Кіріспе

Валюталық одақ
Ортақ валюталық аймақ (ОВА) Оңтүстік Африка, Намибия, Лесото және Эсватиниді валюталық одаққа біріктіреді. Оңтүстік Африка Кедендік одағына (SACU) Ботсванадан басқа барлық ОВА мүшелері кіреді, ол 1976 жылы тәуелсіз ақша-кредит саясатын қалыптастыру мақсатымен ранды пуламен алмастырды. ОВА мүше мемлекеттері арасындағы сауданы жеңілдетеді және экономикалық дамуға көмектеседі. Оңтүстік Африка ранды ОВА-ның барлық аумағында қолданылатын заңды төлем құралы болғанымен, басқа мүше мемлекеттер өз валюталарын шығарады, олардың құны рандқа тең: Лесото лотисі, Намибия доллары және Свази лилангени. ОВА-ның барлық аймағындағы валюталық реттеу және ақша-кредит саясаты Оңтүстік Африка резервтік банкінің ықпалында қалады.

Тарих

1986 жылдың шілдесінде қабылданған CMA 1974 жылдың желтоқсанында ресми түрде құрылған Ранд валюталық аймағынан (RMA) туындады; аталған келісімге Оңтүстік Африка, Лесото және Свазиленд қол қойды. Сол жылы Свазиленд және Лесото лилангени және лоти деп аталатын өздерінің ұлттық валюталарын енгізді. 1980 жылы Лесото өз орталық банкін құрып, ұлттық валютасын рандқа 1:1 шарасымен шығара бастады. Формалды келісімдер 1974 жылға дейін соқса да, олардың тамыры 1910 жылы Оңтүстік Африка одағы құрылғанға дейінгі және 1921 жылы Оңтүстік Африка резервтік банкі құрылған кездегі бейресми келісімдерге барып тіреледі. Осы кезде Оңтүстік Африка фунты бүгінгі CMA құрамындағы Бечуаналэнд (қазіргі Ботсвана) аумақтарында жалғыз заңды төлем құралы болды. Бұл тәртіп 1961 жылы Оңтүстік Африка фунты Оңтүстік Африка рандысына ауысқаннан кейін де сақталды. Ақша-кредит саясатын өздігінен анықтау мүмкіндігінің болмауы, Оңтүстік Африканың кіші мемлекеттер үшін кеңесу және сеньоражды бөлісу үшін формалды жүйе құру қажеттігі ұзақ келіссөздерге әкелді, нәтижесінде 1974 жылғы ресми келісімге қол жеткізілді. Алайда, Ботсвана формалды келісімге қатысудан бас тартып, өз орталық банкімен тәуелсіз валюта саясатын жүргізуді жөн көрді.