Кіріспе

Символ

Шаршы тәрізді өрім (⌘), сондай-ақ Санкт-Джонның белгісі, Санкт-Ханнның торабы (швед тіліндегі sankthanskors, даниялық johanneskors және фин тіліндегі hannunvaakuna) және Apple компьютерлерінің пернетақтасындағы команда пернесінде қолданылуына байланысты команда пернесінің символы ретінде де белгілі, бұл бұрыштарында сыртқа қарай иілген өрімдері бар шаршыдан тұрады. Миссисипи мәдениетіне қатысты зерттемелерде, мысалы, ақпараттық табельдерде қолданылған кезде "өрімді шаршы" деп аталады, бұл практика 1950 жылдары Финляндияда басталып, 1960 жылдары басқа скандинавия елдеріне тарады. Бұл бірнеше мәдениеттерде қолданылған ежелгі символ және бүгінгі күнге дейін жиі қолданылады. Ол Норвегияда валькнут деп аталатын символдар тобына жатады.

Ежелгі қолданысы

Бұл таңба Солтүстік Еуропаның көптеген ежелгі заттарында кездеседі. Ол 400-600 жылдары аралығында жасалған Швецияның Готланд аймағындағы Габлингбодағы сурет тасында ерекше көзге түседі. Бұл Боуэн түйіні деп аталатын дәстүрлі геральдикалық белгіге ұқсас. Финляндияда бұл символ үйлерге, амбарларға және ыдыс-аяқ сияқты тұрмыстық заттарға боялып немесе қашалып, оларды және олардың иелерін зұлым рухтар мен жамандықтан қорғау үшін салынған. Сақталған ең көне мысалы – 1000 жылдық (фин христиандыққа дейінгі кезең) символмен безендірілген ағаш шаңғы жұбы. Бұралаң квадрат АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы Миссисиппи мәдениетінің артефактілерінде де кездеседі. Нағыз түйін болмаса да, көптеген бейнелеулер геральдикалық түйіндерге тән конвенцияны сақтайды, яғни жіптердің қиылысуы жоғарыдан-төменгі үлгіге бағынады.

Дәстүрлі атаулар

Ағылшын тіліндегі Сент-Джонның қолдары, Сент-Ханн кресті немесе Сент-Ганс кресті атаулары, сондай-ақ скандинавиялық атаулар Иоанн Крестительге сілтеме жасайды. Бұл байланыс жазғы күн тоғызы мерекесінің Скандинавиядағы маңызды мереке болғандығында, ол Юлиан күнтізбесі бойынша Иоанн Крестительдің тууына арналған христиандық тоймен бірге келеді, және (язық) символ жазғы күн тоғызы тойларымен байланысты болды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Қазіргі заманда бұл символ Беларусь, Дания, Эстония, Финляндия, Германия, Исландия, Латвия, Литва, Норвегия, Швеция және Украинада мәдени қызығушылық тудыратын орындарды көрсету үшін жиі қолданылады. Ол 1950 жылдары Финляндияда пайда болып, 1960 жылдары басқа скандинавиялық елдерге тарады. Дегенмен, оның туристік мақсатта қолданылуы Швецияда емес, Финляндияда басталды, және бұл символ қазіргі қамалдан ғасырлар бұрын жасалған скандинавиялық өнер туындыларында да кеңінен кездеседі. Сонымен қатар, ол elementary OS жүйесінде Super пернесінің символы ретінде қолданылады. Бұралаң квадрат Бельгияның Proximus телекоммуникациялық компаниясы мен Канаданың DistillerSR бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясының логотиптерінде пайдаланылады.

Кодтау

Unicode-де, әртүрлі техникалық блокта кодталады.