Кіріспе
LIM 49 Spartan – АҚШ армиясының баллистикалық зымыранға қарсы зымыраны. Ол континенттер аралық баллистикалық зымырандардан ұшырылған ядролық басқандаларды ұзақ қашықтықтан, атмосферадан тыс жерде тоқтатуға арналған. Нақты қолданысқа енгізу үшін, келіп жатқан континенттер аралық баллистикалық зымыран басқандаларын жою үшін 5 мегатондық термоядролық оқ-дәрілерді пайдалану жоспарланған. Бұл "Сафгард" бағдарламасының бір бөлігі болды. "Spartan" – "Белл Лабораториясы" мен "Дуглас Эйркрафт Компанисі" командасының 1940 жылдары "Nike" зымыранымен бастаған ұзақ зымыран жобалау сериясының соңғы және, соңғы жобасы болды. "Spartan" алдыңғы LIM 49 "Nike Zeus" зымыранынан тікелей жасалды, сол үш қызметтік идентификаторды сақтап қалды, бірақ "Zeus"-ке қарағанда ірілеу және ұзын қашықтықтағы зымыранға айналды. "Spartan" зымыраны "Nike X" жобасымен, кейіннен "Sentinel" бағдарламасымен алмастырылды. Бұл бағдарлама ақырында тоқтатылып, оның орнына әлдеқайда кіші "Сафгард" бағдарламасы енгізілді. "Spartan" зымырандары 1975 жылдың қазанынан 1976 жылдың басына дейін "Сафгард" жүйесінің құрамында орналастырылды.
The Spartan was superseded by the Nike X project, later becoming the Sentinel Program. This was eventually cancelled and replaced with the much smaller Safeguard Program. Spartans were deployed as part of the Safeguard system from October 1975 to early 1976.
Зевс
АҚШ армиясы баллистикалық зымыранға қарсы шаралар бойынша алғашқы маңызды жұмыстарын 1955 жылдың ақпан айында Белл Лабс зымыран тобынан осы тақырыпта есеп дайындауды сұраған кезде бастады. Nike тобы АҚШ бойынша кеңінен қолданылып жүрген Nike Ajax жүйесін, сондай-ақ Ajax-ты алмастыру үшін дамудың соңғы сатыларында болған Nike Hercules жүйесін әзірлеген еді. Олар 1956 жылдың қаңтарында Nike II бойынша алғашқы зерттеуді ұсынды, онда негізгі концепция Hercules зымыранының сәл жаңартылған нұсқасын пайдалану арқылы іске асырылатыны, бірақ сағатына мыңдаған километр жылдамдықпен жүзеге асырылатын ұстау операцияларын басқару үшін радарлар мен компьютерлерді күрт жаңарту қажеттігі туралы қорытынды жасады. Соның нәтижесінде LIM 49 Nike Zeus жүйесі 1957 жылдың қаңтарында басталып, бастапқыда төмен басымдыққа ие болды. Алайда, сол жылы болған бірнеше оқиға, оның ішінде алғашқы советтік құрлық аралық баллистикалық зымырандарының (МБР) жасалуы және "Спутник-I" ұшырылуы, жоспарды бірнеше рет жылжуға мәжбүр етті. 1958 жылдың қаңтарында Zeus-ке "S" басымдығы берілді, бұл ең жоғары ұлттық басымдық, мақсаты 1963 жылы алғашқы операциялық нысандарды орналастыру болды. Жүйені толық сынау үшін армия АҚШ Әскери-теңіз күштерінен Кваджалейн аралын өзіне қаратып алып, аралда Zeus кешенін салуды бастады. 1962 жылға қарай жүйе сынаққа дайын болды және бастапқыда кейбір қиындықтардан кейін Калифорниядан ұшырылған соғыс бас бөліктерін ұстау қабілетін көрсетті. Соңында, келесі екі жылда он төрт "толыққанды" сынақ жүргізілді, олардың онда зымыран өзінің соғыс бас бөлігінің зиянды радиусына, кейде бірнеше жүз метрге дейін жақындады.
