Кіріспе

Поуис аймағындағы I санаттағы ескертегіш. Долфорвин қамалы (Castell Dolforwyn) – Уэльстің ортағасырлық қамалы, Абермул ауылының үстінде орналасқан. Бұл бекініс 13-шы ғасырдың соңында Гвинед князі Лливелин ап Груффуд салған. Ол орманды тік беткейде орналасқан, содан Северн өзенінің жоғарғы аңғарына көрініс жақсы ашылады. Долфорвин қамалы – Уэльс қамалдарының көрнекті үлгісі, ол Уэльсті жаулап алған кезде ағылшындар салған қамалдардан ерекшеленеді.

Уэльстік құрылыс

Гвиненд князі Лливелин ап Груффудтың негізгі жер иеліктері Гвинендте орналасқан. Уэльс князьдерінің ең бастысы болу үшін, ол өзінің билігін стратегиялық маңызы бар Северн аңғарында жүзеге асыру қажеттігін сезінді, себебі ол Уэльстің орталық аймақтарына қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 1257 жылы ол бұл аймаққа жорық жасады, соның нәтижесінде 1263 жылы Седевейн және Сери деп аталатын аудандарды басып алды. Осыдан кейін Генрих III 1267 жылдың 19 қыркүйегінде Монтгомери шартының талаптарына сәйкес Лливелинды Уэльс князі деп мойындады. Жаңадан басып алынған жерлерін бекіту және өзінің билігін нығайту мақсатында Лливелин ап Груффуд 1273 және 1277 жылдар аралығында Долфорвин қамалын салдырды, оның құны 174 фунт 6 шиллинг 8 пенниге бағаланды. Бұл қамал тұжырымдамасы, басқа жерлердегі кейбір құрылыстармен салыстырғанда, өте қарапайым болды. 240 футқа 90 фут болатын тікбұрышты алаң тастан қазылып жасалды, ал бастапқы қамал алаңның оңтүстік-батыс жағындағы төртбұрышты мұнарадан және қарсы жағындағы дөңгелек мұнарадан тұрды. Кейіннен екі құрылым қамалмен біріктіріліп, солтүстік қабырғасында D пішіндес мұнарасы бар төртбұрышты қоршау құрылды. Қоршалған аумақ тастан қазылған жоғарымен екі бөлікке бөлінді. Солтүстік қабырғаға қарай екі қабатты құрылыс салынды. Қамалға кіретін басты дарбаза батыс қабырғасында орналасқан. Оңтүстік қабырғада кішірек кіреберіс болды.

Ұстау

Жаңа ағылшын королі Эдуард I-нің рұқсатысыз салынғандықтан, оның шекаралық бекеті Монтгомери қамалында орналасқан, арасында Лливелин ап Груффид пен жақын маңдағы Уэлшпулда Повис қамалын иеленген Оңтүстік Поуис князі Груффид ап Гвенвинвин арасында шиеленіс күшейді. 1277 жылы, қамал салынысымен бірге Роджер Мортимер мен Генри де Лейси, Линкольн графы, оны қоршауға алды. 1277 жылдың 8 сәуірінде қамал құлап, себебі құдық салынбағандықтан және ішіндегілер судан қалғандықтан. Басқару алдымен Груффид ап Гвенвинвинге, сосын Роджер Мортимерге, сондай-ақ Сери және Седевейн жерлеріне берілді. Құлаудан кейін, қамалдың дизайнын жаңа ағылшын билеушілері өзгертті. Оңтүстік қақпасы жабылды, аулаға жаңа ғимараттар салынды және құдық қазылды. Роджер Мортимер 1282 жылы қайтыс болғаннан кейін, қамал оның ұлы Эдмунд Мортимерге, содан кейін оның ұлы Роджер Мортимерге, 1-ші Март графына өтті, ол 1322 жылы жасалған сатқындық әрекетінен кейін отбасылық иеліктерін жоғалтты. Сол кезде жасалған тізімде бөлмелер тізімделген, олардың ішінде дөңгелек мұнарадағы қару-жарақ қоймасы, сондай-ақ аспаздық бөлмелер: асхана, майхана, ас үй, сыра қайнату үйі, нан пісіру үйі, шіркеу, зал, әйелдер бөлмесі және астық сақтауға арналған екі амбар болды.

Кейінгі жылдар

Долфорвин Ричард II (1377–99 жж.) билік құрғанға дейін пайдаланылған сияқты, бірақ 1381 жылы ол нашар күйде екені айтылды, ал 1398 жылы "құлаған және құндылығы жоқ" деп сипатталды. Осыдан кейін қамал жадтан шығып, көбіне қызығушылық тудырмаған. Қамалдың меншігі Поуис графтарына өтті, содан кейін оны антиквар Джон Дэвис Кнатчбулл Ллойдтің атасы сатып алды, ол 1955 жылы осы орынды Уэльстің ежелгі ескерткіштер кеңесіне (қазір Cadw) тапсырды. Cadw 1981 және 2002 жылдар аралығында осы орынды қазу жұмыстарын ұйымдастырды, ал ескерткіш қазір жалпы жұртқа ашық. 2009 жылдың маусым айында Cadw қамалдың қабырғаларын нығайту жөніндегі 6 айлық жұмысты бастады.

Әдеби бірлестіктер

Жергілікті аңыздарға сәйкес, антиквариус Томас Пеннант жазғандай, Сабрина атты қыз Dolforwyn-де суға батып, өз атын Северн өзеніне берді (Dôl forwyn сөзбе-сөз "қыздың шабындығы" дегенді білдіреді, бұл осы мифке сілтеме болуы мүмкін). Джон Милтонның 1634 жылғы "Комус" маскасы осы аңызды кеңейтіп, Сабрина су нимфаларымен құтқарылып, Северн өзенінің қасиетті құдайына айналды. Бернард Корнвелл "The Warlord Chronicles" кітабының бір бөлігі ретінде, 1995 жылы жазған "The Winter King" кітабында Долфорвинді темір ғасырындағы ойдан шығарылған төбешік ретінде бейнелейді.

Зерттеу

Долфорвин қамалының барлық аумағы 1981 және 2002 жылдар аралығында Лидс университеті (1981–1985), Йорк университеті (1986–2002) және Cadw бірлескен жобасы ретінде археологиялық зерттеулермен қамтылды. Үш онжылдық бойы студенттер мен Cadw қызметкерлері әр жазда үш-төрт аптаға созылған қамалдың нақты бөліктерін зерттеуге жұмсады. Жұмыстарға доктор Лоуренс Батлер жетекшілік етті. Cadw жұмыс істеген жергілікті шеберлердің тобы да осы орынды қалпына келтірді. Осы зерттеулерден табылған заттардың ішінде былғары кітап мұқабасының бөлігі, кішкентай ойыншық сүйек, Эдуард II тұсындағы күміс монета және 1277 жылғы ағылшын қоршауынан қалған көптеген тас лақтырғыштарының доптары бар. Зерттеулер барысында қамалдың құрылыс ерекшеліктеріне жете алу үшін, қалдықтар мен толтыру материалдарының көп бөлігі алынып тасталды. Оларға кішкентай таспен қапталған зал, валлик қабырғаларын ағылшындардың жөндеу жұмыстары (әр түрлі ерітінділермен белгіленген), бидай кептіруге арналған пеш және цистерна/жер асты су қоймасы (оның тереңдеу мүмкіндігі де қарастырылды) кірді.