындардан толығымен қорғалған алғашқы қала болды. 2008 жылдың 1 тамызынан бастап Эйленбург жаңадан құрылған Солтүстік Саксония (*Nordsachsen*) ауданының ортасында орналасқан.