Күшін жою
Зевстің сәтті сынақ бағдарламасына және ұстауларына қарамастан, толық интеграцияланған жүйенің нақты операциялық жағдайда тиімді болмайтыны анық бола бастады. Бұл екі мәселеге байланысты болды: жауынгерлік бөлікті анықтау мүмкін болмайынша, алдау құралдары оны қорғады, сондай-ақ жүйеге шабуыл жасауға қауіп төндіретін ICBM-дердің санының жылдам өсуі. Алғашқы мәселе шамамен 1957 жылдан бастап көріне бастады. Нақты жауынгерлік бөліктерді тасымалдауға арналған зымырандардың артық салмағы жауынгерлік бөліктің дизайны жақсарған сайын артты, нәтижесінде кішірек және жеңіл жауынгерлік бөліктер пайда болды. Зымырандардың конструкциясы да жақсарды, артық сыйымдылығын арттырды. Тіпті аз ғана артық сыйымдылықты радарлық алдау құралдарын немесе шашыратушы заттарды тасымалдау үшін пайдалануға болады, олар өте жеңіл және шынайы жауынгерлік бөліктен ажыратылмастан, зымыранды ұстау жоспарланған суборбитальдық кеңістіктің ауасыз, экзосфералық вакуумында қосымша радарлық сигналдарды тудырады. Мұндай ортада жауынгерлік бөлікті анықтау қиын. Егер алдау құралдары тарап кетсе немесе шашыратушы заттар 5 мегатонналық (Мт) ұстағыштың зиян келтіру радиусынан (ғарышта атмосферадағыдан әлдеқайда кішкентай) үлкен аумақты жапса, жауынгерлік бөліктің тиесілігіне кепілдік беру үшін бірнеше ұстағыш зымырандары іске қосылуы керек. Бұл үшін өте қымбат АБМ-дерді қосу қажет болды. Сол уақытта АҚШ және КСРО ең алғашқы жаппай өндірілген ICBM-дерін енгізу үстінде болды, және олардың саны 1960 жылдардың басында күрт өсетіні анық болды. Зевс, Геркулес және Аякс сияқты, механикалық түрде бағытталған радарлық антенналарды пайдаланды, олар бір уақытта тек бір нысананы және бір ұстағышты қадағалай алатын. Зевс базаларының, шын мәнінде, орталық басқаруға қосылған бірнеше ұшыру алаңдарынан тұратыны жоспарланған, бірақ тіпті осы жағдайда да алаң бір уақытта төрт-алты зымыранды басқара алатын. Зевс іске қосылғанға дейін жүздеген ICBM-дердің флоты болғандықтан, қорғанысты жеңу үшін жеткілікті жауынгерлік бөліктерді оған бағыттап, ұстауды жеделдету қабілетін басып тастау оңай болар еді.
Nike X
Бұл екі мәселенің шешімі қорғаныс зымыранының да, қорғаныс жүйесінің жалпы жылдамдығын арттыру болды. Алдаушы нысандар (қаптамалар) ядролық бас бөлігінен гөрі тығыздығы аз, бірақ аэродинамикалық қасиеттері ұқсас. Сондықтан, олар атмосфераның жоғарғы қабаттарына қайта кірген кезде үлкен тежелуге ұшырайды. Тығыз және ағымдық пішіндегі ядролық бас бөлігі ауа кедергісінен аз тежеледі де, соңында алдаушы нысандардың қасынан өтеді. Бұл процестің жылдамдығы қолданылатын алдаушы нысандардың түріне байланысты, бірақ ядролық бас бөлік тіпті жетілдірілген алдаушы нысандардан да өтетіні белгілі. Осы сәтте ядролық бас бөлік шабуылға ұшырауы мүмкін, бірақ жоспарланған жарылысына (ауада немесе жерде) 5-10 секунд қана қалған. Бұл мәселелерді шешу үшін өте жоғары жылдамдықты зымыран қажет болды. Зевс мұндай шабуылды орындау үшін жеткілікті жылдам болған жоқ; ол шамамен екі минутқа созылатын ұстауға арналған еді. Сол сияқты, көптеген ядролық бас бөліктермен күресудің шешімі – жылдам компьютерлер мен автоматтандырылған радарларды пайдалану болды, бұл көптеген ұстаушы зымырандардың бір уақытта ұшуына мүмкіндік берді. Зевс цифрлік компьютерлердің өнімділігі күрт артқан кезде әзірленді. Радар жүйелері де алғашқы фазалық антенналық радар (пассивті электронды сканерленген антенналық жүйе) жүйелерін енгізді. Екеуін біріктіру арқасында жүздеген ядролық бас бөліктер мен ұстаушы зымырандарды бірден бақылауға және басқаруға болар еді. Егер ұстаушы зымыранның құны, олардың салыстырмалы өлшемдерін ескере отырып, құрлық аралық баллистикалық зымыраннан (ҚАБЗ) айтарлықтай жоғары болмаса, мұндай жүйені қару жүйесі ретінде басып алу мүмкін емес болар еді. Осы факторларды ескере отырып, ARPA жаңа АБМ жүйесіне қатысты төрт мүмкін тәсілді ұсынды. Біріншісі – қазіргі Nike Zeus. Екіншісі – Зевс пен жаңа радар жүйесінің үйлесімі. Үшіншісі – жаңа радарлар мен компьютерлерді қамтиды. Соңында, төртінші, немесе Х жоспары, осы барлық өзгерістерді, сондай-ақ жаңа, қысқа қашықтықтағы зымыранды талап етті. Қысқа қашықтықтағы зымыран Зевспен қабаттасқандықтан, Х жоспары Зевсті одан да ұзаққа дейін жеткізу үшін "Zeus EX" ретінде жаңартуды көздеді. Көптеген талқылардан кейін, қолданыстағы Зевс жүйесін тоқтату және Х жоспарын іске қосу туралы шешім қабылданды.
Сынау
Спартанның алғашқы сынаққа ұшырылуы, кейін Х жоспары деп аталған, 1968 жылдың 30 наурызында Кваджалейн зымыран полигонында өтті.
Тірі қалғандар
Форт-Силлдегі әуе қорғанысы артиллериясы мұражайы мен Форт-Блиссдегі Сафгуард паркінде Спартан зымырандары көрсетілімде тұр.